Từ lâu, các từ đệm như “ừ”, “à” thường được xem là biểu hiện của sự thiếu tự tin hoặc thiếu lưu loát khi giao tiếp. Tuy nhiên, nghiên cứu mới của các nhà khoa học Canada cho thấy những đặc điểm này có thể mang nhiều thông tin hơn về sức khỏe não bộ.
Nghiên cứu do Quỹ Baycrest phối hợp với Đại học York và Đại học Toronto thực hiện trên 76 người từ 65 đến 75 tuổi. Tất cả người tham gia đều được đánh giá là khỏe mạnh về thần kinh và có thị lực bình thường, hoặc đã được điều chỉnh về mức bình thường.
Trong nghiên cứu, người tham gia được yêu cầu mô tả chi tiết một bức tranh bằng lời nói, đồng thời thực hiện các bài kiểm tra đánh giá chức năng điều hành của não, nhóm kỹ năng giúp con người lập kế hoạch, tập trung, ghi nhớ và kiểm soát hành vi.
Các nhà nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hàng trăm đặc điểm rất nhỏ trong lời nói nhằm tìm mối liên hệ giữa cách giao tiếp và khả năng nhận thức.
Kết quả cho thấy những người nói nhanh, lưu loát và ít ngập ngừng thường đạt điểm cao hơn trong các bài kiểm tra chức năng nhận thức.
Ngược lại, AI ghi nhận một số đặc điểm xuất hiện nhiều hơn ở những người có chức năng điều hành kém hơn, gồm: thường xuyên ngập ngừng hoặc dừng giữa câu; sử dụng nhiều từ đệm như “ừ”, “à”; gặp khó khăn khi tìm từ để diễn đạt; nhịp điệu và tốc độ nói thay đổi bất thường.
Theo nhóm nghiên cứu, các đặc điểm này phản ánh khả năng kiểm soát nhận thức, bao gồm sự tập trung, khả năng chuyển đổi giữa các nhiệm vụ, kiểm soát phản ứng và trí nhớ làm việc.
Tiến sĩ Jed Meltzer, nhà khoa học cấp cao của Quỹ Baycrest và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết thời gian và nhịp điệu lời nói không chỉ phản ánh phong cách giao tiếp mà còn có thể là chỉ số nhạy cảm về sức khỏe não bộ.
Các nhà khoa học cho biết sa sút trí tuệ thường chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển. Vì vậy, việc phân tích lời nói bằng AI có thể trở thành một công cụ hỗ trợ sàng lọc sớm, giúp nhận diện những người có nguy cơ suy giảm nhận thức trước khi xuất hiện các triệu chứng rõ ràng.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng việc thường xuyên nói “ừ”, “à” hoặc đôi lúc quên từ không đồng nghĩa với việc một người mắc hoặc sẽ mắc sa sút trí tuệ. Những đặc điểm này chỉ cho thấy mối liên quan với chức năng nhận thức và cần được đánh giá kết hợp với các xét nghiệm, thăm khám chuyên môn.
Các chuyên gia kỳ vọng trong tương lai, công nghệ phân tích giọng nói bằng trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ bác sĩ phát hiện sớm nguy cơ sa sút trí tuệ, từ đó giúp người bệnh được theo dõi và can thiệp kịp thời.
Chiều 20/5, tại Bệnh viện đa khoa Xanh Pôn, Sở Y tế Hà Nội phối hợp với Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam tổ chức Lễ phát động phong trào hiến mô, bộ phận cơ thể người.
Tại sự kiện cũng đã ra mắt Chi hội vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam tại thành phố Hà Nội.
Phát biểu khai mạc tại buổi lễ, TS.BS Nguyễn Trọng Diện, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội khẳng định, ghép mô và tạng là một trong những thành tựu y học vĩ đại nhất của nhân loại.
