Quảng Trị có thành tích thi tốt nghiệp THPT 2026 thế nào?

Trên các diễn đàn giáo dục, những chủ đề như "Dạy cái gì?", "Dạy như thế nào?", "Dạy để làm gì?" hay "Con người là ai trong thời đại của AI?"... đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của công chúng.

Tuy nhiên, vấn đề nền tảng hơn, đó là mục đích của giáo dục. Với sự phát triển và phổ biến nhanh chóng của AI, giáo dục có nguy cơ trở thành hoạt động đào tạo ra những "thầy bói công nghệ". Đó là một vòng lặp vĩ đại của lịch sử giáo dục.

Trong thời tiền hiện đại, tức là từ thuở bình minh của nhân loại đến hết thời Trung cổ (khoảng thế kỷ 15), con người bất lực trước thiên nhiên. Trung tâm của đời sống tinh thần là thần linh. Mục đích của giáo dục lúc bấy giờ là dạy cách "hiểu ý trời": đọc các điềm báo, đoán số phận, xem tinh vân... Đó là một năng lực đặc biệt, vì vậy giáo dục chỉ dành cho số ít. Những người tinh hoa nhất, học rộng tài cao nhất thời đó chính là các tư tế, các thầy bói - những người có khả năng giao tiếp với thần linh.

Ở Trung Hoa cổ đại, người ta khắc lên xương thú hoặc mai rùa những ký hiệu khác nhau rồi hơ trên ngọn lửa. Khi những vết nứt xuất hiện, họ sẽ giải mã chúng để đoán biết ý định của trời đất. Việc cầu xin và giải mã ý trời là công việc hệ trọng không chỉ đối với các sự kiện và quyết định lớn của nhà nước, mà cả trong đời sống hằng ngày. Nền giáo dục Trung Hoa cổ đại có nhiệm vụ đào tạo những người có năng lực đặc biệt ấy dựa trên cái mà Léon Vandermeesch gọi là "Rationalité divinatoire" ("Lý trí Chiêm bốc" hay "Divinatory rationality").

Ở Ai Cập cổ đại cũng tương tự. Người ta chia kiến thức thành Thất khoa, gồm Tam khoa (ngữ pháp, tu từ học, logic học) và Tứ khoa (số học, hình học, thiên văn học và âm nhạc). Mục đích của các môn học này là cung cấp các chân lý phổ quát, giúp cho việc giải phóng linh hồn, hướng tới sự hài hòa với thần linh. Đây chính là nguồn gốc của cái mà ngày nay ta gọi là "Giáo dục khai phóng" - mà bản chất vẫn là áp đặt "các chân lý phổ quát".

Thời hiện đại bắt đầu vào khoảng thế kỷ 15 ở châu Âu với đỉnh cao là Nhân luận (Humanism) và phong trào Khai sáng thế kỷ 18, với ý tưởng xuyên suốt là sự tôn sùng lý trí của con người chống lại Vương quyền (Vua chúa) và Thần quyền (Nhà thờ). Trung tâm của phong trào Khai sáng là Pháp, nhưng nó có ảnh hưởng cực kỳ mạnh mẽ ở hầu hết các nước châu Âu và cả ở Mỹ.

Các nhà tư tưởng Khai sáng tin rằng lý trí là một năng lực phổ quát có thể giúp con người khám phá thế giới và hành động đúng đắn, hợp với quy luật khách quan. Trong tiểu luận "Thế nào khai sáng" (1784), Immanuel Kant định nghĩa "khai sáng" là khả năng thoát khỏi tình trạng vị thành niên về trí tuệ để "sử dụng tri thức của mình là không cần sự chỉ dẫn của người khác" . Ông cho rằng lý do của tình trạng vị thành niên không phải là thiếu lý trí, mà do thiếu quyết đoán và lòng dũng cảm để sử dụng lý trí một cách tự do. Quan niệm này chính là nền tảng triết học dẫn đến sự ra đời của giáo dục phổ thông và những ý tưởng quan trọng của thời hiện đại như "dân chủ", "tiến bộ"...

Nền giáo dục Khai sáng có thể gọi là nền giáo dục duy lý. Mục đích chính là đào tạo con người có khả năng sử dụng lý trí một cách tự do để làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội và bản thân.

Điều khiến giáo dục Khai sáng khác biệt so với giáo dục Khai phóng là bản chất thế tục và vô thần của nó. Mặc dù cùng có bản chất áp đặt chân lý phổ quát, nhưng chân lý trong giáo dục Khai sáng là chân lý khoa học, còn chân lý trong giáo dục Khai phóng là chân lý thần học, tức là chân lý của vũ trụ do Thiên Chúa tạo nên.

