Tổng thống Trump ngày 11-4 tuyên bố Iran “không có lá bài nào” trong các cuộc đàm phán sắp diễn ra với Mỹ, ngoài việc kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu.
“Người Iran dường như không nhận ra rằng họ không có lá bài nào, ngoài việc tống tiền thế giới trong ngắn hạn bằng cách lợi dụng các tuyến đường thủy quốc tế”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social. “Lý do duy nhất khiến họ còn tồn tại đến hôm nay là để đàm phán!”.
Dù Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển sau lệnh ngừng bắn hai tuần, hoạt động vận tải vẫn bị hạn chế do các mối đe dọa từ phía Iran.
Ông Trump cũng cảnh báo Mỹ đang tái vũ trang các tàu chiến và sẽ hành động “rất hiệu quả” nếu đàm phán thất bại.
“Chúng tôi đang có một sự ‘tái thiết lập’. Chúng tôi đang trang bị cho các tàu chiến những loại đạn dược tốt nhất, những vũ khí tốt nhất từng được chế tạo – thậm chí còn tốt hơn trước đây, khi chúng tôi đã đánh họ tan tác”, ông nói trong cuộc phỏng vấn với New York Post ngày 10-4. “Và nếu không đạt được thỏa thuận, chúng tôi sẽ sử dụng chúng, và sẽ sử dụng rất hiệu quả”.
Ngoài Hormuz, các điểm nghẽn chính gồm yêu cầu của Mỹ về việc Iran từ bỏ uranium làm giàu và mong muốn của Tehran chấm dứt các cuộc tấn công từ Mỹ và Israel.
Trước thềm đàm phán với Mỹ tại Pakistan ngày 11-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Tehran “có thiện chí nhưng không tin tưởng” Washington, đồng thời đặt ra các điều kiện tiên quyết trước khi đối thoại chính thức bắt đầu.
Phát biểu khi đến Islamabad, ông Ghalibaf cho biết Iran sẵn sàng đạt thỏa thuận nếu Mỹ thực sự nghiêm túc, nhưng nhấn mạnh dựa trên kinh nghiệm trước đây cho thấy các cuộc đàm phán thường kết thúc bằng việc “vi phạm cam kết”.
“Chúng tôi có thiện chí, nhưng không tin tưởng”, ông Ghalibaf nói với truyền thông nhà nước. “Kinh nghiệm đàm phán với người Mỹ của chúng tôi luôn kết thúc bằng thất bại và vi phạm cam kết”.
Theo ông, hai điều kiện tiên quyết gồm lệnh ngừng bắn tại Lebanon và việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran.
Đáng chú ý, yêu cầu về tài sản bị phong tỏa lần đầu được Tehran đưa ra như điều kiện tiên quyết cho vòng đàm phán mới. Trong khi Iran và Pakistan cho rằng Lebanon nằm trong thỏa thuận ngừng bắn vừa đạt được, phía Mỹ và Israel đã bác bỏ điều này.
Theo Hãng tin AFP ngày 11-4, Israel tuyên bố sẽ không thảo luận về lệnh ngừng bắn với Hezbollah trong các cuộc đàm phán với Chính phủ Lebanon, dự kiến diễn ra từ ngày 14-4 tại Washington.
Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter cho biết Tel Aviv đã đồng ý khởi động đàm phán hòa bình chính thức với Beirut, dù hai nước không có quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên Israel khẳng định Hezbollah – lực lượng được Iran hậu thuẫn – vẫn là “trở ngại chính” đối với hòa bình và đang tiếp tục tấn công lãnh thổ Israel.
Nội dung đàm phán dự kiến xoay quanh việc Israel yêu cầu Chính phủ Lebanon tăng cường kiểm soát lực lượng này. Beirut lâu nay gặp khó khăn trong việc kiềm chế Hezbollah, dù đã có dấu hiệu gia tăng nỗ lực gần đây.
Israel cũng nhấn mạnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran không áp dụng cho Lebanon. Theo giới chức Lebanon, các tuần giao tranh đã khiến hơn 1.950 người thiệt mạng, trong đó hơn 350 người chết chỉ riêng trong ngày đầu tiên của lệnh ngừng bắn Mỹ – Iran.
Quân đội Israel ngày 10-4 cho biết các cuộc không kích nhằm vào Lebanon hai ngày trước đã tiêu diệt hơn 180 tay súng Hezbollah, theo kết quả đánh giá tình báo ban đầu. Tel Aviv khẳng định con số này vẫn đang được tiếp tục cập nhật.
