Những năm gần đây, cùng với sự gia tăng số lượng người giàu nhanh chóng, kim cương trở thành một trong những tài sản được người Việt ưa chuộng tiêu dùng.
Từ giữa tháng 5, sự vụ lùm xùm về một bài livestream trên mạng xã hội liên quan Cửa hàng kim hoàn Kim Lý tại đường An Dương Vương khiến kim cương từ “thị trường ngầm” được quan tâm rộng rãi. Từ đây, loạt lỗ hổng về ngành kim cương từ chưa có quy định chặt chẽ về kinh doanh, quy trình mua bán định giá… lộ rõ. Các chuyên gia cho biết, với thị trường còn bỏ ngỏ thông tin như hiện nay, rủi ro đang đổ dồn về người dùng.
Đỉnh điểm, sự cố nguyên lãnh đạo công ty P-Lab (công ty con của PNJ) liên quan trong vụ buôn lậu 28.000 viên kim cương vừa bị bắt giữ gây rúng động thị trường. Sau quá trình điều tra mở rộng, cơ quan chức năng vừa khởi tố tiếp 4 bị can, là đại diện các cửa hàng Kim Lý, Ngọc Tâm, Ngọc Châu Âu (NCA) và nhân viên kiểm định tại P-Lab.
Loạt thông tin khiến nhiều người tiêu dùng hoang mang, không ít người để đỡ rủi ro đã đem kim cương đi bán hết.
Để giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về kim cương và có những kiến thức để bảo vệ tài sản của chính mình, Báo Dân trí đã mời bà Nguyễn Thị Thu Hương – chuyên gia tư vấn quản lý gia sản, cố vấn cấp cao FIDT – cho số Chat Today hôm nay.
Nhận định về những sự cố vừa qua, chuyên gia nhấn mạnh đây không đơn thuần là những sự cố truyền thông, mà là dấu hiệu bộc lộ của một khoảng trống quản lý đã tồn tại nhiều năm. Truyền thông chỉ khiến vấn đề được nhìn thấy rõ hơn, còn nguyên nhân gốc rễ nằm ở việc thị trường kim cương Việt Nam chưa có một cơ chế quản lý thống nhất về kiểm định, minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc.
Một trong những khoảng trống lớn nhất của thị trường là mức độ bất đối xứng thông tin cao nhất hiện nay. Người bán thường nắm gần như toàn bộ thông tin về nguồn gốc, chất lượng, định giá và chính sách thu mua lại, trong khi người mua chủ yếu phải dựa vào những thông tin do chính doanh nghiệp cung cấp. Vì vậy, ngay cả khi mua ở thương hiệu lớn và có giấy kiểm định, điều đó không đồng nghĩa với việc mọi rủi ro đã được loại bỏ.
Thị trường kim cương cần thêm một cơ quan giám sát thứ ba
Hiện nay, pháp luật không cấm doanh nghiệp thành lập đơn vị giám định trực thuộc để kiểm định sản phẩm của chính mình. Mô hình này không đồng nghĩa với vi phạm pháp luật, nhưng luôn tồn tại nguy cơ xung đột lợi ích.
Chuyên gia cho rằng nếu không có cơ chế kiểm tra chéo hoặc giám sát độc lập, thì những vụ việc tương tự vừa qua hoàn toàn có thể lặp lại ở các doanh nghiệp khác, bởi vấn đề nằm ở cấu trúc của hệ thống chứ không chỉ ở một doanh nghiệp cụ thể.
Chuyên gia đề xuất ba hướng cần được xem xét.
Thứ nhất, tăng tính độc lập của hoạt động giám định. Có thể nghiên cứu yêu cầu tách bạch pháp nhân giữa đơn vị bán hàng và đơn vị kiểm định, hoặc với những giao dịch có giá trị lớn, khuyến khích hoặc quy định việc sử dụng chứng thư từ các tổ chức giám định quốc tế độc lập như Gemological Institute of America (GIA), International Gemological Institute (IGI), HRD Antwerp (HRD)…
Thứ hai là tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc. Người tiêu dùng không chỉ cần biết chất lượng của viên kim cương mà còn cần có cơ chế xác minh nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm thông qua hệ thống chứng từ và dữ liệu điện tử.
