Buổi sớm ở Đồng Đăng thường bắt đầu bằng một lớp sương mỏng vắt ngang triền núi. Trong sân ga, tiếng còi tàu vọng lên rồi tan dần giữa miền biên viễn. Ngoài phố, những đoàn xe chở hàng nối nhau xuôi về phía cửa khẩu, mở đầu một ngày mới ở vùng cửa ngõ.
Từ miền đất này, câu ca dao quen thuộc đã theo lời ru của bà, của mẹ đi qua nhiều thế hệ:
“Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa,
Có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh.
Ai lên xứ Lạng cùng anh,
Bõ công bác mẹ sinh thành ra em”.
Theo địa giới hiện nay, phố Kỳ Lừa nằm gần trung tâm tỉnh lỵ Lạng Sơn, cách Đồng Đăng khoảng 15 km. Khoảng cách ấy khiến nhiều người lần đầu đến xứ Lạng không khỏi thắc mắc, vì sao ca dao lại nói Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa?
Phố chợ Kỳ Lừa ngày nay vẫn là điểm giao thương sầm uất giữa lòng đô thị Lạng Sơn
ẢNH: LINH ANH
Trò chuyện với phóng viên, bà Vi Thị Quỳnh Ngọc, cán bộ Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn, tác giả cuốn sách Tứ trấn Đoàn Thành Lạng Sơn, cho biết, phố Kỳ Lừa được nhắc đến với ý nghĩa là trung tâm tỉnh lỵ Lạng Sơn xưa. Đây là một trong những đô thị cổ hình thành khá sớm ở miền biên viễn, giữ vai trò giao thương giữa Việt Nam và Trung Quốc, giữa miền xuôi với miền ngược.
“Thời trước, cả vùng đô thị xứ Lạng, tính từ bờ sông Kỳ Cùng ngược về phía Đồng Đăng hiện nay gọi chung là trấn Đồng Đăng. Vì vậy, câu ca dao không phản ánh địa giới hành chính theo cách hiểu hiện nay, mà khái quát một không gian văn hóa rộng lớn của xứ Lạng”, bà Ngọc lý giải.
Các tư liệu cho thấy, từ thế kỷ 11 – 12, nơi đây đã diễn ra hoạt động trao đổi hàng hóa giữa thương nhân hai nước Việt – Trung. Đến cuối thế kỷ 17, phố chợ phát triển mạnh hơn cùng sự xuất hiện của cộng đồng người Hoa đến làm ăn, định cư.
Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ thu hút đông đảo người dân, du khách
Tả đô đốc, Hán quận công Thân Công Tài được ghi nhận là người có công khai mở, lập nên phố chợ Kỳ Lừa. Năm 1683, đền Tả Phủ được xây dựng ngay giữa trung tâm phố chợ để thờ ông.
Ngoài đền Tả Phủ, Kỳ Lừa còn lưu dấu nhiều công trình tín ngưỡng như đền Bắc Đế, đền Quan Công, hội quán Kỳ Lừa, đền Kỳ Cùng và bia cầu đá lập năm 1724. Những di tích ấy phản ánh quá trình cộng cư, giao thoa văn hóa kéo dài nhiều thế kỷ giữa người Hoa và cư dân bản địa.
Phố chợ cũng là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa phi vật thể. Hằng năm, từ ngày 22 – 27 tháng giêng, lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, hội Đầu pháo và hội chợ Kỳ Lừa thu hút đông đảo người dân, du khách.
Trong những ngày hội, sắc màu trang phục Tày, Nùng hòa cùng nghi lễ rước, trò diễn dân gian, tiếng hát sli, hát lượn. Chợ không chỉ là nơi mua bán, mà còn là chốn gặp gỡ, giao duyên của nam nữ thanh niên vùng cao.
Nơi đây cũng được xem là “chiếc nôi” của nhiều món ăn nổi tiếng như lợn quay, vịt quay, khau nhục, phở chua, bánh cao xằng, bánh cuốn trứng, bánh áp chao.
Rời Kỳ Lừa, hành trình tiếp tục về phía núi Tô Thị và chùa Tam Thanh.
