Kể từ khi xung đột Mỹ – Iran bùng phát cuối tháng 2, các công ty vận tải biển đã liên tục kêu gọi tăng cường bảo vệ các tàu thuyền qua eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/7 tuyên bố Mỹ sẽ cung cấp sự bảo vệ đó, nhưng đổi lại các bên sẽ phải trả cho Washington khoản “phí bồi hoàn” bằng 20% giá trị hàng hóa trên mỗi tàu.
“Từ thời điểm này trở đi, Mỹ sẽ trở thành người bảo vệ eo biển Hormuz”, ông nói.
Tuy nhiên, một ngày sau, ông Trump thông báo từ bỏ ý tưởng này. “Dựa trên các cuộc đối thoại rất hiệu quả với giới lãnh đạo Trung Đông, tôi đã quyết định thay thế khoản phí bồi hoàn 20% bằng các thỏa thuận thương mại và đầu tư mà nhiều quốc gia vùng Vịnh sẽ thực hiện với Mỹ”, ông cho hay.
Theo giới chuyên gia, đây là điều đã được dự đoán từ trước, bởi ý tưởng thu phí của ông gây nhiều hoài nghi cả về tính hợp pháp lẫn khả năng thực thi. John McCown, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải, cho biết mức phí 20% cao đến mức khó có bên nào sẵn sàng chi trả.
Các chủ hàng thường trả cho hãng vận tải khoảng 2-3% giá trị hàng hóa của họ. Do đó, mức phí cao gấp khoảng 10 lần con số đó có lẽ sẽ vượt quá khả năng chi trả của các chủ hàng, theo McCown, cựu CEO của công ty logistics vận tải biển Trailer Bridge.
Peter Eavis, nhà bình luận của NY Times, cho hay với khoản phí 20% tính trên giá trị hàng hóa, chi phí vận chuyển dầu mỏ qua eo biển Hormuz có thể tăng lên hơn gấp đôi.
Rico Luman, chuyên gia kinh tế cấp cao phụ trách lĩnh vực logistics tại ING Research, cho biết các hãng tàu hiện thu khoảng 10 USD để vận chuyển mỗi thùng dầu từ vịnh Ba Tư sang châu Âu.
Với giá dầu khoảng 80 USD mỗi thùng, nếu áp dụng mức phí 20% như đề xuất của ông Trump, chi phí sẽ tăng thêm khoảng 16 USD để đi qua eo biển Hormuz. Như vậy, tổng chi phí vận chuyển sẽ lên tới khoảng 26 USD mỗi thùng, theo tính toán của ông Luman.
Đối với một tàu chở dầu lớn mang theo 2 triệu thùng dầu, mức phí này có thể làm tăng thêm hơn 30 triệu USD chi phí. Các nhà nhập khẩu dầu nhiều khả năng sẽ chuyển một phần chi phí này sang cho người tiêu dùng gánh chịu, theo Eavis.
Tuy nhiên, các công ty bảo hiểm mới là bên có tiếng nói quyết định cuối cùng, theo Elisabeth Buchwald, nhà bình luận của CNN.
“Họ có thể từ chối bảo hiểm cho các con tàu đi qua eo biển Hormuz nếu nhận thấy rủi ro an ninh quá cao, bất kể chủ tàu có sẵn sàng trả tiền để được Mỹ bảo vệ hay không”, Buchwald cho hay.
Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy mà tàu thuyền có quyền tự do đi lại theo luật pháp quốc tế. Iran trước đây từng áp dụng các khoản “phí dịch vụ” đối với các tàu thuyền qua eo biển, nhưng các khoản phí đó hiện không còn hiệu lực.
James Kraska, giáo sư luật hàng hải quốc tế tại Đại học Chiến tranh Hải quân Mỹ, cho rằng các khoản phí đó về bản chất là “phí qua đường”. Ông cho rằng nếu thực hiện biện pháp thu phí, Tổng thống Trump sẽ phát đi thông điệp rằng “Mỹ sẽ tổ chức các đoàn tàu hộ tống đi qua eo biển. Nếu muốn tham gia, các hãng vận tải sẽ phải trả một khoản phí”.
Theo ông Kraska, cách làm này không vi phạm luật pháp quốc tế vì hoàn toàn dựa trên sự tự nguyện. Các hãng vận tải có quyền lựa chọn có trả tiền để được bảo vệ hay không, thay vì buộc phải nộp phí mới được phép đi qua eo biển.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng một biện pháp hợp lệ không có nghĩa là nên áp dụng trên thực tế.