Thứ ba là hoàn thiện khung pháp lý chuyên ngành. Hiện việc quản lý kim cương vẫn còn phân tán giữa nhiều cơ quan và nhiều giai đoạn. Thị trường cần một cơ chế quản lý thống nhất hơn đối với hoạt động kiểm định, truy xuất và công bố thông tin.
Nhìn chung, muốn khôi phục niềm tin thị trường thì không chỉ xử lý từng vụ việc, mà cần xây dựng một hệ thống trong đó việc kiểm định phải độc lập, nguồn gốc phải truy xuất được và thông tin đến người tiêu dùng phải minh bạch. Khi đó, niềm tin sẽ đến từ cơ chế của thị trường, chứ không chỉ từ uy tín của từng thương hiệu.
ChatToday là talkshow với các nhân vật liên quan tới những vấn đề về kinh tế. Sản phẩm này do các thành viên Ban Kinh tế, Báo Dân trí lên ý tưởng và triển khai thực hiện.
Xuất hiện trên Dân trí và các nền tảng mạng xã hội của báo vào 9h ngày 1 và 16 hàng tháng, ChatToday đem đến những câu chuyện của nhân vật khách mời hoặc các góc nhìn, quan điểm của họ về một chủ đề kinh tế đang được bạn đọc quan tâm.
Theo dữ liệu từ Trung tâm Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), đến cuối tháng 5, toàn thị trường có hơn 13,1 triệu tài khoản chứng khoán, tăng khoảng 1,3 triệu tài khoản so với đầu năm.
Nhà đầu tư cá nhân "gánh" thị trường
Số lượng tài khoản chứng khoán tăng nhanh cho thấy dòng tiền cá nhân vẫn tiếp tục chảy mạnh vào thị trường, đặc biệt khi lãi suất tiết kiệm duy trì ở mức thấp và nhiều nhóm cổ phiếu ghi nhận diễn biến tích cực.
Dòng vốn từ nhà đầu tư cá nhân đã và đang là trụ đỡ, gánh thị trường chứng khoán khi dòng vốn ngoại liên tục rút ròng. Không chỉ gia tăng về số lượng tài khoản mà thanh khoản thị trường cũng có lúc bùng nổ lên hàng tỷ USD (trong đó hơn 90% giá trị giao dịch đến từ nhà đầu tư cá nhân).
Giới phân tích cho rằng sự gia tăng nhanh của số lượng tài khoản là tín hiệu tích cực đối với sự phát triển của thị trường vốn trong dài hạn. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến nhiều vấn đề trong bối cảnh dòng tiền cá nhân ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường.
Trao đổi với phóng viên Dân trí tại số ChatToday ngày 16/6, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối ngân hàng đầu tư kiêm Phó Giám đốc kinh doanh Chứng khoán An Bình - cho biết việc dòng tiền nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn khiến chỉ số biến động. Bởi, đa số nhà đầu tư cá nhân trong nước vẫn còn tư duy lướt sóng, đầu tư “3 chữ cái”.
Rủi ro thứ hai liên quan đến tính đòn bẩy, ông Minh chỉ ra do nhà đầu tư cá nhân rất thích dùng margin (vay ký quỹ). Hệ quả, những tháng gần đây tuy thanh khoản thị trường thấp, chỉ số biến động mạnh song dư nợ margin tại các công ty chứng khoán liên tục tăng cao. “Rõ ràng, margin cũng là một yếu tố khiến rủi ro thị trường tăng cao”, chuyên gia nhấn mạnh.
Cuối cùng, khi thị trường thống lĩnh bởi dòng vốn cá nhân như hiện nay, cũng khiến nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp giảm đi. Và điều này khiến thị trường càng thêm trầm lắng, hàng hóa không đa dạng và chưa đủ sức hấp dẫn dòng vốn ngoại trở lại.
Dòng vốn ngoại liên tục rút ròng, do đâu?
Về dòng vốn nhà đầu tư nước ngoài, xu hướng rút ròng vẫn chưa dừng lại. Có nhiều lý do chính khiến dòng vốn ngoại rút ròng liên tục. Thứ nhất, môi trường lãi suất cao trên toàn cầu.
Kể từ năm 2022, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã liên tục tăng mạnh lãi suất để kiềm chế lạm phát. Việc lãi suất tại các thị trường lớn như Mỹ neo ở mức cao đã khiến dòng tiền có xu hướng rút ra khỏi các thị trường mới nổi (Emerging Markets) và cận biên để quay trở về Mỹ.
