Tuyên bố khoa học mới được Hiệp hội Tim mạch Mỹ (American Heart Association – AHA) công bố, theo đó uống cà phê điều độ có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch.
Tóm tắt các khuyến nghị của AHA về cà phê
– Đa số người trưởng thành khỏe mạnh có thể tiêu thụ khoảng 400mg caffeine/ngày, tương đương khoảng 3-5 tách cà phê pha thông thường (tùy cách pha).
– Hạn chế thêm nhiều đường, kem béo hoặc siro.
– Phụ nữ mang thai, người nhạy cảm với caffeine hoặc mắc một số bệnh lý nên tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng caffeine phù hợp.
Một số nghiên cứu còn ghi nhận mối liên hệ giữa uống cà phê điều độ với nguy cơ thấp hơn mắc đái tháo đường type 2, bệnh động mạch vành và đột quỵ.
Tuyên bố tổng hợp các nghiên cứu về caffeine và sức khỏe tim mạch nhằm đánh giá tác động của chất này đối với huyết áp, cholesterol, đái tháo đường type 2 cũng như các bệnh lý tim mạch.
Theo AHA, phần lớn bằng chứng hiện nay cho thấy việc tiêu thụ caffeine ở mức vừa phải không làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở đa số người trưởng thành khỏe mạnh. Đối với cà phê, nhiều nghiên cứu còn ghi nhận mối liên hệ giữa việc uống điều độ với một số lợi ích đối với sức khỏe.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý lợi ích của cà phê có thể bị giảm hoặc mất đi nếu đồ uống này được bổ sung nhiều đường, kem béo, siro hoặc các thành phần chứa nhiều calo.
Uống bao nhiêu cà phê mỗi ngày là phù hợp?
Các chuyên gia nhấn mạnh không phải mọi nguồn cung cấp caffeine đều giống nhau. Cà phê và trà không chỉ chứa caffeine mà còn cung cấp nhiều chất chống oxy hóa và các hợp chất hoạt tính sinh học.
Trong khi đó, nước tăng lực thường chứa hàm lượng caffeine cao, nhiều đường và các thành phần khác có thể không có lợi cho sức khỏe nếu tiêu thụ quá mức.
“Caffeine trong cà phê là một phần trong cuộc sống hằng ngày của hàng triệu người”, bác sĩ tim mạch Gregory Marcus, Đại học California tại San Francisco (Mỹ), cho biết.
Theo các khuyến nghị hiện nay được AHA dẫn lại, đa số người trưởng thành khỏe mạnh có thể tiêu thụ tối đa khoảng 400mg caffeine mỗi ngày, tương đương khoảng 3-5 tách cà phê pha thông thường, tùy cách pha và kích thước cốc.
Khi đánh giá các nghiên cứu về huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch, AHA nhận định bức tranh tổng thể khá phức tạp. Tuy nhiên, nhìn chung chưa có bằng chứng cho thấy việc tiêu thụ caffeine ở mức vừa phải làm tăng nguy cơ tim mạch ở đa số người trưởng thành khỏe mạnh.
Ở những người đã mắc tăng huyết áp, caffeine có thể làm huyết áp tăng tạm thời ngay sau khi sử dụng. Trong khi đó, một số nghiên cứu quan sát ghi nhận người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ tăng huyết áp thấp hơn, dù kết quả giữa các nghiên cứu vẫn chưa hoàn toàn thống nhất.
Theo các nhà khoa học, sự khác biệt này có thể liên quan đến lượng caffeine tiêu thụ, phương pháp pha chế cũng như các hợp chất hoạt tính sinh học khác trong cà phê như axit chlorogenic, thay vì chỉ riêng caffeine.
Các nghiên cứu được AHA tổng hợp cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc uống cà phê thường xuyên và nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 thấp hơn. Tuy nhiên, đây chủ yếu là các nghiên cứu quan sát và chưa chứng minh cà phê là nguyên nhân trực tiếp tạo ra tác dụng bảo vệ.
