Iran nói chưa có kế hoạch đàm phán với Mỹ, đang tập trung cho quốc phòng

Các bên trên bàn đàm phán Thụy Sĩ đã có những bước đi đầu tiên để triển khai thỏa thuận sơ bộ tiếp nối Bản ghi nhớ Islamabad. Tuy nhiên, những câu hỏi then chốt như chương trình hạt nhân Iran và eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết.

Truyền thông nhà nước Iran hôm qua đưa tin các cuộc thảo luận kỹ thuật nối tiếp đàm phán cấp cao tại Thụy Sĩ đã kết thúc. Hai bên dự kiến thành lập các nhóm công tác riêng để bàn về vấn đề hạt nhân và giải quyết các biện pháp trừng phạt đối với Iran.

Về Hormuz, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, Trưởng đoàn đàm phán Iran, tuyên bố eo biển này sẽ không bao giờ quay lại trạng thái như trước xung đột với Mỹ và Israel. Tuy nhiên, Tehran cam kết tuân thủ đầy đủ luật pháp quốc tế trong quá trình điều hành eo biển cùng với Oman.

Tại Geneva (Thụy Sĩ), ông Ali Bahreini, Đại sứ Iran tại LHQ, nói Iran sẽ thương lượng với Oman về tương lai eo biển Hormuz trước khi nội dung thỏa thuận được mở rộng sang các bên khác của Bản ghi nhớ Islamabad, theo Reuters. Ông xác nhận hiện eo biển Hormuz vẫn được mở cửa và không áp dụng bất kỳ khoản phí đặc biệt nào cho hoạt động hàng hải quốc tế. Tương lai của eo biển sau 60 ngày sẽ phụ thuộc vào kết quả các đàm phán đang diễn ra.

Trước đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance, Trưởng đoàn đàm phán nước này, nhận định các cuộc thương thuyết cấp cao tại Thụy Sĩ đã thiết lập nên nền tảng rất tốt cho thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt xung đột. Ông Vance cũng thông báo Washington đã hoãn thi hành lệnh cấm vận đối với dầu mỏ Iran. Bộ Tài chính Mỹ xác nhận quyết định trên cho phép Iran tiếp tục sản xuất, bán và vận chuyển dầu thô cùng các sản phẩm liên quan đến ngày 21.8.

Cùng ngày, truyền thông nhà nước Iran cho biết theo một phần của thỏa thuận, Washington đồng ý giải ngân 12 tỉ USD tài sản bị phong tỏa của Iran. Thế nhưng, Phó tổng thống Vance cho hay việc giải ngân tài sản của Iran vẫn chưa được tiến hành, và nếu có sẽ dùng để mua nông sản Mỹ. Tehran không xác nhận thông tin này.

Về vấn đề hạt nhân, ông Vance cho hay Iran sẽ cho phép các thanh sát viên hạt nhân của LHQ quay lại nước này, nhưng Đại sứ Iran tại LHQ Bahreini nói các bên đang tìm cách đạt được giải pháp cho toàn bộ điều khoản trong Bản ghi nhớ Islamabad trước khi chuyển sang các cuộc thương lượng chi tiết về vấn đề hạt nhân, theo AFP.

Bên cạnh đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định Iran vẫn chưa gặp Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi tại Thụy Sĩ, cũng như chưa có kế hoạch cho phép IAEA thanh sát các cơ sở hạt nhân bị hư hại trong các cuộc không kích do Mỹ tiến hành.

Theo người phát ngôn, Iran và IAEA chưa thành lập cơ chế cho hoạt động này, nhưng Tehran vẫn tiếp tục thi hành cam kết trên vai trò của thành viên Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), và bảo đảm an toàn hạt nhân với IAEA. Ông Baghaei cũng nhấn mạnh năng lực tên lửa và quốc phòng của nước này sẽ không là chủ đề đàm phán với bất kỳ bên nào.

Trong khi đó, nỗ lực ngoại giao tiếp tục được thúc đẩy. Truyền thông Iran cho biết Tổng thống Pezeshkian hôm qua đến Pakistan, một trong các nhà trung gian đàm phán. Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bắt đầu công du Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain để thảo luận về thỏa thuận Mỹ - Iran, cũng như các biện pháp bảo đảm tự do và an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz.

Reuters dẫn lời Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani cho biết giai đoạn tiếp theo của tiến trình đàm phán với Mỹ sẽ bao gồm các cuộc thảo luận giữa Iran và các nước ở vịnh Ba Tư về vấn đề an ninh khu vực.

Tin Gốc: Thanh Niên

Bộ trưởng Quốc phòng Latvia Andris Spruds từ chức vào ngày 10.5 sau khi 2 chiếc UAV của Ukraine rơi trúng bể chứa dầu tại quốc gia Baltic vào hôm 7.5, theo Reuters.

Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha xác nhận đó là UAV của Ukraine, và cho rằng những thiết bị này nhắm vào mục tiêu tại Nga nhưng bị hệ thống tác chiến điện tử của Moscow cố tình làm lạc hướng bay sang Latvia. Moscow chưa bình luận về cáo buộc này.