Trên sườn núi đá, hình ảnh nàng Tô Thị bồng con chờ chồng đã trở thành biểu tượng của lòng son sắt. Dưới chân núi là quần thể Nhị – Tam Thanh, nơi hang động, mái chùa và vách đá hòa vào nhau, tạo nên không gian vừa kỳ vĩ, vừa trầm mặc.
Chùa Tam Thanh nằm trong lòng động đá tự nhiên. Bước qua cửa động, âm thanh phố phường dường như bị giữ lại phía sau. Mùi hương trầm quyện trong hơi lạnh, từng giọt nước từ nhũ đá rơi đều giữa khoảng không tĩnh lặng.
Kỳ Lừa hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới. Cửa hàng sáng đèn, người trẻ dạo phố, du khách tìm mua đặc sản, dòng xe cộ đưa khu phố chợ vào nhịp sống hiện đại.
Nhưng giữa những đổi thay, đền Tả Phủ, núi Tô Thị và chùa Tam Thanh vẫn đứng đó, nối quá khứ với hiện tại.
Bao thế kỷ đã trôi qua, lời mời “Ai lên xứ Lạng cùng anh” vẫn còn nguyên sức gợi, đưa ta trở về miền đất nơi lịch sử, huyền thoại và đời sống thường ngày cùng viết tiếp một câu ca chưa bao giờ cũ.
Tại khu chợ trời nằm ở trung tâm thủ đô Seoul vào mỗi cuối tuần, hàng nghìn người đổ xô đến và cố gắng tìm kiếm những "món hời" như quần áo, đồng hồ, trang sức, biển số xe, thực phẩm tồn kho, những bao thuốc lá vài chục năm tuổi và đủ loại sản phẩm "chỉ có trên TV".
Khu chợ trời không chính thức này dài 5,5 km, cùng vô số ngõ ngách, diễn ra vào mỗi cuối tuần quanh năm tại Seoul, bất chấp thời tiết. Ngày nhộn nhịp nhất diễn ra vào mỗi Chủ nhật.
Hàng hóa tràn từ trong cửa hàng ra vỉa hè và cả các dải phân cách, nơi người bán đổ thành từng đống quần áo, đồ gia dụng, thiết bị điện tử, mỹ phẩm và nước hoa - cả mới lẫn cũ - để người mua thoải mái bới tìm những thứ họ gọi là "kho báu này.
Chính quyền đôi khi điều xe phát loa yêu cầu người bán dọn dẹp lại quầy hàng. Tuy nhiên sức hút của "chợ săn kho báu" ngày Chủ nhật quá lớn, cảnh sát chỉ có thể kiểm soát trong chốc lát.
Nguồn gốc của khu chợ bắt đầu từ khu phố Sinseol-dong, nơi có chợ trời Dân Gian Seoul, không gian rộng hơn 5.000 m2 với 868 cửa hàng. Nơi đây vốn là một trường học cũ, được chính quyền thành phố cải tạo thành chợ vào năm 2008, khi các tiểu thương được di dời từ khu vực khác trong quá trình cải tạo đô thị.
Sau đó, chợ bắt đầu mở thêm phiên bán ngoài trời vào Chủ nhật. Nhận thấy lượng khách đông đúc, các tiểu thương xung quanh tự phát mở gian hàng vỉa hè, dần lan sang các khu lân cận, tạo thành khu chợ đường phố khổng lồ như ngày nay.
Dù địa điểm mua sắm này mới hình thành chưa đến hai thập kỷ, văn hóa chợ đường phố ở Seoul đã có từ thập niên 1960. Thời điểm đó, nhiều người gặp khó khăn kinh tế, phải bán đồ đạc để mưu sinh. Một số người lập quầy bán đồ cũ, di chuyển qua nhiều khu vực khác nhau.
Changhoon Han, chủ một cửa hàng đồ cũ, đang bày các món nổi bật ra ngoài cửa, cố gắng làm đồ tràn xuống lòng đường, tránh sự chú ý của lực lượng chức năng. Ông nói những bao thuốc lá đã vài chục năm tuổi không phải để hút, mà để sưu tầm.