Cà phê có liên quan đến nguy cơ thấp hơn mắc bệnh tim và đột quỵ
Theo các phân tích tổng hợp được AHA trích dẫn, những người uống 3-4 tách cà phê mỗi ngày có xu hướng có nguy cơ mắc bệnh động mạch vành thấp hơn so với người không uống cà phê.
Một nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ UK Biobank cũng ghi nhận những người uống khoảng 2-3 tách mỗi ngày có nguy cơ mắc bệnh động mạch vành thấp hơn, trong khi lợi ích giảm dần ở mức tiêu thụ cao hơn.
Xu hướng tương tự cũng được ghi nhận với đột quỵ. Một phân tích tổng hợp cho thấy những người uống 3-4 tách cà phê mỗi ngày có nguy cơ đột quỵ thấp hơn so với nhóm không uống.
AHA cho rằng những lợi ích quan sát được có thể không chỉ đến từ caffeine mà còn liên quan đến nhiều hợp chất hoạt tính sinh học khác có trong cà phê.
Mặc dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh vẫn cần thêm nghiên cứu để làm rõ vai trò riêng của caffeine so với các hợp chất khác trong cà phê, cũng như xác định liệu tác động này có khác nhau ở người mắc tăng huyết áp hoặc các bệnh lý mạn tính khác hay không.
Cơm trắng là món ăn cốt lõi trên mâm cơm của nhiều gia đình. Tuy nhiên, nếu cây lúa bị nhiễm kim loại nặng trong quá trình canh tác, việc tiêu thụ lâu dài có thể trở thành mối đe dọa tiềm ẩn đối với sức khỏe.
Về vấn đề này, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu cơ thể liên tục hấp thụ các chất độc hại này, chúng sẽ tích tụ lại, làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận, bệnh lý về xương và thậm chí là hơn 5 loại bệnh ung thư. Do đó, người tiêu dùng tuyệt đối không được chủ quan trong tất cả các khâu từ chọn mua, vo gạo cho đến bảo quản.
Mối nguy hại từ gạo nhiễm cadimi và asen
Bác sĩ Nhan Tông Hải, Giám đốc Khoa Độc chất học Lâm sàng, Bệnh viện Trường Canh Lâm Khẩu (Đài Loan) cho biết, trong quá trình sinh trưởng, cây lúa có thể hấp thụ các kim loại nặng như cadimi (Cd) và asen (As) từ đất hoặc nguồn nước tưới bị ô nhiễm.
Bác sĩ Nhan Tông Hải dẫn chứng, vùng duyên hải Tây Nam Đài Loan trước đây từng ghi nhận tình trạng người dân bị bệnh "chân đen" (một dạng hoại tử do tắc mạch ngoại vi) do uống nước giếng khoan nhiễm asen vô cơ trong thời gian dài. Tình trạng này cũng làm gia tăng tỷ lệ mắc các bệnh ung thư bàng quang, ung thư gan, ung thư phổi và ung thư da. Điều này cho thấy tác hại của kim loại nặng đối với sức khỏe là vô cùng đáng ngại.
Khi gạo chứa cadimi, khoảng 6% lượng kim loại này sẽ bị cơ thể hấp thụ. Dù phần lớn được đào thải ra ngoài, nhưng nếu tiêu thụ đều đặn mỗi ngày, cadimi vẫn sẽ tích tụ dần trong xương và thận.
Đối với xương, nồng độ cadimi quá cao sẽ khiến xương bị giòn, dẫn đến gãy xương tự phát. Căn bệnh "Itai-itai" (bệnh đau đớn) nổi tiếng trong lịch sử Nhật Bản chính là hậu quả của ngộ độc cadimi. Đối với thận, cadimi tích tụ tại đây có thể gây tổn thương chức năng thận, thậm chí dẫn đến suy thận.
Bên cạnh đó, Bác sĩ Nhan chỉ ra rằng asen vô cơ cũng là chất gây ung thư nhóm 1 (nhóm có nguy cơ cao nhất). Ngoài việc phá hủy gan và thận, nó còn gây ra các tổn thương về da và bệnh mạch máu ngoại vi. Bất kể là cadimi hay asen, việc tiếp xúc lâu dài đều có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư bao gồm: ung thư phổi, ung thư gan, ung thư bàng quang và ung thư da.