Nếu giáo dục Khai phóng phổ biến ở Mỹ, thì giáo dục Khai sáng rất phổ biến ở châu Âu. Một biến thể của giáo dục Khai sáng là nền giáo dục của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trước đây.

Và hiện nay là nền giáo dục thời đại AI với mô hình đào tạo "Thầy bói công nghệ".

Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra với giáo dục ở thời đại số, đầu tiên là internet, tiếp theo là công cụ tìm kiếm, các công cụ xử lý chuyên biệt, và bây giờ là AI. Chỉ trong một thời gian ngắn ngủi, các công nghệ số đã triệt tiêu gần như triệt để những mục tiêu quan trọng nhất của quá trình giáo dục - Đó là các năng lực ghi nhớ, giải bài toán và cao nhất đặt ra bài toán. Học sinh ngày nay không còn phải thuộc lòng "Bảng cửu chương", "Bảng tuần hoàn Mendeleev" và nhiều kiến thức khác từng là bắt buộc đối với các thế hệ cha ông. Công cụ tìm kiếm giúp họ có câu trả lời cho bất kỳ câu hỏi nào trong tích tắc. Các công cụ chuyên biệt giúp họ dễ dàng thực hiện nhiều công việc mà không cần những kỹ năng cần phải rèn luyện rất lâu mới có được.

Nhưng tác động của AI thì thực sự là chưa từng có. AI hoạt động như một thứ "Hộp đen" (Black box) mà ngay cả những người tạo ra chúng cũng không hiểu hết. Các AI tạo sinh không chỉ có khả năng giải bài toán, mà còn có khả năng đưa ra bài toán. Một ví dụ là AI có khả năng sáng tạo những tác phẩm nghệ thuật mang tính duy nhất, vốn là cái quan trọng nhất phân biệt sản phẩm của con người với sản phẩm của máy móc.

Sinh viên hiện nay không còn phải học cách tư duy để giải quyết vấn đề (làm chủ). Họ thậm chí cũng không cần đặt ra vấn đề. Thay vào đó là "Nhập câu lệnh" (Prompt). Bản chất của "Prompting" là gì? Đó là nêu ước muốn, hay nói là "cầu xin" cũng được. Căn cứ vào cách người học mô tả bản thân và ước muốn, AI sẽ đưa ra sản phẩm. Nói cách khác, giáo dục thời AI có nguy cơ không còn tạo ra những con người có lý trí để làm chủ, mà tạo ra những "Thầy bói công nghệ" - những người chỉ biết dâng prompt lên AI để cầu xin và chờ đợi "khải huyền" từ thuật toán.

Do đó, giáo dục thời AI có nguy cơ tạo nên một vòng lặp: Từ học để xem bói (cầu xin ý định của thần linh để tuân theo), đến học để hiểu bản chất thế giới và làm chủ, nay trở lại việc học đề cầu xin phản hồi từ AI.

Nhưng ở đây có những điểm khác: Kẻ cầu xin trước kia là một số ít đặc tuyển, còn ngày nay là gần như tất cả mọi người. Kẻ được cầu xin trước kia là những thế lực siêu nhiên, còn ngày nay là những cỗ máy siêu thông minh - cả hai đều nằm ngoài tầm kiểm soát của người học.

Tin Gốc: Thanh Niên

Thời hạn đăng ký, điều chỉnh và bổ sung nguyện vọng xét tuyển đại học năm 2026 trên Hệ thống tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ kết thúc lúc 17h ngày 14/7.

Trong những giờ cuối, nhiều thí sinh vẫn cân nhắc đổi ngành, bổ sung phương án dự phòng hoặc sắp xếp lại thứ tự nguyện vọng sau khi biết điểm thi.

Thí sinh Nguyễn Phạm Ngọc Hà, học sinh Trường THPT Long Thành, Đồng Nai, ban đầu dự định đăng ký nhóm ngành truyền thông. Sau khi cân nhắc kết quả thi, mức độ cạnh tranh và triển vọng việc làm, Hà chuyển hướng sang nhóm ngành luật.

“Em ưu tiên cơ hội việc làm, sau đó mới đến học phí, ngành học và điểm chuẩn. Gia đình và thầy cô có đưa ra lời khuyên, nhưng em xem đó là nguồn tham khảo. Quyết định cuối cùng vẫn dựa trên năng lực, mong muốn và định hướng của bản thân”, Hà chia sẻ.

Trong khi đó, thí sinh Thạch Nguyễn Hoàng Long, học sinh Trường THPT số 2 Quang Trung, Gia Lai, vẫn giữ các nguyện vọng thuộc lĩnh vực truyền thông, sự kiện và du lịch.

Long quan tâm đến uy tín, chất lượng đào tạo và những đánh giá trên mạng xã hội, nhưng còn băn khoăn về điểm chuẩn, học phí và cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.