Không chỉ bán, tại đây, Han còn mua mọi thứ. Theo ông, nhiều nhà sưu tầm từng rất đam mê đã bán lại bộ sưu tập của mình. Khi sự quan tâm giảm đi, đồ vật được bán, và những xu hướng, người sưu tầm mới lại xuất hiện.
"Đó là một vòng lặp", ông nói.
Chỉ cách cửa hàng của Han khoảng 10 bước chân là một con ngõ cụt, nơi người mua chen chúc quanh những thùng đồ lẫn lộn: dây điện, đồng hồ, sơn móng tay, ấm đun nước điện, vài chai phấn hoa. Nơi này không có tên chính thức, nhưng ai cũng biết đến qua vị trí, một nhân viên cửa hàng cho biết. Điều giữ chân khách chính là sự thân thiện của người bán.
Một khách quen khác, Lee Si Hwa, cho biết bà đã đến khu chợ trời này vào mỗi Chủ nhật sau giờ đi lễ suốt 10 năm qua. "Cảm giác gây nghiện" và "đầy phấn khích" khi có thể tìm thấy những thứ bất ngờ là điều khiến Lee cảm thấy không bao giờ thấy chán khi đến nơi này.
Lee đã lập một nhóm trò chuyện với những người bạn quen tại chợ, nơi họ chia sẻ các món đồ độc lạ vừa mua được và hẹn nhau đi ăn. Những người yêu thích chợ trời Chủ nhật ở Seoul tin rằng: tìm đủ lâu rồi cũng sẽ gặp kho báu.
Nếu khu Sinseol-dong vẫn còn phần nào trật tự, đi về phía tây đến khu Dongmyo, không khí trở nên hỗn loạn hơn khi nằm ở nơi giao nhau của hai tuyến tàu điện ngầm lớn. Không gian bụi bặm, đông đúc càng làm tăng cảm giác săn tìm "điên cuồng" lan khắp các con phố.
Chỉ riêng việc chọn rẽ vào con đường nào cũng đã là thử thách, khi mọi ngã rẽ đều chất đầy hàng hóa. Nhưng chính trong những đống đồ hỗn độn ấy lại có thể ẩn chứa "viên ngọc" giúp chuyến săn trở nên thành công.
Ngoài sự đa dạng của hàng hóa, người bán ở đây cũng rất "chịu chơi" trong cách mời chào. Có người quảng cáo sản phẩm của mình sẽ mang lại "niềm vui trong phòng ngủ", người khác lại khẳng định món đồ của họ giúp giữ cơ bắp bắp chân săn chắc.
Khu Dongmyo còn nổi tiếng với thời trang vintage, thu hút người mua ở mọi độ tuổi. Park, sinh viên 22 tuổi, đến để tìm đồ họa tiết rằn ri. Anh chọn Dongmyo vì nơi này được xem là cái nôi của xu hướng vintage đang lan rộng ở Seoul, và cũng vì bị thuyết phục bởi các video trên Instagram về những "kho báu" mà người khác tìm được.
Dù có thể tạo ra xu hướng, khu chợ này cũng đi ngược lại một điều: ở đây có quá nhiều thứ để nhìn và dễ bỏ lỡ nếu lơ đãng nên rất ít người dán mắt vào điện thoại khi đi dạo.
Khi trời dần tối vào một tối Chủ nhật, hai cậu thiếu niên dùng đèn pin điện thoại soi vào đống mặt đồng hồ và dây đeo, hy vọng tìm được một chiếc Louis Vuitton, một "kho báu" thực sự. Hai cô gái trẻ khác cũng ngồi xổm, chăm chú lục tìm giữa hàng nghìn chiếc đồng hồ.
Không khí đôi khi cũng trở nên căng thẳng. Người mua có thể tranh giành hàng, người bán đôi khi cũng xung đột với khách.
Ha Tae-sung đã quen với những khách hàng thiếu lịch sự. Khi một người ném chiếc vape dùng một lần xuống đất, ông lập tức nhắc nhở. Cư xử tốt lại giúp mua được giá hời. Một người phụ nữ đã mặc cả thành công chiếc chảo rán trứng chỉ bằng cách nói chuyện nhẹ nhàng.