Về nguồn gốc gây ô nhiễm kim loại nặng, bác sĩ Nhan Tông Hải phân tích rằng bên cạnh các yếu tố môi trường tự nhiên, việc một số nhà máy xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý đúng quy chuẩn ra môi trường cũng là nguyên nhân khiến đất nông nghiệp bị ô nhiễm thông qua hệ thống tưới tiêu, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hạt gạo.
Bác sĩ đặc biệt lưu ý, cadimi có tính tích lũy cực kỳ cao trong cơ thể người, với chu kỳ bán rã (thời gian để đào thải một nửa lượng chất độc) có thể kéo dài từ 20 đến 30 năm. Vì vậy, ngay cả khi lượng ăn vào mỗi lần rất nhỏ, sự tích tụ qua hàng năm trời vẫn sẽ gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe.
Cách vo gạo giảm thiểu rủi ro
Trước mối quan tâm lớn của người dân về cách xử lý gạo an toàn, bác sĩ Nhan Tông Hải đưa ra những lời khuyên thực tế sau:
Vo gạo từ 2 đến 3 lần: Trước khi nấu, bạn nên vo gạo ít nhất 2 đến 3 lần. Việc này giúp rửa trôi một phần các chất ô nhiễm bám trên bề mặt hạt gạo.
Không vo gạo trực tiếp trong lòng nồi cơm điện: Đây là sai lầm phổ biến cần bỏ ngay. Đặc biệt với các loại nồi có lớp chống dính, việc chà xát hạt gạo trực tiếp vào lòng nồi dễ làm trầy xước lớp phủ này, vô tình làm tăng nguy cơ phơi nhiễm các hóa chất độc hại khác từ vỏ nồi.
Gạo hữu cơ (Organic) có hoàn toàn sạch kim loại nặng?
Nhiều người thắc mắc liệu gạo hữu cơ có an toàn tuyệt đối hay không. Bác sĩ Nhan Tông Hải nhấn mạnh, chứng nhận hữu cơ chủ yếu đảm bảo rằng quá trình canh tác không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (thuốc trừ sâu), chứ không đồng nghĩa với việc gạo hoàn toàn không có nguy cơ nhiễm kim loại nặng.
Nhiều người có xu hướng khắt khe với chế độ ăn uống hàng ngày vì mục tiêu sức khỏe, thậm chí lo ngại cơm trắng không phải là nguồn carbohydrate (tinh bột) lành mạnh. Tuy nhiên, bác sĩ nhi khoa nổi tiếng Thương Lam Cách (Wu Qiying) khẳng định trên trang cá nhân rằng: Trong thế giới tinh bột, cơm trắng từ lâu đã sở hữu sức mạnh thuộc nhóm "PR90" (top 10% dẫn đầu).
Trong cộng đồng giảm mỡ, cơm trắng có lẽ là một trong những thực phẩm bị "bạo lực mạng" nặng nề nhất. Kể từ khi chế độ ăn ít tinh bột (low-carb) trở nên phổ biến, nhiều người vừa bước vào phòng khám đã tự hào tuyên bố: "Bác sĩ ơi, tôi đã cai cơm trắng nửa năm nay rồi!", như thể chỉ cần ăn một miếng cơm thôi cũng là phạm phải tội lỗi tày đình.
Bác sĩ Thương Lam Cách giải thích, những cuộc tranh luận về việc cơm trắng có phải là nguồn tinh bột chất lượng cao hay không vốn dĩ vẫn diễn ra không hồi kết trên mạng xã hội. Tuy nhiên, đứng ở góc độ y học và dinh dưỡng học, chủ đề này hoàn toàn không có gì phải bàn cãi. Bởi lẽ, việc đánh giá một loại thực phẩm là tốt hay xấu luôn phụ thuộc vào việc bạn đặt nó lên bàn cân so sánh với ai.