Thứ hai, thay đổi chính sách tiền tệ của Nhật Bản. Theo ông Minh, đây là một yếu tố quan trọng tác động đến dòng vốn toàn cầu. Trước đây, nhà đầu tư thường vay đồng Yên với lãi suất cực thấp để đầu tư vào các thị trường có tỷ suất sinh lời cao hơn. Tuy nhiên, khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất trong giai đoạn 2024-2025, hoạt động này bị thu hẹp, buộc các tổ chức phải bán tài sản tại các thị trường mới nổi để rút vốn về.
Thứ ba, sự dịch chuyển dòng vốn sang các nhóm ngành công nghệ và AI. Dòng tiền toàn cầu đang có sự ưu tiên rõ rệt, tập trung vào các thị trường có những doanh nghiệp dẫn đầu về công nghệ, chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc). Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa có nhiều hàng hóa thuộc các nhóm ngành hấp dẫn này để giữ chân hoặc thu hút thêm dòng vốn ngoại.
Thứ tư, áp lực từ lãi suất trong nước tăng. Từ cuối quý III/2025 đến quý I, lãi suất trong nước của Việt Nam có dấu hiệu nóng lên, do vấn đề thanh khoản hệ thống ngân hàng. Môi trường lãi suất cao làm tăng chi phí vốn và khiến dòng tiền trở nên thận trọng hơn với các kênh đầu tư rủi ro như chứng khoán.
Cuối cùng là rủi ro địa chính trị. Hiện nay, các biến động địa chính trị thế giới, điển hình như căng thẳng giữa Mỹ và Iran, đã tạo ra tâm lý lo ngại, dẫn đến các đợt điều chỉnh mạnh và thúc đẩy dòng vốn ngoại rút về các kênh trú ẩn an toàn hơn.
Đặc biệt, làn sóng IPO tại Việt Nam tuy bùng nổ, song chuyên gia cho rằng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của khối ngoại để thu hút dòng tiền quay trở lại.
Dù vậy, dự báo nửa cuối năm, cụ thể là từ tháng 8, thị trường dự kiến sẽ có những chuyển biến lạc quan hơn. Động lực thứ nhất đến từ việc thị trường được nâng hạng sẽ thu hút dòng vốn ngoại tỷ USD mới - bù đắp cho dòng vốn rút ròng từ năm 2022 đến nay.
Cùng với đó, sự thoái vốn của khối doanh nghiệp Nhà nước, tập trung tại nhóm viễn thông, dầu khí, tài chính… đặc biệt đúng với khẩu vị của khối ngoại, cũng dự báo tạo cú huých mới cho thị trường.
Chuyên gia dự báo 3 nhóm cổ phiếu tiềm năng
Thứ nhất, nhóm “cổ phiếu vua” mảng ngân hàng được kỳ vọng sẽ tăng tốc trở lại. Nhóm thứ hai đáng quan tâm là nhóm cổ phiếu chứng khoán. Cuối cùng là nhóm các công ty Nhà nước.
Tổng thống Mỹ Donald Trump mới ký sắc lệnh mở rộng cơ hội tiết kiệm cho hàng chục triệu lao động chưa có quỹ hưu trí tại nơi làm việc. Theo đó, Bộ Tài chính sẽ xây dựng nền tảng trực tuyến giúp họ tìm kiếm, so sánh và mở các tài khoản hưu trí (IRA) chi phí thấp do các đơn vị tư nhân cung cấp.
Trọng tâm của chương trình là "Saver’s Match" - cơ chế chính phủ liên bang hỗ trợ tối đa 1.000 USD mỗi năm cho người thu nhập thấp và trung bình, nếu họ tiết kiệm đạt mức yêu cầu.
Theo Nhà Trắng, một lao động 25 tuổi tiết kiệm khoảng 165 USD mỗi tháng và khi nhận đủ khoản đối ứng này có thể tích lũy được 465.000 USD ở tuổi 65, với giả định lợi suất đầu tư 6% mỗi năm.
Ông Trump khuyến khích người trẻ tiết kiệm đều đặn để tích lũy số tiền này. "Nói cách khác, họ sẽ trở nên giàu có", ông tuyên bố.