Chọn ngành theo xu hướng, chọn trường vì danh tiếng

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Võ Văn Tuấn, Phó Hiệu trưởng Thường trực Trường Đại học Văn Lang, cho rằng sai lầm thường gặp trong những ngày cuối là thí sinh chưa đọc kỹ đề án tuyển sinh của ngành và trường dự định đăng ký.

Nhiều em chỉ quan tâm đến tên ngành, danh tiếng trường hoặc điểm chuẩn năm trước nhưng bỏ qua chương trình đào tạo, học phí, chỉ tiêu, phương thức xét tuyển và các điều kiện đi kèm.

Theo ông Tuấn, việc chọn ngành cần dựa trên sở thích, năng lực, mục tiêu nghề nghiệp và điều kiện tài chính. Nhu cầu nhân lực là thông tin quan trọng nhưng không nên trở thành căn cứ duy nhất.

“Trước hết phải chọn ngành phù hợp và yêu thích, sau đó mới chọn trường. Dù vào một trường tốt nhưng ngành học không phù hợp với tố chất, mong muốn và điều kiện của mình, thí sinh vẫn khó đạt kết quả như kỳ vọng”, ông Tuấn nói.

Ưu tiên trường có danh tiếng nhưng chưa tìm hiểu kỹ ngành học có thể khiến thí sinh hụt hẫng sau khi nhập học. Chương trình đào tạo có thể không đúng mong đợi hoặc học phí vượt quá khả năng tài chính của gia đình.

Các bài đánh giá, “review” trên mạng xã hội cũng chỉ nên được xem là nguồn tham khảo. Thí sinh cần kiểm tra chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra, học phí, học bổng và cơ hội thực tập trên website chính thức của trường.

Với nhóm ngành pháp luật và sức khỏe, các em phải đọc kỹ quy định về ngưỡng đầu vào và điều kiện của từng phương thức xét tuyển trước khi giữ ngành trong danh sách.

Xếp nguyện vọng theo mong muốn, không theo “dễ đỗ”

ThS Cao Quảng Tư, Trưởng phòng Tuyển sinh và Công tác sinh viên, Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn (SIU), cho biết áp lực thời gian dễ khiến thí sinh đăng ký vội vàng hoặc thay đổi nguyện vọng không đúng mong muốn ban đầu.

Theo ông Tư, thứ tự nguyện vọng phải phản ánh đúng mức độ yêu thích, thay vì dựa trên suy đoán ngành nào dễ trúng tuyển hơn.

Hệ thống xét tuyển theo thứ tự từ trên xuống. Nếu đủ điều kiện trúng tuyển ở nhiều lựa chọn, thí sinh chỉ được công nhận ở nguyện vọng cao nhất.

“Nguyện vọng cần được sắp xếp theo đúng mức độ yêu thích, không phải theo mức độ ‘dễ đậu’. Nếu đặt một ngành không thực sự mong muốn lên trên, thí sinh có thể mất cơ hội học đúng ngành mình yêu thích trong suốt 4-5 năm đại học”, ông Tư lưu ý.

Điểm chuẩn năm trước chỉ có giá trị tham khảo. Mức điểm năm nay còn phụ thuộc vào phổ điểm, chỉ tiêu, số lượng thí sinh đăng ký và mức độ cạnh tranh của từng ngành.

Thí sinh có thể chia danh sách thành nhóm nguyện vọng mong muốn nhất, nhóm phù hợp với mức điểm và nhóm dự phòng. Tuy nhiên, tất cả phải là những ngành các em sẵn sàng theo học nếu trúng tuyển.

Trước khi giữ một ngành, thí sinh cần kiểm tra tên và mã ngành, chương trình đào tạo, tổ hợp xét tuyển, phương thức tuyển sinh, điều kiện phụ, học phí và chuẩn đầu ra.

Sai một thao tác, có thể mất cơ hội xét tuyển

Ông Tô Ngọc Hoàng Nguyên, Trưởng phòng Tuyển sinh Trường Đại học Quản lý và Công nghệ TPHCM (UMT), cho biết các lỗi thường gặp gồm nhầm mã trường với mã ngành, bỏ sót thông tin ưu tiên, quên xác nhận đăng ký hoặc chờ đến sát thời điểm hệ thống đóng mới thao tác.

“Chờ đến ngày cuối mới đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng là rủi ro cao. Nghẽn mạng, lỗi đường truyền hoặc mất kết nối có thể khiến thí sinh không hoàn thành thao tác trước giờ khóa cổng”, ông Nguyên cảnh báo.

Trước khi chốt, thí sinh cần rà soát tên trường, mã ngành, chương trình đào tạo, phương thức xét tuyển, thứ tự nguyện vọng, thông tin cá nhân và minh chứng ưu tiên.