Nếu đem cơm trắng ra "đối đầu" với những món ăn chính được người dân ưa chuộng hàng ngày dưới đây, cơm trắng chắc chắn là nguồn tinh bột cực kỳ chất lượng mà không cần phải bàn cãi:
Sủi cảo, bánh xếp áp chảo: Vỏ sủi cảo làm từ bột mì tinh luyện, phần nhân thịt băm bên trong lại càng là một "quả bom béo" ẩn giấu đáng sợ. Ăn nhiều sủi cảo và bánh xếp, lượng calo từ chất béo dung nạp vào cơ thể thường vượt xa bản thân lượng tinh bột.
Bánh quẩy, bánh nướng vừng (món ăn sáng truyền thống): Bản chất của những món ăn này là sự kết hợp giữa bột mì trộn mỡ nướng và chiên ngập dầu ở nhiệt độ cao. Đây là tổ hợp điển hình của thực phẩm giàu chất béo, hàm lượng calo cao và dễ thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể.
Mì ăn liền, mì nước (mì súp): Sợi mì ăn liền đã qua chiên dầu. Trong khi đó, các loại mì nước như mì súp thịt sệt, mì lòng heo thường đi kèm với nước dùng đặc chứa nhiều tinh bột tạo độ sệt, hàm lượng natri và dầu mỡ cao. Chúng không chỉ chứa lượng calo cao mà sau khi ăn còn dễ khiến đường huyết dao động dữ dội và gây tích nước, phù nề.
So với những thực phẩm phức hợp chứa đầy chất béo ẩn mình và bị chế biến quá mức này, một bát cơm trắng tinh tươm, thành phần chỉ có gạo và nước, tuyệt đối là một "dòng nước trong lành" chuẩn mực. Nó cung cấp nguồn năng lượng thuần túy cho cơ thể mà không ép bạn phải nhận khuyến mãi "mua một tặng một" bằng cách nuốt thêm các loại chất béo kém chất lượng.
Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng thừa nhận, khi đối thủ là các loại ngũ cốc nguyên hạt - tức đem cơm trắng so sánh với các loại tinh bột thô chưa tinh chế như gạo lứt, gạo ngũ cốc hay yến mạch, cơm trắng thực sự bị lép vế về mặt số liệu dinh dưỡng.
Trong quá trình xay xát, hạt gạo trắng đã bị tách bỏ lớp cám và phôi mầm giàu dinh dưỡng. Điều này dẫn đến lượng chất xơ, vitamin nhóm B và các nguyên tố vi lượng bị thất thoát nghiêm trọng, đồng thời tốc độ tiêu hóa và hấp thụ cũng nhanh hơn, tương đối dễ gây ra biến động chỉ số insulin.
Tuy nhiên, nhược điểm này đối với một số người lại biến thành ưu điểm "cứu rỗi" sức khỏe của họ. Chính vì đã loại bỏ lớp chất xơ thô ráp, cơm trắng trở thành lựa chọn tinh bột thân thiện nhất cho những người có hệ tiêu hóa kém, dễ bị đầy hơi, hoặc bệnh nhân đang trong giai đoạn phục hồi sau viêm đường ruột. Đối với nhóm này, việc ép buộc họ ăn gạo lứt khó tiêu hóa ngược lại sẽ gây ra những kích ứng vật lý và gánh nặng cực lớn cho niêm mạc dạ dày. Trong trường hợp đó, cơm trắng dễ tiêu hóa, ít cặn bã chính là nguồn tinh bột hoàn hảo nhất ở giai đoạn hiện tại của họ.
Bác sĩ Thương Lam Cách nhấn mạnh, cơm trắng đã chiến thắng 90% các loại tinh bột khác. Trong thế giới y học thực tế, không có bất kỳ một loại thực phẩm nào là hoàn hảo tuyệt đối. Chỉ cần bạn biết cách kiểm soát khẩu phần, đồng thời kết hợp đầy đủ rau xanh trong bữa ăn để bù đắp lượng chất xơ đã mất, cùng với protein chất lượng cao để làm chậm tốc độ rỗng của dạ dày và ổn định đường huyết, thì cơm trắng hoàn toàn có thể trở thành người bạn đồng hành tuyệt vời trong giai đoạn giảm mỡ của bạn.