Tại Hà Nội, nơi quy tụ các bệnh viện tuyến Trung ương và các cơ sở y tế hàng đầu của thành phố, đội ngũ thầy thuốc đã làm chủ được các kỹ thuật chuyên sâu vô cùng phức tạp. Dẫu vậy, rào cản lớn nhất đối với ngành ghép tạng hiện nay vẫn là sự khan hiếm nghiêm trọng nguồn tạng hiến tặng.
Tuy nhiên, bức tranh y học đã có những gam màu tươi sáng và ấm áp hơn nhờ sự đồng lòng của xã hội.
Nhìn lại chặng đường vừa qua, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội chia sẻ số liệu đầy ấn tượng: Nếu như năm 2024 cả nước mới có khoảng 86.000 người đăng ký hiến tạng, thì đến nay con số này đã tăng lên gần 178.000 người.
Chỉ sau hai năm, số lượng người sẵn sàng trao đi cơ hội sống đã tăng gấp đôi, đồng thời số ca hiến tạng từ người chết não liên tục ghi nhận mức tăng kỷ lục mới.
“Đây không chỉ đơn thuần là con số chuyên môn của ngành y tế, mà là minh chứng sinh động cho sự lan tỏa sâu rộng của lòng nhân ái, vượt qua những định kiến trong cộng đồng”, TS Nguyễn Trọng Diện nhấn mạnh.
Chia sẻ sâu hơn về thực trạng ngành ghép tạng, TS.BS Nguyễn Đình Hưng, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho biết, từ ca ghép thận đầu tiên thành công năm 1992 tại Học viện Quân y, đến nay cả nước đã hình thành gần 30 trung tâm ghép tạng hiện đại trải dài từ Bắc vào Nam.
Sự tiến bộ này mở ra cánh cửa hồi sinh cho nhiều người bệnh suy thận mạn, suy gan, suy tim, hỏng giác mạc...
Dù vậy, khó khăn cốt lõi là nguồn mô, tạng từ người hiến sau chết não tại nước ta vẫn còn vô cùng ít ỏi. Trong khi đó, về mặt khoa học, một người chết não nếu hiến tạng có thể cứu sống hơn 10 người khác.
Cũng trong khuôn khổ buổi lễ, Sở Y tế Hà Nội đã chính thức phát động phong trào đăng ký hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người trên toàn địa bàn Thủ đô.
Ngay tại chương trình, lãnh đạo ngành y tế, lãnh đạo các bệnh viện… đã thực hiện đăng ký hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người, nhận tấm thẻ đăng ký hiến tạng.
Hôm 14/7, bác sĩ Nguyễn Thế Thịnh, Khoa Phẫu thuật Thận - Tiết niệu và Nam khoa, Bệnh viện E, Hà Nội, cho biết sau hơn một năm điều trị bảo tồn thận không hiệu quả, hiện tại cô phải duy trì sự sống bằng cách lọc máu chu kỳ 3 lần mỗi tuần. Trước đó bệnh nhân chủ quan với các dấu hiệu chán ăn, mệt mỏi và hơi thở có mùi hôi vì cho rằng bản thân chỉ gặp áp lực công việc.
Bệnh nhân kể quãng thời gian làm việc tại tiệm tóc ở Hà Nội đã duy trì lối sống thiếu khoa học. Cô thường xuyên bỏ bữa, thay bằng đồ ăn nhanh và tiêu thụ 2-3 cốc trà sữa hoặc nước tăng lực mỗi ngày để duy trì sức làm việc. Đặc thù nghề nghiệp cũng khiến cô hình thành thói quen nhịn tiểu liên tục trong nhiều giờ.
"Chính những hành vi lặp đi lặp lại này trong thời gian dài đã trực tiếp tàn phá chức năng thận của cô gái trẻ", bác sĩ nói.
Ông Thịnh giải thích thận không suy yếu ngay lập tức sau vài lần nhịn tiểu hay uống nước ngọt. Tuy nhiên, việc nạp lượng đường và axit phosphoric quá lớn trong nhiều năm sẽ gây áp lực nặng nề lên bộ máy lọc của cơ thể, đồng thời dẫn đến béo phì, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu. Những bệnh lý này chính là "sát thủ" gây tổn thương thận âm thầm. Bên cạnh đó, thói quen nhịn tiểu từ 5 đến 7 tiếng mỗi ngày khiến nước tiểu trào ngược, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu và hủy hoại chức năng thận.