Những món hàng của Ha, từ chảo rán đến chiếc rìu cao gần 2 m, phần nào phản ánh tinh thần của "chợ Chủ nhật Seoul": hỗn độn, ngẫu nhiên và không thể đoán trước. Chính sự pha trộn kỳ lạ ấy đã khiến nơi đây trở thành một trải nghiệm độc nhất vô nhị.
Chị Linh (Hải Phòng) cho biết lúc 5h ngày 30/4, dòng xe chờ phà tại bến Đồng Bài đã kéo dài khoảng 2 km. Gia đình chị mất gần hai tiếng mới có thể lên phà sang đảo Cát Bà.
"Gia đình tôi dự kiến nghỉ lễ ba ngày ở Cát Bà. Đã chuẩn bị sẵn đồ ăn vì lường trước cảnh ùn tắc, tôi vẫn không ngờ lượng người đổ về đây lại đông đến vậy", chị Linh nói.
Gia đình anh Tuấn Anh (Hà Nội) có người già và trẻ nhỏ nên chọn đi cáp treo thay vì phà để thuận tiện hơn. Tuy nhiên, anh bất ngờ khi chứng kiến cảnh đông đúc tại ga Cát Hải sáng 30/4.
"Nhà ga chật cứng, khách xếp hàng dài khoảng 200-300 m. Cảm giác như vỡ trận", anh nói.
Bến mở lúc 5h nhưng từ 4h đã đông đúc người chờ, theo admin fanpage Phà Đồng Bài. Nhiều khách đi ôtô và xe máy xếp hàng sớm vì lo phải đợi đến chiều.
Dịp này, lịch chạy phà được điều chỉnh sớm hơn 20 phút so với ngày thường. Ban quản lý cũng huy động 5 phà lớn, sức chứa 15 ôtô cùng hàng trăm hành khách, chạy hết công suất để phục vụ người dân.
Từ ngày 9/5 đến hết 30/9, để giảm ùn tắc, phà Đồng Bài dừng chở ôtô con và ôtô tải theo chiều từ Cát Hải sang đảo Cát Bà trong khung giờ 9-13h vào các ngày cuối tuần hoặc lễ. Trong thời gian này, khách đến Cát Bà sử dụng cáp treo, tàu cao tốc hoặc xe buýt.
Ngoài ga cáp treo và bến phà, trung tâm Cát Bà dịp nghỉ lễ 30/4 cũng trong tình trạng đông kín khi hàng loạt hoạt động vui chơi, giải trí tổ chức khai trương mùa du lịch hè.
Chuỗi trải nghiệm cả ngày tại đây bao gồm chợ đêm VUI-Fest Cát Bà, pháo hoa nghệ thuật, khu ẩm thực và các hoạt động văn hóa tại đảo ngọc. Tại các bãi tắm Cát Cò 1, 2, 3 và khu vực trung tâm, lượng người đổ về nườm nượp. Chị Hoài Nguyễn chia sẻ trên diễn đàn du lịch Cát Bà: "Đông chưa từng thấy. Cảm giác như gặp cả nước ở Cát Bà vậy".
Theo thống kê sơ bộ từ Phòng Văn hóa - Xã hội đặc khu Cát Hải, trong hai ngày 30/4 và 1/5, đảo Cát Bà ước đón gần 70.000 lượt khách, tăng 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Lượng khách sử dụng cáp treo cũng tăng nhẹ. Cụ thể, ngày 30/4 ghi nhận 6.600 lượt khách, so với mức 6.500 lượt của năm trước và gấp ba lần so với năm 2024.
Đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội đặc khu Cát Hải lý giải thời tiết thuận lợi, hạ tầng giao thông cải thiện cùng sự đa dạng của sản phẩm du lịch là những yếu tố thu hút khách. Ngoài nghỉ dưỡng tại các khu resort, du khách chọn tham gia tour khám phá vịnh Lan Hạ, rừng quốc gia Cát Bà, làng chài cổ Cái Bèo hoặc trải nghiệm chèo kayak, lặn ngắm san hô và trekking.
