Tại đảo Vulcano của Ý, những chiếc drone (máy bay không người lái) đang góp phần giúp giới khoa học “lắng nghe” những tín hiệu đầu tiên từ lòng đất.
Trong một thử nghiệm mới tại đảo Vulcano ngoài khơi Sicily, các nhà khoa học của Đại học Kỹ thuật Munich (Đức) đã kết hợp máy bay không người lái với hệ thống laser để đo lượng khí thoát ra từ núi lửa mà không cần đưa cảm biến bay xuyên qua đám khí độc như trước.
Thay vào đó một thiết bị laser được đặt dưới mặt đất sẽ phát tia sáng xuyên qua cột khí. Drone chỉ mang theo một tấm phản xạ, giúp tia laser quay trở lại cảm biến.
Từ mức độ ánh sáng bị hấp thụ trên đường đi, hệ thống sẽ tính toán nồng độ các loại khí và dựng thành bản đồ phân bố khí chỉ sau khoảng 10-15 phút.
Theo Đại học Kỹ thuật Munich, mỗi chuyến bay có thể thu thập tới khoảng 3.000 phép đo, trong khi các thử nghiệm trước đó cho thấy sai số chỉ khoảng 5%.
Giáo sư Achim Lilienthal – Phó giám đốc Viện Robot và Trí tuệ máy thuộc Đại học Kỹ thuật Munich – cho rằng phương pháp này vừa giúp tăng độ chính xác, vừa giảm đáng kể rủi ro cho các nhà nghiên cứu khi không còn phải tiếp cận sát khu vực miệng núi lửa.
Theo ông, mục tiêu tiếp theo của nhóm là tự động hóa toàn bộ quá trình đo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu nhanh hơn.
Ý tưởng này cũng khắc phục một hạn chế của các hệ thống trước đây. Khi cảm biến được gắn trực tiếp lên máy bay, luồng gió từ cánh quạt có thể làm xáo trộn hoặc pha loãng đám khí, khiến kết quả đo thiếu chính xác.
Trong nghiên cứu do Marius Schaab và các cộng sự công bố năm 2026, nhóm đã chứng minh phương pháp đo từ xa bằng laser giúp tránh được hiện tượng này, đồng thời bảo vệ thiết bị khỏi môi trường có tính axit và ăn mòn quanh miệng núi lửa.
Các nhà địa chất từ lâu đã xem khí núi lửa là một trong những tín hiệu quan trọng phản ánh hoạt động của magma dưới lòng đất.
Trong quá trình magma dịch chuyển lên gần bề mặt, lượng và thành phần các loại khí như cacbon điôxít (CO₂) hay lưu huỳnh điôxít (SO₂) thường thay đổi.
Theo dõi sự biến động này giúp giới khoa học đánh giá những chuyển động đang diễn ra bên dưới núi lửa và kết hợp với các dữ liệu khác như động đất, biến dạng mặt đất hay nhiệt độ để đưa ra cảnh báo sớm.
Nhà núi lửa học Nicole Bobrowski thuộc Đại học Heidelberg (Đức) cho biết mỗi núi lửa có một “dấu vân tay khí” riêng.
Theo bà, điều quan trọng là theo dõi sự thay đổi của từng ngọn núi theo thời gian. Trước một số vụ phun trào, tỉ lệ giữa cacbon điôxít và lưu huỳnh điôxít có thể biến động đáng kể, phản ánh quá trình magma đang dịch chuyển bên dưới.
Thực tế máy bay không người lái đã được sử dụng để nghiên cứu núi lửa tại nhiều nơi trên thế giới.
Năm 2020, các nhà khoa học của Đại học Cambridge cùng các đối tác quốc tế đã điều khiển máy bay không người lái bay vào cột khí của núi lửa Manam ở Papua New Guinea để đo trực tiếp lượng cacbon điôxít và lưu huỳnh điôxít tại một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhưng rất khó tiếp cận.
Tại Costa Rica, các nhà nghiên cứu cũng sử dụng máy bay không người lái để lấy mẫu khí và nước ở hồ miệng núi lửa Poás.
Kết quả cho thấy chất lượng mẫu gần tương đương phương pháp lấy mẫu thủ công, trong khi mức độ an toàn được cải thiện đáng kể do không cần đưa con người xuống gần khu vực nguy hiểm.
Các nhà khoa học nhấn mạnh công nghệ mới chưa thể dự báo chính xác thời điểm một núi lửa sẽ phun trào.
Tuy nhiên kết hợp drone, laser và trí tuệ nhân tạo đang mở ra một hướng giám sát hiệu quả hơn, giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường trong “hơi thở” của núi lửa.