Tuy nhiên, phía Lebanon đưa ra bức tranh thương vong rộng hơn. Bộ Y tế nước này cho biết tổng số người thiệt mạng trong các đợt không kích của Israel hôm 9-4 đã tăng lên 357 người, cao hơn so với mức 303 người được công bố trước đó. Ngoài ra, có thêm 1.223 người bị thương trên toàn quốc.
Bộ Quốc phòng Kuwait ngày 10-4 cho biết một số thành viên của Lực lượng Vệ binh quốc gia đã bị thương sau khi hệ thống phòng không nước này đánh chặn một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) trước đó một ngày.
Theo tuyên bố chính thức, “hành động gây hấn từ Iran” đã nhắm vào một số cơ sở trọng yếu của lực lượng này, gây thiệt hại đáng kể. Những người bị thương hiện đang được điều trị và trong tình trạng ổn định.
Trong 24 giờ qua, quân đội Kuwait cho biết đã phát hiện và đánh chặn 7 drone “thù địch” trong không phận.
Tuy nhiên phía Iran bác bỏ cáo buộc. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định không tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào kể từ khi lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran có hiệu lực hôm 7-4.
Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) và Hải quân Mỹ mất gần 2 giờ để cố định khoang tàu và đưa 4 phi hành gia, gồm các thành viên người Mỹ là Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và thành viên người Canada Jeremy Hansen, ra ngoài an toàn.
Khi quay về trái đất, đội ngũ phi hành gia đã vượt qua một trong những giai đoạn nguy hiểm nhất trong toàn bộ hành trình, đó là tiến nhập khí quyển địa cầu. Tàu Orion đã lao vào khí quyển với tốc độ gấp 32 lần âm thanh, chịu áp lực từ nhiệt độ lên tới khoảng 2.760 độ C. Tàu đã mất liên lạc hơn 6 phút vào thời khắc áp lực lên đến đỉnh điểm.
Dù việc gián đoạn đã được dự tính trước, quá trình chờ đợi gây căng thẳng cho những người quan sát, nhất là khi tín hiệu được khôi phục chậm hơn dự kiến khoảng 40 giây. Sau đó, các phi hành gia lần lượt rời tàu và được chở bằng trực thăng đến tàu vận tải đổ bộ USS John P.Murtha gần đó.
Nhiều kỷ lục đã được thiết lập trong chuyến đi kéo dài 10 ngày từ hôm 1.4, trong đó có kỷ lục tàu chở phi hành gia đến khoảng cách xa nhất so với trái đất là 406.771 km. Tàu Orion đã vượt qua quãng đường tổng cộng hơn 1,1 triệu km, bao gồm 2 vòng quỹ đạo của trái đất và vòng qua phần tối của mặt trăng ở khoảng cách 6.400 km so với bề mặt mặt trăng. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên trong chuỗi sứ mệnh Artemis nhằm đưa con người trở lại mặt trăng từ năm 2028.
Ngày 27-5, Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) cho biết dự án thuộc chương trình Artemis sẽ hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người tại khu vực cực Nam Mặt trăng từ năm 2032.
Theo Đài ABC, căn cứ sẽ không phải là một "thành phố khoa học viễn tưởng" khổng lồ, mà gồm nhiều khu sinh hoạt, phòng thí nghiệm, hệ thống điện, phương tiện di chuyển và các robot hỗ trợ hoạt động nghiên cứu.
NASA cho biết đã ký hợp đồng với 4 công ty Mỹ, trong đó có Blue Origin của tỉ phú Jeff Bezos, nhằm phát triển hạ tầng phục vụ các sứ mệnh dài hạn trên Mặt trăng.
Các kế hoạch hiện nay còn bao gồm xe tự hành, tàu đổ bộ robot và thiết bị bay không người lái để giám sát khu vực căn cứ.
Lộ trình gồm ba giai đoạn. Giai đoạn đầu kéo dài đến năm 2029 sẽ tập trung đưa phi hành gia trở lại Mặt trăng và triển khai các hệ thống robot thám hiểm đầu tiên. NASA dự kiến sứ mệnh Artemis III sẽ đưa người lên Mặt trăng vào năm 2027, trong khi Artemis IV có thể diễn ra từ năm 2028.
Giai đoạn hai, từ năm 2029 đến năm 2032, sẽ tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng như hệ thống điện, mạng lưới vận tải và công nghệ khai thác tài nguyên. Giai đoạn ba, từ sau năm 2032, NASA đặt mục tiêu xây dựng nơi cư trú dài hạn với các cấu trúc kiên cố hơn, hướng tới sự hiện diện thường trực của con người.