Theo bác sĩ Thịnh, suy thận giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng nên người bệnh dễ bỏ lỡ thời điểm vàng để điều trị. Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn muộn, y bác sĩ rất khó cứu vãn chức năng thận, buộc bệnh nhân phải lựa chọn giữa lọc máu chu kỳ, lọc màng bụng hoặc ghép thận với chi phí vô cùng đắt đỏ. Cuộc sống của người bệnh lúc này gần như gắn liền với giường bệnh.
Để bảo vệ sức khỏe, người dân cần xây dựng chế độ ăn cân bằng, uống đủ nước, hạn chế muối và thực phẩm chế biến sẵn. Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm để xét nghiệm nước tiểu và đo nồng độ creatinin máu. Việc tầm soát sớm đặc biệt quan trọng với những người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc béo phì. Ngoài ra, việc duy trì thói quen tập thể dục, từ bỏ thuốc lá và tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc, thảo dược không rõ nguồn gốc là chìa khóa để ngăn ngừa nguy cơ suy thận mạn tính.
Điều đáng lo là nhiều người dễ nhầm các dấu hiệu nguy hiểm với cảm giác mệt thông thường do tập luyện. Trên thực tế, cơn đau tim có thể xuất hiện trong lúc đang tập hoặc ngay sau buổi tập, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo sau sẽ giúp người bệnh được cấp cứu kịp thời và giảm nguy cơ tổn thương tim nghiêm trọng.
Đau tức ngực hoặc cảm giác đè nặng ở ngực là dấu hiệu phổ biến nhất của cơn đau tim khi đang vận động. Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, nóng rát hoặc có cảm giác như bị vật nặng đè lên giữa ngực. Cơn đau đôi khi chỉ kéo dài vài phút rồi giảm bớt nhưng cũng có thể bị đau lại nếu tiếp tục tập luyện.
Nhiều người chủ quan cho rằng đó chỉ là đau cơ ngực hoặc mệt do tập quá sức. Tuy nhiên, nếu cơn đau xuất hiện khi chạy bộ, nâng tạ, chơi thể thao hoặc leo cầu thang thì có thể là tín hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Tình trạng này đặc biệt đúng khi các dấu hiệu không cải thiện sau khi đã nghỉ ngơi.
Thở nhanh hơn khi tập thể dục là phản ứng bình thường của cơ thể. Tuy nhiên, nếu đang tập ở mức quen thuộc nhưng đột nhiên cảm thấy hụt hơi nghiêm trọng, khó lấy hơi hoặc có cảm giác thiếu không khí thì không được chủ quan.
Khi tim không bơm máu hiệu quả do động mạch vành bị tắc, lượng ô xy cung cấp cho cơ thể sẽ giảm. Hệ quả là khiến người bệnh cảm thấy khó thở. Một số trường hợp thậm chí có thể bị khó thở trước khi xuất hiện đau ngực.
Nếu đang tập mà đột nhiên cảm thấy hoa mắt, mất thăng bằng, choáng váng hoặc có cảm giác sắp ngất, thì người tập nên dừng lại ngay. Triệu chứng này có thể xảy ra khi tim không bơm đủ máu lên não. Ngoài cơn đau tim, đây cũng có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Đổ mồ hôi khi tập thể dục là điều bình thường. Thế nhưng, mồ hôi lạnh đi kèm buồn nôn, cảm giác kiệt sức hoặc yếu sức đột ngột lại là chuyện khác.
Những dấu hiệu này dễ bị nhầm với mất nước hoặc tụt đường huyết. Tuy nhiên, chúng cũng có thể là biểu hiện của cơn đau tim, đặc biệt ở phụ nữ lớn tuổi, theo Healthline.
