Việc Pháp cam kết chuyển giao những tiêm kích Rafale đầu tiên cho Ukraine sẽ khiến Kiev vận hành một trong những hạm đội máy bay chiến đấu đa dạng nhất thế giới, gồm 8 loại máy bay được sản xuất tại 4 quốc gia khác nhau.
Các nhà phân tích cho rằng Ukraine chấp nhận sự phức tạp này một cách có chủ đích, coi đó là giải pháp tạm thời trong thời chiến trước khi thay thế hoàn toàn các máy bay thời Liên Xô.
Ukraine bước vào cuộc chiến với một lực lượng không quân được xây dựng từ thời Liên Xô và đã dành nhiều năm để cải tổ lực lượng này ngay trong lúc chiến sự diễn ra, tận dụng bất kỳ khí tài nào mà các đồng minh sẵn sàng chuyển giao.
Thách thức từ phi đội “chắp vá” chưa từng có
Ngày 14/7, Paris thông báo Ukraine sẽ nhận lô đầu tiên gồm 4 tiêm kích Rafale trong tổng số 16 chiếc, sau khi các phi công và nhân viên kỹ thuật Ukraine hoàn tất quá trình huấn luyện.
Theo tuyên bố chung của Pháp và Ukraine, chương trình huấn luyện có thể bắt đầu từ năm 2026 và các máy bay dự kiến được bàn giao vào giai đoạn 2028-2029.
Khi đó, Ukraine sẽ vận hành 8 loại máy bay chiến đấu từ 4 quốc gia gồm, MiG-29 và Su-27 do Liên Xô sản xuất mà Ukraine thừa hưởng sau khi độc lập; các máy bay tấn công Su-24 và Su-25 đời cũ và 4 loại tiêm kích phương Tây như F-16 của Mỹ, Mirage 2000 của Pháp, Rafale của Pháp, Gripen của Thụy Điển.
Rất ít lực lượng không quân trên thế giới sử dụng số lượng chủng loại máy bay lớn đến như vậy. Các quân đội thường chỉ duy trì 1-2 dòng tiêm kích do lý do kinh tế và hậu cần, vì mỗi máy bay đòi hỏi chuỗi cung ứng riêng, đội ngũ kỹ thuật viên được đào tạo riêng, hệ thống phụ tùng riêng, cũng như chương trình huấn luyện phi công riêng.
Ngay cả Đức và Pháp, những quốc gia có ngân sách quốc phòng lớn, cũng chỉ vận hành 2 loại tiêm kích chủ lực. Một số thành viên NATO thậm chí chỉ sử dụng 1 loại duy nhất.
Christoph Bergs, chuyên gia về không quân tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) nói rằng tình trạng phân mảnh hiện nay chỉ là chi phí tạm thời chứ không phải mô hình lâu dài.
Theo ông, Kiev muốn thay thế hoàn toàn phi đội thời Liên Xô. Các lô Gripen và Rafale với số lượng nhỏ được bàn giao trong thập niên này chủ yếu phục vụ một “giai đoạn chuyển tiếp, có khả năng được đẩy nhanh, nhằm huấn luyện và tích hợp chiến thuật”.
Đặt cược khi không còn lựa chọn
Những máy bay Liên Xô vẫn đang là nòng cốt của không quân Ukraine, nhưng đã trở thành gánh nặng kể từ khi quan hệ với Nga xấu đi năm 2014, khiến chuỗi cung ứng khó khăn hơn.
Mỗi năm trôi qua, việc bảo dưỡng các máy bay này trở nên thách thức với nguy cơ tai nạn kỹ thuật tăng lên và khả năng sẵn sàng chiến đấu suy giảm.
Trong khi đó, Ukraine không thể chờ một loại tiêm kích phương Tây duy nhất được bàn giao với số lượng lớn khi Nga vẫn đang tiếp tục đà tiến. Vì vậy, Kiev buộc phải chấp nhận ván cược rủi ro và đồng ý nhận bất cứ loại máy bay nào mà đồng minh sẵn sàng cung cấp, vào bất cứ thời điểm nào.
Đó là lý do hạm đội máy bay của Ukraine trở nên chắp vá. Đây là ván cược rủi ro nhưng chỉ tạm thời chứ không phải một kế hoạch dài hạn.
F-16 đến trước vì Mỹ và các nước châu Âu có số lượng lớn cùng hệ thống phụ tùng sẵn có. Mirage 2000 được chuyển giao vì Pháp còn một số chiếc có thể nhượng lại. Gripen xuất hiện vì Thụy Điển cam kết cung cấp tới 150 chiếc trong tương lai. Rafale được đưa vào kế hoạch vì Kiev mong muốn sở hữu khoảng 100 chiếc trong tương lai.