NASA lựa chọn cực Nam Mặt trăng do khu vực này được cho là chứa lượng lớn băng nước đóng trong các hố va chạm.
Ngoài mục tiêu nghiên cứu khoa học, NASA xem Mặt trăng là "bãi thử" cho các sứ mệnh tương lai lên sao Hỏa. Việc duy trì con người trên Mặt trăng sẽ giúp kiểm nghiệm công nghệ hỗ trợ sự sống, nơi cư trú và khả năng sinh tồn trong môi trường không gian khắc nghiệt.
Kế hoạch của NASA cũng diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh không gian ngày càng gia tăng. Trung Quốc hiện hợp tác với Nga để phát triển Trạm Nghiên cứu Mặt trăng quốc tế trong thập niên 2030, khiến cuộc đua thiết lập hiện diện lâu dài trên Mặt trăng nóng lên trở lại sau nhiều thập kỷ.
"Một trong những lựa chọn của Iran trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công khác có thể là làm giàu uranium ở mức 90%. Chúng tôi sẽ xem xét việc này tại quốc hội", ông Ebrahim Rezaei, đại diện Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, viết trên mạng xã hội X ngày 12/5.
Cảnh báo trên được đưa ra giữa lúc một số nguồn tin dẫn lời các trợ lý của Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa tin ông Trump đang nghiêm túc cân nhắc việc nối lại chiến dịch quân sự chống lại Iran sau hơn một tháng ngừng bắn. Ông Trump cho biết một trong những mục tiêu cốt lõi của ông khi phát động cuộc chiến chống lại Iran là nhằm đảm bảo Tehran không phát triển được vũ khí hạt nhân.
Nhà Trắng đang dần mất kiên nhẫn do tình trạng phong tỏa kéo dài tại eo biển Hormuz, cũng như việc Tehran không đưa ra những nhượng bộ đáng kể cho Washington - một tình trạng mà nhà lãnh đạo Mỹ cho là xuất phát từ những bất đồng được cho là đang tồn tại trong nội bộ giới chức Iran.
Các quan chức Nhà Trắng đưa ra những đề xuất hành động khác nhau đối với Tehran. Một số thành viên ủng hộ một cách tiếp cận quyết liệt hơn, bao gồm việc tấn công Iran để làm suy yếu vị thế của nước này. Trong khi đó, những người khác vẫn tiếp tục kiên trì thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao.
Iran, quốc gia luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình là vì mục đích hòa bình, được cho là vẫn sở hữu hơn 400kg uranium đã được làm giàu tới mức 60%. Đây là một bước ngắn về mặt kỹ thuật để đạt tới mức 90% dùng cho sản xuất vũ khí hạt nhân.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố cuộc chiến với Iran sẽ tiếp tục chừng nào quốc gia này còn kho dự trữ uranium làm giàu ở cấp độ cao.
“Mọi chuyện vẫn chưa kết thúc, bởi vì vẫn còn vật liệu hạt nhân cần phải được đưa ra khỏi Iran. Vẫn còn các cơ sở làm giàu cần phải được dỡ bỏ”, ông nói với chương trình 60 Minutes của đài CBS. Khi được hỏi làm thế nào để loại bỏ số vật liệu đó, ông Netanyahu trả lời: “Hãy vào và mang nó ra”.
Vấn đề hạt nhân là một trong những điểm nghẽn chính khiến tiến trình hòa đàm giữa Mỹ và Iran đến nay tiếp tục bế tắc. Sau một số lần 2 bên trao đổi các đề xuất hòa bình, Tổng thống Trump hôm qua tuyên bố đề xuất mới nhất của Tehran là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”.
Iran tiếp tục khẳng định lập trường về chương trình hạt nhân cũng như quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz chiến lược. Giới chức nước này tuyên bố sẵn sàng cho mọi kịch bản có thể xảy ra.
Tuy nhiên, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng nêu rõ Tehran tin rằng vẫn còn cơ hội cho ngoại giao với Mỹ.
"Iran tin rằng mình có thể đàm phán từ vị thế của phẩm giá, sự khôn ngoan và tính thực tiễn”, ông Pezeshkian cho biết. Ông cũng lưu ý, Tehran sẽ cần phải củng cố tất cả những gì quân đội Iran đã đạt được trên chiến trường vào đấu trường ngoại giao.