Sau khi lưu, các em phải kiểm tra trạng thái để bảo đảm dữ liệu đã được ghi nhận, đồng thời chụp lại màn hình xác nhận để đối chiếu khi cần.

Từ ngày 15/7 đến 17h ngày 21/7, thí sinh phải nộp lệ phí xét tuyển trực tuyến theo số lượng nguyện vọng đã đăng ký.

Tuấn Kha

Tin Gốc: Dân Trí

Đánh giá tổng quan đề thi tiếng Anh kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, thầy Phạm Gia Bảo, giáo viên chuyên dạy luyện thi IELTS ở phường Hồng Hà, TP.Hà Nội, nhận định chất lượng đề đã được cải thiện đáng kể so với năm ngoái, nhưng nếu chỉ học kiến thức trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, thí sinh không thể nào làm tốt bài thi.

Thầy Phạm Gia Bảo nói: "Đề thi đã bớt đi rất nhiều những câu lắt léo, gây tranh cãi hay mang lại cảm giác ức chế cho giáo viên và học sinh. Nhờ vậy, tâm lý của thí sinh sẽ bớt hoang mang hơn, phổ điểm chung dự kiến cũng có thể cao hơn từ 0,5 đến 1 điểm so với năm trước (theo phổ điểm môn tiếng Anh năm ngoái, mức điểm nhiều thí sinh đạt nhất tập trung ở khoảng 4,5 - 5,5 điểm, cao nhất là mốc 4,75 - 5,0 điểm - PV)".

Tuy nhiên, theo thầy Bảo, dù phổ điểm có thể nhỉnh hơn, nhưng để đạt được mức điểm 9, 10 là điều không hề dễ dàng. Đề thi mang tính phân loại rất cao, với độ khó ngang ngửa với các bài kiểm tra của hệ IGCSE hay IELTS (ước tính khoảng trình độ C1, tương đương IELTS 7.0). Các bài đọc trong đề rất dài và gây mệt mỏi, đòi hỏi thí sinh phải đọc thật kỹ để không bị hiểu sai lệch.

"Chương trình tiếng Anh dạy ở bậc phổ thông vốn khá cơ bản và nhẹ nhàng, nhưng khi đưa vào đề thi để phân loại, độ khó đã được nâng lên một bậc hoàn toàn khác.

Thực tế cho thấy, những học sinh chỉ học theo đúng chương trình phổ thông sẽ không thể xử lý được đề thi này để lấy điểm 8, 9, 10. Điểm giỏi chủ yếu sẽ thuộc về những học sinh có tố chất, gia đình có điều kiện đầu tư cho học IELTS từ sớm hoặc tích cực cọ xát tự học ở các nguồn tài liệu bên ngoài", thầy Bảo chia sẻ.

Thầy Bảo phân tích một số câu hỏi để cho thấy dù không quá nhiều "sạn" như năm trước, đề thi năm nay vẫn có một vài điểm lấn cấn. Ví dụ, ở mã đề 1108, có câu 37, đề bài đã sử dụng thành ngữ "come up roses" (mang ý nghĩa thành công), trong khi đây là một cụm từ vựng cực kỳ hiếm gặp, ngay cả với những người thường xuyên xem phim Mỹ hay đọc truyện tiếng Anh.

"Việc đưa một từ vựng quá lạ vào thi khiến học sinh gần như chỉ có thể đoán mò, tạo ra sự thách thức không thực sự cần thiết", thầy Bảo nhận xét.

Một trường hợp khác là câu 29, đề thi yêu cầu tìm từ trái nghĩa với từ mang nghĩa "rất ngạc nhiên" (astounded); kèm theo các phương án: bình tĩnh (calm), lo lắng (anxious), thành thật (honest), dũng cảm (brave). Thí sinh phải dùng phương pháp loại trừ để chọn đáp án A (bình tĩnh). Nhưng đáp án này tạo cảm giác khiên cưỡng, bởi trái ngược với ngạc nhiên thông thường phải mang sắc thái "không bất ngờ" hoặc "đã đoán trước".

Ở câu phân loại (để có thể đạt điểm 9, 10) như câu 33, yêu cầu của câu hỏi là tương đối cao so với học sinh lớp 12. Đề thi đưa ra một bài đọc đòi hỏi phải đọc hiểu nội dung sâu, với các thông tin dễ gây nhầm lẫn và tranh luận giữa khổ 2 và khổ 3, đòi hỏi tư duy phân tích tốt của thí sinh. Cụ thể, câu hỏi yêu cầu tìm xem đoạn nào đề cập đến "sự sai lệch giữa các báo cáo (self-report) với các xác nhận khoa học (scientific findings). Khi đọc hiểu sâu thì cả khổ 2 và khổ 3 đều chứa thông tin liên quan nên học sinh cần phải hiểu rất rõ để lựa chọn đúng.

Tin Gốc: Thanh Niên