Tuy nhiên, một số chuyên gia tài chính hoài nghi, thậm chí phản bác rằng 465.000 USD chưa chắc đủ để được xem là giàu khi nghỉ hưu, đặc biệt khi số tiền này dùng cho chi tiêu trong khoảng hai đến ba thập kỷ.
"Những tài khoản hưu trí này có nhiều lợi ích, nhưng tôi không tin chúng sẽ khiến mọi người trở nên giàu có", ông Barry Glassman, chuyên gia hoạch định tài chính, nhà sáng lập Glassman Wealth Services, nhận định.
Theo ông, 465.000 USD có thể là một khoản đáng kể cho hưu trí nhưng với lạm phát 3% thì sau 30 năm, giá trị tương đương hiện nay sẽ dưới 200.000 USD. "Đây không phải số tiền nhỏ, nhưng chắc chắn chưa thể xem là giàu", ông phân tích.
Bà Winnie Sun, Đồng sáng lập kiêm CEO Sun Group Wealth Partners tại Irvine (California), đánh giá 465.000 USD là số tiền lớn với nhiều gia đình thu nhập thấp. Nhưng khi nghỉ hưu, con số này giống như "mức thu nhập khiêm tốn" hơn là khoản tài sản đủ để khiến ai đó có thể nói "tôi giàu có".
Ví dụ, thử xem xét "quy tắc 4%", tức số tiền một hộ gia đình có thể rút an toàn hàng năm từ tiết kiệm hưu trí trong suốt quãng đời còn lại. Theo đó, họ rút được khoảng 18.600 USD trong năm đầu về hưu và tăng dần theo lạm phát. Nói cách khác, 465.000 USD tương đương thu nhập khoảng 19.000 USD mỗi năm.
Ngoài ra, số tiền này cũng thấp hơn nhiều so với mức đa số người Mỹ nghĩ là "giàu có". Theo khảo sát của Charles Schwab, trung bình người Mỹ sở hữu khoảng 2,3 triệu USD mới được xem là giàu. Người tham gia khảo sát còn cho biết họ cần đến 839.000 USD mới cảm thấy "thoải mái về tài chính".
Dù vậy, 465.000 USD là nền tảng tốt cho người thu nhập thấp ở tuổi 65, theo các chuyên gia. Các nghiên cứu lĩnh vực hưu trí tại Mỹ thường đánh giá mức tiết kiệm qua "tỷ lệ thay thế thu nhập" (income replacement ratio). Nghĩa là, khoản tiết kiệm cá nhân và các nguồn từ an sinh xã hội khác của một người về hưu có thể thay thế bao nhiêu phần thu nhập khi còn làm việc.
Vì vậy, nếu sắc lệnh của ông Trump giúp một lao động duy trì mức sống tương đương trước nghỉ hưu thì người này có thể được xem là "giàu" so với những người cùng hoàn cảnh, chứ không phải toàn xã hội.
"Nếu mục tiêu là duy trì lối sống trước khi nghỉ hưu, đây là bước tiến lớn giúp lao động thu nhập thấp đạt được", ông Michael Finke, chuyên gia hoạch định tài chính tại The American College of Financial Services, bình luận.
Ngoài ra, trong bối cảnh sắc lệnh của ông Trump, khái niệm "giàu có" có thể không phải con số mà là việc hình thành thói quen dành dụm. "Đôi khi 'sự giàu có' không nằm ở mức dư dả. Tôi nghĩ chương trình không nhắm đến tạo ra các triệu phú, mà khơi gợi động lực bắt đầu tiết kiệm", bà Winnie Sun, nhận định.
Theo Nhà Trắng, khoảng 41-56 triệu người Mỹ không có quỹ hưu trí tại nơi làm việc. Phát ngôn viên Kush Desai cho biết họ chủ yếu là nhóm thu nhập thấp và hiện gần như không tiết kiệm gì cho tuổi già. Theo ông, khoản 465.000 USD "có thể tạo ra khác biệt rất lớn" với nhóm lao động này.
Ngày 12-6, UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức buổi làm việc với các sở, ngành và 59 đơn vị đã trúng đấu giá, hiện đang làm thủ tục cấp phép trong lĩnh vực khoáng sản nhằm tháo gỡ các khó khăn.