Mỗi thương vụ riêng lẻ đều có lý, nhưng khi kết hợp lại, chúng tạo ra gánh nặng huấn luyện và bảo dưỡng mà không một nhà hoạch định quân sự thời bình nào muốn gánh chịu.
Mặt khác, theo các chuyên gia, việc vận hành nhiều loại máy bay khác nhau cũng có lợi ích.
Thứ nhất, điều này giúp xây dựng sức mạnh không quân nhanh hơn, bởi Kiev có thể tiếp nhận bất kỳ loại máy bay nào sẵn có thay vì phải chờ một dòng tiêm kích tiêu chuẩn duy nhất.
Thứ hai, Ukraine cũng giảm rủi ro phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. Nếu một chương trình viện trợ bị đình trệ hoặc thay đổi về chính trị, toàn bộ lực lượng không quân sẽ không bị tê liệt.
Mặc dù vậy, về lâu dài, Ukraine sẽ buộc phải đưa ra lựa chọn, vì vận hành quá nhiều tiêm kích với chuỗi cung ứng khác nhau sẽ trở thành gánh nặng mà họ khó duy trì sau này.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm 24/5 thông báo Nga đã tập kích nước này bằng một tên lửa đạn đạo tầm trung mang đầu đạn siêu vượt âm Oreshnik, 5 tên lửa siêu vượt âm Kinzhal và Zircon, 30 tên lửa đạn đạo Iskander-M và đạn phòng không S-400 hoán cải để đánh đất, 54 tên lửa hành trình Iskander-K, Kh-101 và Kalibr, cùng 600 máy bay không người lái (UAV) tự sát và mồi bẫy.
Tên lửa Oreshnik lao xuống thành phố Bila Tserkva ở cách thủ đô Kiev khoảng 80 km, nhiều khả năng là mục tiêu là sân bay quân sự cùng tên. Bộ Quốc phòng Nga sau đó xác nhận tên lửa Oreshnik đã nhắm vào "cơ sở chỉ huy và kiểm soát, căn cứ không quân đối phương".
Dù vậy, đây có thể không phải là quả đạn Oreshnik duy nhất được Nga phóng trong cuộc tập kích. Video quay từ camera giám sát cho thấy loạt vệt sáng tương tự đầu đạn Oreshnik đang lao xuống khu vực phía bắc thành phố Donetsk, thủ phủ của tỉnh cùng tên, lúc 0h59 ngày 24/5, khoảng 17 phút trước khi thành phố Bila Tserkva hứng đòn.
"Tên lửa đầu tiên dường như gặp sự cố và rơi xuống khu vực do Nga kiểm soát ở tỉnh Donetsk, cụ thể là phía đông thành trì chiến lược Avdeevka. Điều này được xác định thông qua định vị địa lý, dựa trên góc nhìn trong video, và tốc độ rơi của các đầu đạn", AMK Mapping, tài khoản X chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở về chiến sự, cho biết.
Tài khoản này nhận định Nga có thể đã quyết định phóng tên lửa thứ hai sau khi phát hiện quả đầu tiên gặp trục trặc.
Theo báo Euromaidan Press của Ukraine, một trong hai tên lửa Oreshnik đã đánh trúng khu vực mà Nga kiểm soát ở tỉnh Donetsk, trong khi quả còn lại lao xuống tỉnh Kiev.
Rybar, tài khoản mạng xã hội có liên hệ với quân đội Nga và thường được sử dụng làm nguồn tin thay thế cho các tuyên bố chính thức của Moskva, cũng nhận định lực lượng nước này đã phóng hai tên lửa Oreshnik trong chiến dịch tập kích rạng sáng 24/5.
Dù vậy, Rybar cho rằng tên lửa đầu tiên đã đánh trúng khu vực gần "vành đai pháo đài" Slavyansk - Kramatorsk mà Ukraine kiểm soát ở tỉnh Donetsk, cụ thể là "cơ sở hạ tầng, công trình kiên cố mà quân đội Ukraine thường xuyên sử dụng để bố trí kho tiếp tế và sở chỉ huy".
Kim Hovik, thành viên mạng lưới theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở Faytuks News, cho rằng Ukraine thông báo chỉ có một tên lửa Oreshnik khai hỏa trong đòn tập kích do "không phát hiện được mục tiêu hoặc không thể tiếp cận địa điểm đầu đạn lao xuống".
Chuyên trang quân sự Defense Express của Ukraine đặt câu hỏi về tên lửa Oreshnik nhắm vào Bila Tserkva. "Có thể quả đạn không trúng đích, do mục tiêu chính của đợt tập kích hiệp đồng khi đó là thủ đô Kiev. Tuy nhiên, không loại trừ khả năng Nga có kế hoạch tấn công mục tiêu ở Bila Tserkva, ví dụ như sân bay", chuyên trang này cho hay.
