Vài năm trước, Tổng giám đốc Công ty Sài Gòn Fabrication (Fab-9) Việt Trần không khỏi bất ngờ khi nhận cuộc gọi đề nghị hợp tác từ lãnh đạo Intel. Với lực lượng lao động chưa mạnh, trang thiết bị chưa hiện đại, ông tự thấy Fab-9 chưa thể đáp ứng yêu cầu của Intel. “Nhưng tôi vẫn muốn thử”, ông Việt kể lại.
Người gọi điện là ông Kenneth Tse, Phó chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty TNHH Intel Products Việt Nam (IPV). Nhắc lại chuyện này tại một sự kiện hồi tháng 5, ông Kenneth Tse nói thực ra Intel cũng rất thận trọng vì đây là lần đầu tiếp cận theo cách tìm kiếm doanh nghiệp địa phương để hỗ trợ. Nhưng khi thấy đối tác này có chuyên môn, biết lắng nghe và mong muốn trở thành nhà cung ứng của tập đoàn, họ quyết định đồng hành.
Sau vài năm, Fab-9 trở thành nhà cung ứng xuất sắc của Intel hai năm gần đây, thuộc nhóm ít trong hàng nghìn doanh nghiệp cung ứng cho tập đoàn được lựa chọn.
“Intel không chỉ lựa chọn, mà còn bồi dưỡng chúng tôi trở thành nhà cung ứng”, ông Việt nhìn nhận.
Câu chuyện liên kết giữa Intel và Fab-9 khá hiếm hoi trong công cuộc thu hút FDI gần bốn thập kỷ, khi khối ngoại được ví von như “sinh viên đại học”, còn doanh nghiệp nội chỉ mới “học lớp 1, 2”.
Theo Bộ Tài chính, Việt Nam hiện có gần 42.000 doanh nghiệp FDI với hơn 47.000 dự án, tổng vốn đăng ký trên 560 tỷ USD. Tuy nhiên, mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước, tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển hệ thống nhà cung ứng Việt còn hạn chế, chưa tương xứng với quy mô đầu tư và các chính sách ưu đãi được hưởng.
Nhận ra điểm nghẽn trên, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị xác định chuyển tư duy chủ yếu thu hút vốn sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia. Nhiệm vụ trung tâm của Nghị quyết là phát triển mạnh hệ sinh thái công nghiệp trong nước và liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt.
Cách đánh giá chất lượng FDI của Việt Nam phù hợp với thông lệ quốc tế như OECD. Theo ông Tim Evans, Tổng giám đốc HSBC Việt Nam, một dự án FDI chất lượng cao hay thế hệ mới không chỉ lớn về quy mô vốn, mà còn cần khả năng nâng cao năng lực của cả nền kinh tế, cải thiện cách Việt Nam sản xuất, đổi mới, và đưa doanh nghiệp trong nước cùng “leo thang” trong chuỗi giá trị.
Thực tế, dòng vốn đã có dấu hiệu dịch chuyển tích cực. Trong logistics hiện đại – một trong những lĩnh vực ưu tiên hút vốn ngoại, DHL mới động thổ khu phức hợp North Logistics Campus, cơ sở kho vận lớn nhất Đông Nam Á tại Hưng Yên, quy mô hơn 82.000 m2. Dự án vốn đầu tư 1.900 tỷ đồng được CEO DHL Tobias Mayer “gật đầu” phê duyệt chỉ trong vài phút.
Trước đó, họ mở rộng Trung tâm Gateway tại Hà Nội và các kho khai thác hàng lẻ tại Hải Phòng. Ông Steve Walker, Tổng giám đốc DHL Supply Chain cụm Thái Lan – Việt Nam, cho biết họ nhận được danh sách dài các khách hàng doanh nghiệp FDI đầu tư vào Việt Nam mỗi tháng.
Tương tự, Tập đoàn YCH từ Singapore dự tính phát triển trung tâm kho vận phức hợp tại khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh), và đang nghiên cứu phát triển khu chức năng số 2 thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng (Eagle Free Trade Zone).