Tại cuộc họp, nhiều vấn đề vướng mắc được mang ra mổ xẻ nhằm sớm đưa các mỏ vào hoạt động, cung ứng cho thị trường, giải "cơn khát" vật liệu đất san lấp đang ảnh hưởng đến nhiều dự án xây dựng.
Kiến nghị với thành phố, hầu hết các đơn vị cho rằng hiện nay có quá nhiều quy trình, thủ tục để đưa mỏ vào hoạt động.
Ông Trương Quốc Sỹ, Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Khoáng sản công nghiệp 6666, điểm ra hơn 10 bước thủ tục mà doanh nghiệp vẫn đang "tìm đường" để đưa khoáng sản ra khỏi mỏ. Đại diện doanh nghiệp này cho rằng cần tập trung đầu mối để rút ngắn các bước thủ tục.
"Để hoàn thiện một thủ tục phải lấy ý kiến của rất nhiều cơ quan, đơn vị. Mỗi lần hồ sơ quay vòng lại mất vài tháng. Chỉ riêng giai đoạn từ khi trúng đấu giá đến khi được khai thác đã phải trải qua 10-12 bước, tùy từng loại khoáng sản, cũng đủ gây sức ép cho doanh nghiệp" - ông Sỹ nói.
Theo ông, thành phố muốn hỗ trợ doanh nghiệp đưa mỏ vào khai thác nhanh thì cần rút ngắn thủ tục, nhất là các nội dung liên quan đến Thông tư 40.
Ví dụ các yêu cầu về dữ liệu quan trắc. Thực tế nhiều mỏ được cấp phép khai thác tại khu vực suối nhỏ, không có trạm quan trắc, không có dữ liệu nên đơn vị tư vấn không thể lập hồ sơ.
Tại cuộc họp, nhiều lãnh đạo sở, ngành cũng thừa nhận trình tự, thủ tục mà doanh nghiệp phải thực hiện sau khi trúng đấu giá vẫn còn "dài miên man".
Nhấn mạnh vai trò của khoáng sản trong mục tiêu tăng trưởng hai con số, ông Trần Nam Hưng, Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, yêu cầu xác định tinh thần năm 2026 là năm bùng nổ khoáng sản của Đà Nẵng.
Khoáng sản vừa phục vụ mục tiêu tăng thu ngân sách, vừa bảo đảm nguồn vật liệu cho các công trình xây dựng. Vì vậy lãnh đạo thành phố yêu cầu tất cả các loại khoáng sản trên địa bàn phải được đưa ra thị trường để phục vụ phát triển kinh tế và nhu cầu của người dân.
Ông Hưng yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng quy trình nội bộ rõ ràng về các bước, trách nhiệm và thời gian xử lý hồ sơ để hỗ trợ doanh nghiệp.
Đồng thời thực hiện song song các thủ tục như bến bãi, đánh giá tác động môi trường, thăm dò... thay vì làm tuần tự nhằm rút ngắn thời gian.
Đối với các mỏ đã trúng đấu giá phải đưa vào khai thác ngay, không được để kéo dài tình trạng chờ đợi nhiều năm như trước đây. Đối với các mỏ đã có trong quy hoạch, trong năm 2026 yêu cầu toàn bộ phải được đưa ra đấu giá.
Đối với các doanh nghiệp trúng đấu giá, ông Hưng yêu cầu cam kết thời gian đưa các mỏ vào khai thác sau khi được tháo gỡ khó khăn.
Theo lãnh đạo Đà Nẵng, có tình trạng doanh nghiệp làm ăn thiếu trách nhiệm, cố ý kéo dài thời gian không đưa mỏ vào hoạt động nhằm găm hàng, đầu cơ.
Thậm chí có trường hợp cố tình đấu giá cao rồi bỏ thầu nhằm "làm giá" để bán lại các mỏ đang khai thác, hoặc kéo dài thời gian để hưởng lợi từ các mỏ hiện có.
"Ai không khai thác được, thấy mình không làm được thì báo cáo xin trả lại Nhà nước. Còn không trả lại thì phải cam kết thời gian. Không thể chấp nhận việc mình nằm trên bồ lúa mà thiếu gạo ăn. Trữ lượng khoáng sản như thế, điều kiện như thế mà các dự án lớn tìm không ra vật liệu để mua là không chấp nhận được", ông Hưng nhấn mạnh.