“Lần gần nhất thế giới chứng kiến tình huống tương tự là khi Đan Mạch thu phí tàu nước ngoài đi qua eo biển Oresund từ đầu thế kỷ 15 đến giữa thế kỷ 19. Mức phí khi đó cũng được tính dựa trên giá trị hàng hóa mà tàu khai báo”, Bjorn Vang Jensen, cố vấn cấp cao của nền tảng phân tích vận tải biển Xeneta, cho biết.
Song Jensen cho hay điều trớ trêu là “chính Mỹ đã can thiệp để chấm dứt việc thu phí này”.
Alexander Ward, nhà bình luận của WSJ, dẫn lời giới phê bình cho hay ý tưởng thu phí 20% của ông Trump nếu được áp dụng sẽ vi phạm chuẩn mực kéo dài hàng thập kỷ qua của Mỹ trong việc ủng hộ thương mại tự do và không bị gián đoạn trên các vùng biển quốc tế.
Nó cũng đi ngược lại các phát biểu của các quan chức cấp cao trong chính quyền Trump, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio và Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz, rằng việc thu phí trên các vùng biển chung là vi phạm luật pháp quốc tế.
“Không quốc gia nào được phép thu phí hoặc lệ phí trên một tuyến đường thủy quốc tế. Đó là luật quốc tế hiện hành và cũng là quy định chung tại các tuyến đường thủy quốc tế trên toàn thế giới”, ông Rubio từng nói hồi tháng 6.
Ý tưởng này cũng góp phần củng cố lập luận của Iran rằng họ có quyền thu “phí dịch vụ” đối với tàu thuyền đi qua Hormuz, qua đó củng cố quyền kiểm soát của Tehran với eo biển. Đây là điều mà chính ông Trump nhiều lần kịch liệt phản đối.
Sau tuyên bố của ông Trump, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đăng bài trên X, cho rằng Tổng thống Mỹ “hoàn toàn đúng” khi nói bất cứ ai đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi qua eo biển “đều nên được bồi hoàn cho dịch vụ này”. Ông thêm rằng chính Iran mới là bên sẽ tiếp tục làm người bảo hộ eo biển Hormuz “mãi mãi”.
“20% tất nhiên là quá nhiều. Chúng tôi sẽ công bằng”, ông nói.
Trong khi đó, ông Trump khẳng định eo biển Hormuz mở cửa với mọi tàu thuyền, ngoại trừ Iran.
“Chúng tôi sẽ áp đặt phong tỏa toàn diện, nhưng chỉ đối với tàu ra vào các cảng ở Iran hoặc chở theo bất kỳ thứ gì liên quan đến hàng hóa Iran”, ông cho hay, đồng thời chỉ trích giới lãnh đạo Iran đang dẫn nước này “đến con đường hủy diệt hoàn toàn”.
Trong lúc Đài Loan cáo buộc Trung Quốc là "nguồn gốc lớn nhất gây bất ổn khu vực", hải quân Trung Quốc cũng triển khai nhóm tác chiến tàu sân bay Liêu Ninh tham gia huấn luyện bắn đạn thật tại Tây Thái Bình Dương, theo Hãng tin Reuters ngày 19-5.
Ngày 19-5, quan chức cấp cao Đài Loan Trác Vinh Thái khẳng định Trung Quốc đang liên tục tiến hành các hoạt động quân sự tại eo biển Đài Loan, Biển Đông, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và quanh Nhật Bản, gây ảnh hưởng đến an toàn hàng hải và làm gia tăng bất ổn trong khu vực.
Phát biểu được đưa ra ngay trước dịp nhà lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức đánh dấu tròn hai năm cầm quyền vào ngày 20-5.
Ông Trác cho rằng các cuộc tập trận và hoạt động quân sự ngày càng thường xuyên của Bắc Kinh đang khiến môi trường an ninh khu vực trở nên căng thẳng hơn.
"Đây là nguồn gốc lớn nhất gây bất an và bất ổn trong khu vực", ông nhấn mạnh.
Cùng ngày, Cơ quan Phòng vệ Đài Loan cho biết quân đội Trung Quốc tiếp tục tiến hành một cuộc "tuần tra sẵn sàng chiến đấu phối hợp" quanh hòn đảo.