Theo ông Tim Evans, khi Việt Nam hấp thụ dòng vốn FDI thế hệ mới, doanh nghiệp trong nước có thể được lan tỏa về tri thức, công nghệ, qua các kênh “truyền dẫn” như liên kết chuỗi giá trị, hợp tác chiến lược, tác động cạnh tranh và học hỏi, và luân chuyển lao động.
Cụ thể với DHL, khi người lao động chuyển việc, kiến thức, kỹ năng được đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế cũng được luân chuyển theo. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn quốc tế do họ thiết lập sẽ lan tỏa khắp chuỗi cung ứng. “Đó là cách một hệ sinh thái logistics trưởng thành”, ông Bertrand Juvigny, Tổng giám đốc DHL Supply Chain Việt Nam, nói.
Để dòng vốn ngoại tạo được sự lan tỏa, các chuyên gia khuyến nghị cần cơ chế ràng buộc tỷ lệ nội địa hóa “mềm” với doanh nghiệp FDI, đồng thời nâng cao năng lực nhà cung ứng trong nước.
Với doanh nghiệp ngoại, bà Kim Ngọc Thanh Nga, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), khuyến nghị điều kiện ưu đãi FDI cần gắn với việc sử dụng nhà cung ứng Việt và chuyển giao công nghệ.
Còn với doanh nghiệp nội, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định họ cần cải thiện cách thức quản trị, và xác định tư duy chia sẻ rủi ro với đối tác chiến lược, thay vì làm việc theo từng đơn hàng đơn lẻ. Fab-9, nhà cung ứng của Intel, khuyến khích doanh nghiệp nhỏ mạnh dạn làm việc với tập đoàn lớn, thể hiện quyết tâm và không bỏ cuộc giữa chừng.
Nhìn rộng hơn, các chuyên gia đề xuất cơ quan chức năng bổ sung chương trình phát triển nhà cung ứng chiến lược, thúc đẩy năng lực doanh nghiệp trong nước tương tự Thái Lan, Malaysia.
Để Việt Nam hấp dẫn dòng vốn FDI thế hệ mới, doanh nghiệp ngoại nhìn nhận việc nâng cao năng lực công nghiệp trong nước là giải pháp ưu tiên. Bên cạnh đó, ông Kulachet Dharachandra, Giám đốc quốc gia SCG tại Việt Nam, cho rằng thế mạnh về năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo sẽ trở thành những yếu tố quyết định lợi thế cạnh tranh trong thu hút dòng vốn chất lượng cao. SCG đã đầu tư 7 tỷ USD tại Việt Nam, họ đang làm việc với 5.000 nhà cung ứng cấp 1 nội địa, chiếm khoảng 70-80% mạng lưới.
Nhân lực cũng là yếu tố nhà điều hành cần ưu tiên, đặc biệt trong các ngành công nghệ mới như bán dẫn. Tại một sự kiện mới đây, ông Chung Won Seok, Tổng giám đốc Hana Micron Vina, nêu Việt Nam mới có 4 năm kinh nghiệm đào tạo nhân lực bán dẫn trong khi Trung Quốc, Hàn Quốc đã có 30-40 năm. Trong khi đó, tiêu chuẩn của khách hàng và tính cạnh tranh là sòng phẳng tại tất cả thị trường.
Để giải quyết vấn đề này, họ chủ động thiết kế chương trình hợp tác với nhà trường và chính quyền sở tại, “ươm” nhân lực từ thời điểm họ trên ghế giảng đường.
Tính dễ đoán định của chính sách là yếu tố tiên quyết để nhà đầu tư ngoại xác lập gắn bó lâu dài. Theo ông Bertrand, các nhà đầu tư đưa ra quyết định gắn bó tới 20 năm cần niềm tin rằng chính sách được thực thi nhất quán. TS Weng nhấn mạnh một thị trường duy trì định hướng phát triển xuyên suốt sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng được kế hoạch đầu tư dài hạn, với mức độ tin cậy cao.