Lực lượng cứu hỏa cho biết vụ việc làm 4 bể chứa nhiên liệu hư hại nhưng không cho bể nào chứa sản phẩm xăng dầu vào lúc đó.

Thủ tướng Latvia Evika Silina ngày 10.5 đã yêu cầu Bộ trưởng Quốc phòng từ chức và phê bình lực lượng phòng không đã không phản ứng nhanh nhạy. Bà Silina bổ nhiệm đại tá lục quân Raivis Melnis làm Bộ trưởng Quốc phòng thay ông Spruds.

Latvia và nước láng giềng Lithuania hôm 7.5 kêu gọi NATO tăng cường phòng không tại khu vực sau sự cố UAV Ukraine.

Ngoại trưởng Ukraine Sybiha đã xin lỗi Latvia và Lithuania, Estonia cùng Phần Lan vì UAV Ukraine rơi xuống lãnh thổ của các nước này.

Ông cho hay các cơ quan chuyên trách của Ukraine đang phối hợp chặt chẽ để giảm thiểu nguy cơ tái diễn và cân nhắc cử chuyên gia sang giúp tăng cường an ninh không phận tại các quốc gia Baltic.

Phần Lan và các nước Baltic đã liên tục nhận báo cáo phát hiện UAV trong lãnh thổ trong vài tháng qua, theo TASS.

Moscow cáo buộc các thành viên NATO âm thầm cho phép Ukraine tấn công lãnh thổ Nga, đặc biệt là các cơ sở năng lượng ở vùng Leningrad phía tây bắc. Tuy nhiên, từ cuối tháng 3, ngoại trưởng Latvia, Lithuania và Estonia đã ra tuyên bố chung để phủ nhận thông tin 3 nước này mở không phận cho Ukraine tấn công Nga.

Trong vài tuần qua, Estonia, Latvia, Lithuania và Phần Lan đã ghi nhận nhiều trường hợp UAV của Ukraine rơi xuống lãnh thổ của mình.

Đến ngày 10.5, Bộ trưởng Quốc phòng Estonia Hanno Pevkur nói Ukraine không nên sử dụng không phận Estonia để tiến hành các cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào Nga.

"Chắc chắn cách dễ nhất để người Ukraine giữ UAV tránh xa lãnh thổ Estonia là kiểm soát tốt hơnhoạt động của UAV", ông Pevkur nói.

Đầu tuần trước, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo cũng cho biết ông đã nói với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky rằng Helsinki coi việc UAV Ukraine xâm nhập không phận nước này là "không thể chấp nhận được".

Tin Gốc: Thanh Niên

Châu Âu đang trải qua đợt nắng nóng cực đoan thứ hai chỉ trong vòng một tháng, với nhiều kỷ lục nhiệt độ tiếp tục bị phá vỡ. Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus ngày 28/6 cảnh báo châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt gấp đôi mức trung bình toàn cầu.

Xu hướng này trên thực tế đã kéo dài hàng chục năm qua. Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình tại châu Âu đã tăng khoảng 0,56 độ C mỗi thập kỷ kể từ giữa những năm 1990. Nhiệt độ trung bình của châu Âu hiện cao hơn khoảng 2,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp (1850-1900), trong khi mức tăng trung bình toàn cầu là khoảng 1,4 độ C.

Các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân cơ bản khiến Trái Đất nóng lên vẫn là phát thải khí nhà kính từ hoạt động của con người. Tuy nhiên, nhiều yếu tố cục bộ khiến lượng nhiệt dư thừa tập trung tại châu Âu nhiều hơn so với các khu vực khác, khiến tốc độ nóng lên của châu lục đặc biệt nhanh.

Hậu quả khi Bắc Cực đang tan chảy

Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là vị trí địa lý của châu Âu, nơi gắn liền với Bắc Cực, khu vực cũng đang nóng lên nhanh hơn hầu hết các vùng khác trên thế giới.

Khí hậu ấm lên khiến băng biển Bắc Cực tan chảy, làm lộ ra bề mặt đại dương tối màu. Khác với băng tuyết có khả năng phản xạ phần lớn bức xạ Mặt Trời trở lại không gian, mặt nước hấp thụ nhiều nhiệt hơn, tạo ra vòng phản hồi làm nhiệt độ tiếp tục tăng. Quá trình này, được gọi là hiệu ứng albedo, cũng diễn ra trên đất liền khi diện tích tuyết phủ mùa đông tại châu Âu ngày càng thu hẹp.

Theo Copernicus, năm ngoái, diện tích tuyết phủ tại châu Âu vào thời điểm cực đại vẫn thấp hơn khoảng 1/3 so với mức trung bình nhiều năm, khiến đất trống hấp thụ nhiều nhiệt hơn, đặc biệt tại khu vực Scandinavia và phần lãnh thổ châu Âu của Nga.