Trong tương lai, khi kết hợp với dữ liệu địa chấn, biến dạng mặt đất và ảnh vệ tinh, những hệ thống này được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng cảnh báo sớm, góp phần giảm thiểu rủi ro cho các cộng đồng sống gần núi lửa.
Chủ trì họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số về nghiên cứu khoa học cơ bản sáng 25/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng đây là vấn đề chiến lược, liên quan trực tiếp đến mô hình phát triển, năng lực tự chủ và vị thế quốc gia của Việt Nam trong nhiều thập niên tới.
Theo ông, mô hình tăng trưởng hiện nay của Việt Nam còn dựa nhiều vào gia công, lắp ráp, khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ và tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài. Năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ nền tảng và tự chủ chiến lược còn nhiều hạn chế.
Ông đánh giá nghiên cứu khoa học cơ bản chưa tương xứng với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đầu tư còn thấp, chưa hình thành hệ sinh thái nghiên cứu mạnh, ổn định và có chiều sâu tích lũy dài hạn. Hoạt động nghiên cứu còn phân tán, thiếu liên kết, thiếu trường phái khoa học, thiếu nhóm nghiên cứu mạnh và chưa gắn với chiến lược phát triển quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng cơ chế quản lý khoa học còn nặng tư duy hành chính, phụ thuộc hồ sơ, thủ tục, chứng từ, dự toán năm và tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm. Việt Nam cũng thiếu các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, phòng thí nghiệm hiện đại, trong khi nhân lực khoa học đang trở thành điểm nghẽn chiến lược, tình trạng chảy máu chất xám vẫn diễn ra.
"Một quốc gia có thể nhập khẩu công nghệ, nhưng không thể nhập khẩu mô hình phát triển phù hợp với lịch sử, văn hóa và điều kiện của chính mình", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói khi đề cập vai trò của khoa học xã hội và nhân văn.
Theo định hướng được nêu tại cuộc họp, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 chi khoảng 2% ngân sách cho nghiên cứu và phát triển; nguồn nhân lực nghiên cứu đạt 12 người trên 10.000 dân; có 40-50 tổ chức khoa học và công nghệ được xếp hạng khu vực và quốc tế; công bố khoa học quốc tế tăng trung bình 10% mỗi năm; số lượng sáng chế tăng 16-18% mỗi năm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tháo gỡ toàn bộ nút thắt về nghiên cứu khoa học cơ bản trước tháng 6/2027 để xây dựng một số trung tâm nghiên cứu xuất sắc và nhóm nghiên cứu mạnh. Cơ chế tài trợ 5 năm, 10 năm, 15 năm sẽ được áp dụng với các nhóm nghiên cứu mạnh và trung tâm nghiên cứu xuất sắc.
Ông nhấn mạnh cơ chế quản lý khoa học phải chuyển mạnh sang hậu kiểm, tập trung đánh giá chất lượng, kết quả và tác động dài hạn. "Cơ chế quản lý phải chấp nhận rủi ro khoa học, giảm hành chính hóa, bảo vệ tự do học thuật, đề cao trách nhiệm giải trình và liêm chính khoa học", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Theo định hướng đến năm 2045, Việt Nam sẽ hình thành một số lĩnh vực khoa học cơ bản có năng lực cạnh tranh quốc tế, từng bước xây dựng trường phái khoa học Việt Nam và nâng cao năng lực tự chủ ở một số công nghệ chiến lược.
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước cũng yêu cầu phát triển hệ sinh thái nhân tài khoa học từ phát hiện sớm, đào tạo tinh hoa, nghiên cứu sinh, sau tiến sĩ, trưởng nhóm trẻ, chuyên gia đầu ngành đến trí thức Việt Nam toàn cầu; đồng thời đầu tư phòng thí nghiệm trọng điểm, hạ tầng tính toán hiệu năng cao, dữ liệu khoa học, thư viện số và kho dữ liệu văn hóa - ngôn ngữ - di sản số.
"Dữ liệu phải được coi là hạ tầng chiến lược của nghiên cứu cơ bản trong thời đại AI", ông nói.
Ngoài việc bảo vệ ống kính khỏi bụi bẩn và những kẻ phá hoại, thiết kế mái vòm này trên camera an ninh còn mang lại hiệu ứng tâm lý đặc biệt. Nó giúp camera trở nên kín đáo hơn và ít gây chú ý hơn so với các loại camera "hình viên đạn", vì người quan sát không thể biết ống kính đang hướng về đâu.
Nếu từng ngồi trước một camera an ninh chĩa thẳng vào mình, người dùng sẽ hiểu tại sao điều này có thể khiến mọi người cảm thấy khó chịu. Cảm giác này càng mạnh mẽ hơn khi người dùng đi mua sắm hoặc nhận phòng khách sạn, nơi thường sử dụng hệ thống giám sát để theo dõi hoạt động.