Đài Bắc công bố hình ảnh tiêm kích J-16 và tàu chiến Trung Quốc hoạt động ở phía tây nam đảo, đồng thời cáo buộc các động thái quân sự của Bắc Kinh đang làm suy giảm hòa bình và ổn định khu vực.
Trung Quốc hiện gần như duy trì hoạt động quân sự hằng ngày quanh Đài Loan, trong bối cảnh Bắc Kinh tiếp tục gia tăng sức ép với chính quyền của ông Lại Thanh Đức. Bắc Kinh nhiều lần gọi ông Lại là "phần tử ly khai" và từ chối các đề xuất đối thoại từ phía Đài Loan.
Dù vậy, ông Trác vẫn kêu gọi hai bờ eo biển duy trì đối thoại "trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng phẩm giá". Ông cũng tái khẳng định tính độc lập của hòn đảo.
Hiện ông Lại Thanh Đức đang phải đối mặt với nhiều khó khăn chính trị, khi phe đối lập kiểm soát cơ quan lập pháp và liên tục cản trở các kế hoạch của cấp lãnh đạo, đặc biệt là các khoản chi phòng vệ.
Trong khi đó hải quân Trung Quốc thông báo nhóm tác chiến tàu sân bay Liêu Ninh của nước này đã bắt đầu cuộc huấn luyện tại Tây Thái Bình Dương, bao gồm diễn tập bắn đạn thật, bay chiến thuật trên biển xa và các bài tập hỗ trợ tác chiến.
Bắc Kinh cho biết đây là hoạt động huấn luyện thường niên nhằm kiểm tra và nâng cao năng lực chiến đấu của quân đội, đồng thời khẳng định cuộc tập trận phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế.
Tuy nhiên Trung Quốc không công bố vị trí cụ thể hay thời gian kéo dài của đợt huấn luyện lần này.
Động thái này được cho là khiến Nhật Bản đặc biệt chú ý, trong bối cảnh quan hệ Bắc Kinh - Tokyo đang căng thẳng vì các vấn đề liên quan Đài Loan và hoạt động quân sự trên biển, theo báo South China Morning Post.
Cuối năm ngoái, hoạt động huấn luyện của tàu Liêu Ninh tại Tây Thái Bình Dương từng dẫn tới vụ đối đầu giữa máy bay quân sự Trung Quốc và tiêm kích Nhật Bản gần đảo Okinawa của Nhật.
Tokyo cáo buộc tiêm kích J-15 của Trung Quốc khóa radar điều khiển hỏa lực vào máy bay F-15 của Nhật, trong khi Bắc Kinh cho rằng chính việc Nhật điều máy bay áp sát khu vực huấn luyện mới gây ra tình huống nguy hiểm.
Trong Sách trắng quốc phòng công bố vào đầu tháng, Nhật Bản bày tỏ lo ngại trước việc Trung Quốc ngày càng mở rộng hoạt động quân sự gần lãnh thổ nước này, đặc biệt là các cuộc tuần tra chung với Nga tại vùng biển từ biển Hoa Đông tới Tây Thái Bình Dương.
Giới chức Thái Lan cảnh báo những trường hợp như trên đang làm xấu đi hình ảnh của đất nước. AFP ngày 7.5 dẫn tuyên bố từ Văn phòng thủ tướng Thái Lan cho biết những du khách có "hành vi không đúng mực", bao gồm cả việc sử dụng ma túy trái phép, sẽ phải đối mặt với việc bị truy tố vì điều này "đi ngược lại nền văn hóa tươi đẹp của Thái Lan".
Động thái cứng rắn này được đưa ra sau một vụ việc xảy ra vào tối 4.5 trên hòn đảo du lịch Phuket. Một cặp đôi đã bị phát hiện đang có hành vi quan hệ tình dục ngay trên xe tuk-tuk tại một khu vực đông du khách.
Giới chức cho biết đã đang tiến hành các thủ tục để thu hồi thị thực (visa) của một người đàn ông Tây Ban Nha (41 tuổi) và một phụ nữ Peru (43 tuổi), sau đó sẽ trục xuất và đưa hai người này vào danh sách đen cấm nhập cảnh. Theo tuyên bố của chính phủ, cặp đôi này đã thừa nhận hành vi của mình và bị buộc tội theo luật về hành vi khiếm nhã nơi công cộng, cũng như đã bị trục xuất vào ngày 6.5.