Truyền thông Ukraine hôm 25/5 công bố hình ảnh được cho là "hiện trường trúng đòn của tên lửa Oreshnik", cho thấy nhiều nhà kho bị đánh sập. Cơ quan quân sự tỉnh Kiev cho biết một khu nhà chứa cùng các tòa nhà của một doanh nghiệp giấu tên đã bị hư hại.
Defense Express cho rằng đây là dấu hiệu thể hiện đòn đánh của tên lửa Oreshnik đã "trượt mục tiêu".
Fighter Bomber, tài khoản của một phi công tiêm kích Nga, ám chỉ khả năng đây là nơi đặt hầm ngầm của lực lượng Ukraine.
"Khu nhà kho nằm sát căn cứ không quân Bila Tserkva. Khoảng cách gần nhất giữa vị trí này với đường lăn, cũng được coi là mục tiêu, chỉ khoảng 50 m. Ukraine công khai hình ảnh đống đổ nát của khu nhà kho, nhưng lại không muốn chiếu cận cảnh hố sâu do đầu đạn tạo ra. Đó là điều đáng suy ngẫm", tài khoản này viết.
Đây là lần thứ ba Nga phóng tên lửa Oreshnik vào Ukraine. Quả đạn lần đầu được sử dụng hồi tháng 11/2024 trong cuộc tập kích Nhà máy Chế tạo máy Phương Nam, cơ sở chuyên sản xuất tên lửa đẩy, tên lửa đạn đạo và nhiên liệu lỏng cho tên lửa, nhằm đáp trả vụ Ukraine dùng tên lửa Storm Shadow và ATACMS do phương Tây cung cấp để tấn công lãnh thổ Nga.
Cuộc tập kích thứ hai xảy ra hồi tháng 1, trong đó mục tiêu là thành phố Lviv ở miền tây Ukraine. Nga tuyên bố đây là đòn đánh nhằm trả đũa vụ Ukraine "phóng UAV nhằm vào dinh thự của Tổng thống Vladimir Putin".
Đòn tấn công mới nhất diễn ra sau khi ông Putin ra lệnh cho quân đội Nga đáp trả vụ Ukraine tập kích trường cao đẳng nghề ở thị trấn Starobelsk thuộc tỉnh Lugansk, khiến 21 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương. Ukraine bác bỏ cáo buộc, cho biết mục tiêu là một sở chỉ huy của đơn vị thiết bị bay không người lái tinh nhuệ Rubikon ở khu vực Starobelsk.
Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 sẽ diễn ra tại Hà Nội vào ngày 9-10/6, đánh dấu sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao lớn đầu tiên do Việt Nam chủ trì sau Đại hội Đảng lần thứ XIV.
Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường hôm nay cho biết chủ đề "Hòa bình, Thịnh vượng và Phát triển lấy người dân làm trung tâm" của sự kiện phản ánh đúng những ưu tiên cốt lõi mà ASEAN và cả khu vực đang theo đuổi, theo Bộ Ngoại giao.
Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển, thịnh vượng là mục tiêu chung của mọi quốc gia thành viên, còn việc đặt người dân ở vị trí trung tâm là tinh thần xuyên suốt của cộng đồng ASEAN. Tương lai của khu vực không thể được định hình nếu thiếu sự tham gia của người dân, những người vừa là chủ thể, vừa là người thụ hưởng của tiến trình hợp tác.
"Vì vậy, diễn đàn năm nay được thiết kế như một không gian đối thoại mở và rộng rãi, nơi không chỉ có các lãnh đạo, mà còn có học giả, doanh nghiệp, giới trẻ, tổ chức xã hội và đại diện các chính đảng, địa phương cùng góp tiếng nói", Thứ trưởng cho biết.
Tại Đối thoại Shangri-La 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết kiến tạo một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và lấy ASEAN làm trung tâm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý rằng vai trò trung tâm của ASEAN không phải là điều mặc nhiên, mà cần được củng cố bằng đoàn kết, tự chủ chiến lược và năng lực kiến tạo chương trình nghị sự chung.
AFF 2026 chính là sự nối tiếp và cụ thể hóa tinh thần đó ở cấp độ đối thoại khu vực. Diễn đàn là nơi ASEAN và các đối tác cùng bàn cách giữ vững vị thế của khối trong một môi trường chiến lược nhiều biến động, để mọi sáng kiến, mọi cơ chế mới đều bổ trợ cho nhau và không làm suy yếu vai trò trung tâm của ASEAN.