Hiện du khách đến Cát Bà có nhiều phương án di chuyển để tránh ùn tắc. Với ôtô cá nhân, người dân cần qua phà trước 9h hoặc sau 13h vào các ngày cuối tuần và lễ. Trong trường hợp không thể qua phà, khách có thể gửi xe tại bến cáp treo hoặc Đồng Bài để đi cáp treo hoặc đi bộ qua phà. Trên đảo luôn có sẵn các phương tiện công cộng chuyên chở khách xuyên đảo.
Sáng 2/5, phà Đồng Bài và cáp treo ra Cát Bà không còn cảnh chen chúc như hai ngày trước. Theo một nhân viên tại bến phà, từ nay đến hết kỳ nghỉ, chiều ra đảo sẽ vắng hơn nhưng chiều ngược lại dự kiến đông do khách bắt đầu rời đảo. Cát Bà được kỳ vọng là điểm đến đông nhất Hải Phòng, có thể vượt qua con số 108.000 lượt khách của kỳ nghỉ năm 2025.
Vé máy bay đi Côn Đảo giá cao, du khách chuyển sang trải nghiệm tàu cao tốc
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, chị Ngọc Ngân cho biết mỗi khi muốn ra Côn Đảo, chị thường chọn đi máy bay từ TPHCM hoặc di chuyển xuống cảng Trần Đề rồi tiếp tục hành trình bằng tàu cao tốc.
Tuy nhiên, mùa hè năm nay, việc lựa chọn không còn dễ dàng như trước. Theo khảo sát, giá vé máy bay khứ hồi TPHCM - Côn Đảo trong tháng 6 phổ biến quanh mức 3,5 triệu đồng/người, thậm chí nhiều chuyến cuối tuần lên hơn 5 triệu đồng.
Trong khi đó, phương án đi tàu từ Trần Đề tuy tiết kiệm hơn nhưng lại mất thêm thời gian di chuyển. Vì vậy, khi biết tuyến tàu cao tốc từ cảng Nhà Rồng - Khánh Hội (TPHCM) đi Côn Đảo hoạt động trở lại từ tháng 6, chị Ngân lập tức quan tâm.
"Nếu có thể đi thẳng từ TPHCM ra Côn Đảo bằng tàu thì thuận tiện hơn nhiều. Gia đình tôi đang sắp xếp kế hoạch để trải nghiệm thử tuyến này trong thời gian tới", chị nói.
Sau hơn nửa năm tạm ngưng khai thác, tuyến tàu cao tốc TPHCM - Côn Đảo đã hoạt động trở lại với phương tiện mới có sức chứa hơn 500 hành khách. Tàu vận hành cố định ba chuyến mỗi tuần từ TPHCM vào các ngày thứ hai, thứ tư và thứ bảy; chiều ngược lại từ Côn Đảo về TPHCM vào các ngày thứ ba, thứ năm và chủ nhật.
So với mẫu tàu trước đây, phiên bản mới có không gian rộng hơn, tách riêng khu vực ghế ngồi và giường nằm. Theo đơn vị khai thác, hiện mỗi chuyến đạt khoảng 80% công suất. Trong đó, khách đi theo tour thông qua các doanh nghiệp lữ hành chiếm khoảng 60%, còn khách tự túc chiếm khoảng 40%.
Ghi nhận từ các doanh nghiệp lữ hành cho thấy sức hút của Côn Đảo trong mùa hè năm nay vẫn duy trì ở mức khá tích cực.
Bà Lê Thị Thúy Oanh - đại diện Công ty TNHH Bách Tiệp Travel - cho biết, từ đầu mùa hè đến nay doanh nghiệp đã ghi nhận khoảng 600 nhóm khách tìm hiểu thông tin về tour Côn Đảo. Trong đó có khoảng 380 khách đã tham gia các chương trình do công ty tổ chức.
Đường hàng không hiện vẫn là lựa chọn chủ đạo với 284 lượt khách. Khoảng 80 khách chọn phương án kết hợp xe và tàu cao tốc, số còn lại là khách tự túc.
Theo bà Oanh, khách đi hành hương và du lịch tâm linh vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Phần nhiều là các đoàn cơ quan, đoàn thể, doanh nghiệp hoặc nhóm giáo viên hưu trí.