Tại Thái Lan, hành vi khỏa thân và quan hệ tình dục nơi công cộng có thể bị phạt tiền lên tới 5.000 baht (khoảng 4 triệu đồng).
Chính phủ Thái Lan khẳng định chiến dịch siết chặt kỷ luật này "nhằm mục đích bảo vệ những giá trị văn hóa tốt đẹp của Thái Lan". Văn phòng thủ tướng Thái Lan cũng cho biết các cuộc kiểm tra của lực lượng chức năng tại các tụ điểm giải trí sẽ được tiến hành nghiêm ngặt hơn.
Đầu năm nay, một cặp đôi khác đến từ Pháp cũng đã bị tước visa và đưa vào danh sách đen ở Thái Lan sau khi một đoạn video ghi lại cảnh họ quan hệ trên xe tuk-tuk ở Phuket, làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trên các nền tảng trực tuyến.
Kyiv Independent dẫn lời ông Vladyslav Vlasiuk, Ủy viên phụ trách các biện pháp trừng phạt của Tổng thống Ukraine, ngày 29/5 cho biết tên lửa Oreshnik của Nga chứa các thành phần quan trọng được sản xuất trước năm 2016. Điều này bác bỏ những tuyên bố vào năm 2024 của Nga rằng đây là một loại vũ khí hoàn toàn mới.
Ông Vlasiuk đã phát biểu tại một sự kiện ở Kiev, nơi các chuyên gia trình bày các bộ phận thu hồi được từ tên lửa và máy bay không người lái (UAV) do Nga phóng vào Ukraine.
Trong số các mảnh vỡ có máy tính bo mạch và bộ xử lý từ một tên lửa Oreshnik được Nga sử dụng trong cuộc tấn công vào tháng 1 vừa qua ở phía tây tỉnh Lviv.
"Khi kiểm tra, chúng tôi đã rất ngạc nhiên vì phía Nga tuyên bố rằng đây là một loại tên lửa rất mới. Nhưng Loại tên lửa này không phải là một bước phát triển tiên tiến hàng đầu", một chuyên gia tên lửa cho biết.
Tên lửa có các bộ phận được trưng bày tại sự kiện này được sản xuất vào năm 2017, với tất cả các linh kiện điện tử có nguồn gốc từ năm 2016. Chuyên gia cho biết thêm một số linh kiện được sản xuất bên ngoài nước Nga.
Oreshnik là một loại tên lửa đạn đạo tầm trung, được cho là phiên bản sửa đổi của tên lửa đất đối đất Rubezh, vốn có nguồn gốc từ các thiết kế tên lửa đạn đạo thời Liên Xô. Nó được trang bị hệ thống dẫn đường quán tính, nghĩa là không phụ thuộc vào hệ thống định vị vệ tinh.
Moscow lần đầu tiên sử dụng tên lửa Oreshnik để tấn công Ukraine là vào tháng 11/2024, nhằm vào thành phố Dnipro. Gần đây nhất, loại tên lửa này đã nhắm vào Bila Tserkva, một thành phố cách Kiev gần 90km về phía nam. Dù Moscow luôn mô tả Oreshnik là một trong những vũ khí “không thể đánh chặn”, Ukraine đưa ra các bằng chứng lại cho thấy thiệt hại do tên lửa này gây ra là rất nhỏ.
"Vì đây là tên lửa có mục đích chiến lược nên nó được thiết kế để mang đầu đạn hạt nhân. Đó là lý do tại sao nó không có độ chính xác quá cao. Thiệt hại do các loại đạn dược thông thường được gắn vào đầu đạn tên lửa gây ra là hầu như không đáng kể", ông Petro nhận định.
Tuy nhiên, ông Vlasiuk lưu ý, dù công nghệ đã cũ nhưng không nên đánh giá thấp loại tên lửa này, vì nó gần như không thể bị bắn hạ và không thể bị gây nhiễu bởi các hệ thống tác chiến điện tử. "Đây là một vũ khí đáng sợ. Nó là một tên lửa đạn đạo chiến lược”, vị quan chức này chia sẻ.
Bất chấp các lệnh trừng phạt, Ukraine vẫn tiếp tục tìm thấy các linh kiện do phương Tây sản xuất bên trong các UAV và tên lửa được Nga sử dụng trong các cuộc tấn công.