Việc Việt Nam khởi xướng và kiên trì tổ chức một diễn đàn như AFF, cùng với việc tham gia chủ động, có trách nhiệm tại các cơ chế khu vực và quốc tế, thể hiện rõ tinh thần một thành viên tích cực, có trách nhiệm. Đó cũng chính là cách Việt Nam đóng góp thiết thực vào hòa bình, ổn định và phát triển chung của khu vực.
Qua hai kỳ tổ chức năm 2024 và 2025, nhiều ý tưởng, sáng kiến từ Diễn đàn đã được tiếp thu, phản ánh trong văn kiện của các Hội nghị Cấp cao ASEAN cùng năm. Điều đó cho thấy AFF không chỉ là nơi trao đổi học thuật, mà thực sự bổ trợ thiết thực cho các tiến trình chính thức của ASEAN.
Năm nay, Diễn đàn diễn ra đúng vào thời điểm ASEAN đang triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Đây cũng là sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao lớn đầu tiên do Việt Nam chủ trì sau Đại hội Đảng lần thứ XIV, bầu cử Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp.
"Chúng tôi kỳ vọng AFF 2026 sẽ đóng góp thêm nhiều góc nhìn, sáng kiến và khuyến nghị chính sách thiết thực cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Và thông qua Diễn đàn, Việt Nam mong muốn tiếp tục thể hiện vai trò một thành viên chủ động, tích cực, đóng góp có trách nhiệm vào công việc chung của khu vực, qua đó triển khai thắng lợi đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng, Nhà nước", Thứ trưởng cho biết.
Hãng Kyodo ngày 2.6 đưa tin về vụ việc xảy ra tại nhà máy thép Fukushima (quận Sasakino thuộc tỉnh Fukushima), khi camera an ninh đã ghi lại cảnh một con gấu đen xông vào khuôn viên và quật ngã một người đàn ông khoảng 20 tuổi.
Con gấu sau đó tiến vào trong tòa nhà và làm bị thương một nam nhân viên khác. Chưa dừng lại ở đó, gấu tiếp tục di chuyển sang một công ty lân cận, tấn công thêm một người đàn ông ngoài 60 tuổi rồi tẩu thoát sang khu dân cư gần đó. Một cụ bà khoảng 80 tuổi cũng đã bị gấu tấn công.
Truyền thông cho hay cả 4 nạn nhân đều cùng bị một con gấu tấn công. Các nạn nhân đã được đưa đến bệnh viện và không ai nguy hiểm đến tính mạng. Tính đến chiều ngày 2.6, con gấu vẫn chưa bị bắt. Cảnh sát đã phong tỏa hiện trường và cân nhắc phương án bắn hạ con gấu, theo Kyodo.
Cũng trong ngày 2.6, Đài NHK đưa tin về một trường hợp khác đã tử vong, nghi do bị gấu tấn công. Theo đó, thi thể của một cụ bà được phát hiện tại khu vực rừng núi thuộc thành phố Akita, miền bắc Nhật Bản.
Giới chức nhận tin báo từ người thân vào khoảng 7 giờ sáng 2.6 (theo giờ địa phương) rằng nạn nhân có thể đã bị gấu tấn công. Con gấu xuất hiện lần này đã bị lực lượng chức năng tiêu diệt vào lúc 9 giờ 40.
Nhật Bản thời gian qua liên tiếp ghi nhận nhiều trường hợp gấu tấn công người. Theo Bộ Môi trường Nhật Bản, vào năm ngoái, nước này ghi nhận mức kỷ lục với hơn 230 vụ gấu tấn công, khiến 13 người thiệt mạng.
Theo AP, các chuyên gia cảnh báo nguy cơ xảy ra các vụ chạm trán giữa người và gấu đang gia tăng khi chúng xuất hiện thường xuyên hơn tại các khu vực có dân cư già hóa và số lượng người săn bắt gấu ngày càng giảm.
Trước tình trạng trên, giới chức Nhật Bản đã vạch ra kế hoạch quản lý quần thể gấu, bao gồm kêu gọi việc tiêu diệt chúng một cách có hệ thống. Giới chức sẽ triển khai 2.500 nhân viên kiểm soát gấu trong vòng 5 năm tại các thành phố, đồng thời tăng gấp đôi số lượng đặt bẫy gấu.
Bộ Môi trường Nhật Bản cũng đã công bố cẩm nang ứng phó khi gặp gấu, khuyến cáo người dân không nên hoảng loạn khi đối mặt với gấu và tránh quay đầu bỏ chạy. Trong trường hợp bị tấn công, người dân nên nằm sấp, cuộn tròn cơ thể và bảo vệ vùng cổ để giảm nguy cơ bị thương nghiêm trọng.