Tuy nhiên, bên cạnh các điểm đến quen thuộc như Nghĩa trang Hàng Dương hay hệ thống di tích lịch sử, nhiều du khách hiện dành sự quan tâm cho các hoạt động trải nghiệm thiên nhiên.
"Nhiều khách thích xem rùa biển, lặn ngắm san hô hoặc tìm hiểu hệ sinh thái rừng nhiệt đới tại Côn Đảo", bà Oanh cho biết.
Doanh nghiệp này cũng ghi nhận một xu hướng đáng chú ý là lượng khách lựa chọn trải nghiệm tàu biển đến Côn Đảo đã tăng khoảng 30% so với mùa hè năm ngoái.
Mở thêm lựa chọn cho du khách và doanh nghiệp lữ hành
Theo các đơn vị lữ hành, phần lớn du khách hiện sẵn sàng chi từ 5-7 triệu đồng/người cho một chuyến đi Côn Đảo, song có xu hướng ưu tiên các gói dịch vụ tầm trung để cân đối chi phí.
Việc khôi phục tuyến tàu cao tốc từ trung tâm TPHCM được nhiều doanh nghiệp đánh giá là bước đi giúp mở rộng khả năng tiếp cận Côn Đảo, đặc biệt trong bối cảnh vé máy bay thường xuyên khan hiếm hoặc tăng mạnh vào mùa cao điểm.
Các đơn vị lữ hành cho rằng, ưu điểm lớn nhất của tuyến tàu mới là giúp du khách không còn phải di chuyển qua nhiều chặng như trước. Không ít đơn vị lữ hành đang lên kế hoạch trải nghiệm thực tế tuyến tàu trước khi xây dựng các sản phẩm chuyên biệt dành cho khách.
Doanh nghiệp kỳ vọng nếu tuyến vận hành ổn định, giá tour trọn gói có thể giảm xuống dưới 5 triệu đồng/người, bao gồm cả vé tàu khứ hồi.
Trong khi đó, bà Trần Thị Bảo Thu - đại diện đơn vị lữ hành Vietluxtour - cho rằng đường tàu và đường bay không nên được xem là hai phương án cạnh tranh trực tiếp mà là những lựa chọn bổ sung cho nhau.
Nếu máy bay phù hợp với nhóm khách muốn tối ưu thời gian, thì tàu biển lại hấp dẫn những người yêu thích trải nghiệm hành trình, du lịch chậm hoặc du lịch xanh.
Cùng quan điểm, ông Phạm Anh Vũ - đại diện đơn vị lữ hành du lịch Du lịch Việt - nhận định hành trình bằng tàu có thể trở thành một phần đáng nhớ của chuyến đi.
"Thay vì chỉ mất khoảng một giờ bay, du khách có cơ hội cảm nhận không khí biển, ngắm cảnh và tận hưởng cảm giác ra khơi trước khi đặt chân đến Côn Đảo. Các tàu cao tốc thế hệ mới cũng được đầu tư khoang rộng, ghế ngồi thoải mái và nhiều tiện ích hơn trước", ông Vũ nói.
Theo ông, sự trở lại của tuyến tàu không chỉ giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào đường hàng không mà còn mở ra cơ hội phát triển thêm các sản phẩm du lịch mới cho khách đoàn, khách gia đình và các nhóm khách có nhu cầu trải nghiệm.
Các doanh nghiệp lữ hành cũng cho rằng Côn Đảo hiện không còn chỉ được biết đến như một điểm đến tâm linh. Bên cạnh các hành trình tri ân lịch sử, du khách ngày càng quan tâm đến những trải nghiệm nghỉ dưỡng, khám phá thiên nhiên, lặn ngắm san hô, trekking trong Vườn quốc gia hay tham quan các đảo nhỏ.
"Côn Đảo đang dần trở thành điểm đến kết hợp giữa tâm linh, nghỉ dưỡng và trải nghiệm biển đảo. Tuyến tàu cao tốc sẽ góp phần mở rộng tệp khách và tạo thêm nhiều sản phẩm mới cho thị trường du lịch", ông Vũ nhận định.