Cơm trắng có thành phần đơn giản, không chứa chất phụ gia nhân tạo, dễ tiêu hóa và không kèm theo chất béo ẩn. Giữa môi trường ăn uống hiện đại ngập tràn các loại bánh ngọt và mì sợi chế biến sẵn, cơm trắng thực sự đã đạt tiêu chuẩn đỉnh cao PR90 trên bảng xếp hạng carbohydrate. Không có thực phẩm tốt hay xấu tuyệt đối, tất cả phụ thuộc vào cách bạn ăn và cách bạn phối hợp chúng như thế nào.
Ngày 12/5, Bộ Y tế công bố danh mục dịch vụ trong chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí toàn quốc, áp dụng từ năm 2026. Chính sách này giúp người dân phát hiện sớm các bệnh lý phổ biến như tiểu đường, tim mạch, suy gan thận, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu tiến tới miễn viện phí cơ bản vào năm 2030.
Theo quy định mới nhất, người từ 18 tuổi trở lên tiếp cận gói khám lâm sàng toàn diện và xét nghiệm cơ bản. Bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử, đo chỉ số cơ thể, kiểm tra huyết áp và khám các chuyên khoa nội, tai mũi họng.
Kèm theo đó, ngành y tế cung cấp dịch vụ xét nghiệm công thức máu, đường huyết, chức năng gan thận, phân tích nước tiểu và chụp X-quang tim phổi. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường như lao hoặc u phổi, cơ sở y tế lập tức chỉ định xét nghiệm chuyên sâu hoặc chuyển tuyến nhằm điều trị kịp thời.
Lộ trình thực hiện chia làm hai giai đoạn. Ngay từ năm 2026, chương trình ưu tiên người cao tuổi, hộ nghèo, người khuyết tật, bệnh nhân mạn tính và người dân vùng sâu vùng xa. Đến năm 2028, hệ thống y tế mở rộng dịch vụ cho toàn bộ các nhóm dân cư còn lại.
Để tránh tình trạng quá tải, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương chủ động phân loại đối tượng và sắp xếp lịch hẹn. Sau mỗi lần thăm khám, cơ quan quản lý tích hợp kết quả vào hồ sơ sức khỏe điện tử cá nhân, tạo nền tảng dữ liệu y tế quốc gia thống nhất theo vòng đời.
Đối với phụ nữ, trẻ em và người lao động đặc thù, cơ quan chức năng áp dụng tiêu chuẩn chuyên môn riêng. Bác sĩ khám phụ khoa cho lao động nữ theo một quy trình độc lập. Trẻ dưới 6 tuổi tuân thủ hướng dẫn nhi khoa, trong khi nhóm 6-18 tuổi áp dụng mẫu khám học đường và chỉ làm xét nghiệm khi bác sĩ yêu cầu. Các ngành nghề đòi hỏi thể lực khắt khe như công an, quân đội, hàng không, đường sắt tiếp tục duy trì quy định khám chuyên ngành hiện hành.
Bước đi này cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về nâng cao năng lực bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Dưới góc độ chuyên môn, bản chất của chính sách "miễn viện phí" không đồng nghĩa với việc xóa bỏ hoàn toàn mọi khoản tiền khám chữa bệnh. Thông điệp cốt lõi, như Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết là nhà nước sử dụng chính sách linh hoạt để giảm tối đa số tiền người bệnh phải "tự móc tiền túi" chi trả. Giải pháp mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế và sàng lọc bệnh từ sớm sẽ trực tiếp kéo giảm tỷ lệ tử vong do phát hiện bệnh muộn, xây dựng một hệ thống an sinh y tế công bằng, nơi mọi người dân đều có điểm tựa vững chắc khi ốm đau.