Các nhà khoa học cũng ghi nhận sự thay đổi trong hoàn lưu khí quyển tại châu Âu. Thông thường, những dải gió mạnh ở tầng khí quyển cao sẽ đưa không khí mát từ Đại Tây Dương vào lục địa châu Âu. Tuy nhiên, khi chênh lệch nhiệt độ giữa vùng xích đạo và Bắc Cực giảm do băng tuyết tan, những dải gió này có xu hướng đổi hướng hoặc tách thành hai nhánh.

Hiện tượng này tạo ra vùng áp cao gần như đứng yên, khiến không khí nóng bị "nhốt lại" nhiều ngày liên tiếp thay vì nhanh chóng được thay thế bởi khối khí mát.

Nghiên cứu công bố năm 2022 cho thấy gần như toàn bộ sự gia tăng về tần suất và cường độ các đợt nắng nóng tại Tây Âu thời gian gần đây đều liên quan đến trạng thái "dòng gió kép" tồn tại trong thời gian dài hơn bình thường. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa thể kết luận chắc chắn liệu biến đổi khí hậu có phải nguyên nhân khiến hiện tượng này xuất hiện thường xuyên hơn hay không.

Đợt nắng nóng lịch sử năm 2003, liên quan khoảng 70.000 ca tử vong tại châu Âu, cũng diễn ra khi dòng gió kép duy trì suốt 29 ngày. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục phân tích đợt nắng nóng năm nay để đánh giá mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với những kỷ lục nhiệt độ mới.

Ngoài biến động trong hoàn lưu khí quyển, các hệ thống áp cao cũng xuất hiện nhiều hơn trong mùa hè châu Âu. Đợt nắng nóng hồi tháng 5 hình thành do "vòm nhiệt", còn đợt hiện nay liên quan đến "khối chặn Omega", kéo luồng không khí nóng từ sa mạc Sahara lên lục địa rồi nén xuống dưới vùng áp cao, khiến nhiệt độ châu Âu tiếp tục tăng.

Hệ quả ngoài dự tính từ chính sách chống ô nhiễm

Một yếu tố khác ít được giới khoa học lưu ý là chính sách cải thiện chất lượng không khí của châu Âu cũng vô tình khiến nắng nóng xảy ra thường xuyên hơn.

Kể từ thập niên 1980, các nước châu Âu siết chặt kiểm soát khí thải công nghiệp, giúp giảm đáng kể lượng aerosol trong khí quyển. Đây là những hạt bụi cực nhỏ có thể gây hại đến hô hấp của con người, nhưng lại có khả năng phản xạ một phần bức xạ Mặt Trời và làm mây phản chiếu ánh sáng tốt hơn.

Việc giảm aerosol mang lại lợi ích to lớn cho sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, cái giá phải trả ngoài dự tính của giới hoạch định chính sách là sự suy yếu hiệu ứng làm mát tự nhiên ở khí quyển. Hệ quả là lượng bức xạ từ Mặt Trời bị giữ lại nhiều hơn gần mặt đất, góp phần làm nhiệt độ tăng nhanh hơn ở châu Âu.

Sự cộng hưởng của các yếu tố địa lý và nhân tạo trên đang đặt cơ sở hạ tầng của châu Âu trước những thử thách chưa từng có. Các đợt nắng nóng làm tăng nhu cầu sử dụng điện cho điều hòa, trong khi nguồn cung năng lượng của châu Âu lại hạn chế. Điện gió suy giảm do tốc độ gió thấp, còn nhiều nhà máy điện hạt nhân phải giảm công suất, thậm chí ngừng hoạt động vì nước sông quá nóng để làm mát lò phản ứng.

Theo WHO, một trong những thách thức lớn nhất là phần lớn cơ sở hạ tầng tại châu Âu được xây dựng để giữ nhiệt trong mùa đông lạnh giá chứ không phải chống chịu các đợt nắng nóng kéo dài.

Dù nhiều thành phố như Paris, Madrid hay Barcelona đã mở các "điểm tránh nóng" tại thư viện, công viên và không gian công cộng, tỷ lệ sử dụng điều hòa tại châu Âu vẫn khá thấp. Chỉ khoảng 20% nhà ở tại châu Âu có điều hòa, trong khi con số này tại Mỹ vào khoảng 90%.

WHO ước tính hơn 200.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng tại châu Âu trong 4 năm qua. Nhiệt độ cao có thể gây sốc nhiệt, tổn thương não, tim và thận. Những đêm nhiệt độ không xuống dưới 20 độ C cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch do cơ thể không thể phục hồi sau ngày nắng nóng kéo dài.

Hạ tầng giao thông cũng chịu áp lực khi đường ray có thể bị cong vênh, mặt đường nhựa nóng chảy. Nắng nóng kéo dài làm hạn hán nghiêm trọng hơn, giảm mực nước các con sông phục vụ giao thông thủy, ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp và làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.

Theo tập đoàn bảo hiểm Allianz của Đức, tổng thiệt hại kinh tế do nắng nóng tại các nền kinh tế lớn ở châu Âu giai đoạn 2026-2030 có thể tương đương 5-7% GDP.

Tin Gốc: Vnexpress