Trong thực tế, mục đích chính của "mái vòm đen" là ngăn chặn trộm cắp và tội phạm, đồng thời ghi lại bằng chứng nếu có sự cố xảy ra. Để giảm bớt cảm giác bị theo dõi, camera kiểu mái vòm đen trở thành lựa chọn phổ biến tại các sòng bạc, sân bay, nhà kho và các địa điểm công cộng khác.
Sự xuất hiện của "mái vòm đen" trên camera an ninh chủ yếu nhằm khai thác hiệu ứng panopticon - một hiện tượng tâm lý cho thấy mọi người sẽ cư xử khác đi khi biết mình đang bị theo dõi. Đây là lý do tại sao các doanh nghiệp và địa điểm an ninh cao thường lắp đặt camera có thể nhìn thấy, bao gồm cả camera mái vòm đen. Chỉ cần biết rằng camera tồn tại cũng có thể làm thay đổi hành vi của con người và ngăn ngừa những hành vi xấu.
Mặc dù việc giám sát không phải là biện pháp an ninh hoàn hảo, vì vẫn có những kẻ gian lận hoặc phạm tội vẫn thực hiện hành vi ngay trước mắt hệ thống, nhưng khả năng răn đe cao là điều mà các chủ doanh nghiệp hướng đến. Đây cũng là mục đích với camera an ninh gia đình khi kẻ trộm ít có khả năng ra tay hơn nếu biết có camera ghi hình.
Tuy nhiên, sự gia tăng của các thiết bị giám sát, như các tháp giám sát "hình nộm" tại Mỹ, đang tạo ra một mạng lưới giám sát quy mô lớn khiến nhiều người cảm thấy lo ngại. Đây là lý do khiến người dân trên khắp nước Mỹ phản đối các camera giao thông và thiết bị tương tự. Mặc dù camera mái vòm đen có vẻ kín đáo hơn, nhưng mọi người vẫn hoàn toàn nhận thức được khi nào họ đang bị theo dõi.
Nhiều người dùng hiện nay vẫn lựa chọn miếng dán nhựa thay vì kính cường lực cho các thiết bị nhờ lợi thế trọng lượng nhẹ và mức giá rẻ hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây là sai lầm vì chất liệu nhựa chỉ chống được trầy xước nhẹ hay vết bẩn chứ không thể bảo vệ máy khi va đập.
Theo đó, quá trình chế tạo miếng dán kính cường lực trải qua quy trình nung nhiệt cực cao và làm nguội siêu nhanh giúp tạo ra cấu trúc bền bỉ, mang lại lớp phòng ngự an toàn tối đa. Chưa kể, miếng dán nhựa luôn khiến người dùng phải chật vật khi căn chỉnh, trong khi kính cường lực lại sở hữu cơ chế cố định dễ dàng.
Xét về khía cạnh kinh tế, việc chi tiền cho các miếng dán nhựa giá rẻ thực chất không hề tiết kiệm như nhiều người lầm tưởng. Điểm yếu của chất liệu nhựa là nhanh chóng bị mờ đục, mất độ trong suốt và bong tróc lớp keo bám dính chỉ sau một thời gian ngắn. Điều này buộc người dùng phải tiến hành bóc dán thay thế với tần suất liên tục, khiến chi phí cộng dồn bị đẩy lên cao. Trong khi đó, dù giá thành ban đầu cao hơn, kính cường lực lại có tuổi thọ lâu hơn và duy trì chất lượng hoàn hảo cho đến tận lúc cần thay mới.
Dù kính cường lực có thể bị nứt vỡ sau một thời gian, nhưng việc gánh chịu lực tác động thay cho màn hình bên trong chính là mục đích tồn tại của chúng.
Hiện nay, theo giá tham khảo trên một số sàn thương mại điện tử nổi tiếng tại Việt Nam, hai loại kính dán này thường có giá:
Việc thay thế một miếng kính bảo vệ bị vỡ tiết kiệm hơn nhiều so với việc phải xử lý hư hại trực tiếp trên tấm nền thực tế. Mức giá chênh lệch giữa hai chất liệu hoàn toàn không phải là yếu tố tiên quyết để người dùng đánh đổi an toàn của điện thoại.
Kính cường lực mang lại hiệu quả lâu dài nhờ khả năng giữ cho điện thoại thông minh, máy tính bảng hay máy chơi game cầm tay luôn hoàn hảo. Đây luôn là lựa chọn thông minh nhất để bảo vệ thiết bị và mang lại sự an tâm tuyệt đối cho những người có tính hay bất cẩn.