Theo ông Tim, sau Nghị quyết 10, nhà điều hành cần đảm bảo chính sách được chuyển hóa thành điều kiện rõ ràng, có thể dự báo và khả thi trong thực tế triển khai. “Đây là yếu tố tạo ra khác biệt giữa “sự quan tâm” và “quyết định đầu tư”, Giám đốc HSBC Việt Nam nói.
Cuối tháng 3, chị Nguyễn Thị Lan (quận Bình Tân cũ) nói cầm hóa đơn điện với cảm giác "không tin vào mắt mình" khi số tiền phải trả chỉ khoảng 780.000 đồng, giảm gần 300.000 đồng so với mức 1 - 1,1 triệu đồng so với tháng 3 năm ngoái. "Chỉ thay đổi cách dùng điện thôi", chị Lan nói.
Những thay đổi của gia đình chị bắt đầu từ các "điểm tiêu hao điện" ít ai để ý. Cụ thể, chị Lan cho biết từ ngày quyết tâm tiết kiệm điện, chị luôn tắt hẳn tivi, không để chế độ chờ như trước. Hiện chị cũng rút toàn bộ sạc điện thoại, laptop sau khi dùng thay vì cứ cắm sẵn vào ổ điện như trước.
Thậm chí nhiều ngày giữa tuần, chị tắt luôn modem wifi từ 23h đến sáng. Gia đình cũng đã chuyển sang dùng một số ổ cắm có công tắc để ngắt điện nhanh cả cụm thiết bị hoặc điều khiển thông minh trên ứng dụng điện thoại.
"Ban đầu thấy phiền, nhưng làm quen rồi thì thành phản xạ. Mỗi tháng giảm vài trăm nghìn là thấy đáng", chị nói.
Quyết tâm phải tiết kiệm điện hơn, anh Trần Minh Quân (trọ trên phường Tân Sơn, TP.HCM) cho biết điều hòa là thiết bị đầu tiên trong danh sách anh phải điều chỉnh. Trước đó anh thường để 23°C gần như cả đêm. Khi quyết tâm tiết kiệm điện, anh chuyển sang 27°C, bật quạt số 1 (số nhẹ nhất).
Quan trọng là không để chạy xuyên đêm nữa. Cách làm của anh bật điều hòa khi bắt đầu ngủ (khoảng 22 - 23h), hẹn giờ tắt sau 2 - 3 tiếng khi nhiệt độ phòng đã đủ mát.
Kết quả, hóa đơn điện gia đình anh giảm từ 1,6 triệu xuống còn khoảng 1,2 - 1,3 triệu đồng/tháng, dù số người trong nhà không thay đổi. "Giảm gần 300.000 - 400.000 đồng/tháng chỉ từ cái điều hòa", anh nói.
Nếu trước đây tiết kiệm điện thường gắn với việc "cắt giảm", thì hiện nay nhiều hộ gia đình đang chuyển sang "dùng thông minh".
Gia đình anh Lê Hoàng Nam (TP Thủ Đức cũ) cho biết chọn cách tối ưu thiết bị sử dụng thường xuyên. Máy giặt chỉ chạy khi đủ tải, giảm số lần giặt trong tuần ( trước từ 5 - 6 lần, giờ còn 2 -3 lần), chuyển sang giặt nước lạnh hoàn toàn. Tận dụng trời nắng, gia đình anh chọn phơi đồ thay vì dùng chế độ sấy.
Cùng đó, anh Nam cùng vợ "cải tổ" hoàn toàn với tủ lạnh gia đình. Trong đó tập trung trong việc không nhét quá đầy, để khí lạnh lưu thông. Gia đình cũng hạn chế mở, không mở cửa tủ quá lâu. Nhiệt độ trong tủ lạnh cũng được điều chỉnh nhiệt độ vừa phải (không để mức lạnh tối đa nếu không cần). Anh cũng thường vệ sinh gioăng cao su để tránh thất thoát hơi lạnh
"Trước tôi cứ nghĩ tủ lạnh thì không tiết kiệm được, nhưng hóa ra chỉnh một chút là khác liền, giảm hơn 200.000 đồng cũng đã quá tốt", anh Nam nói thêm.
Cùng đó, chị Phạm Thu Hương (ngụ tại một chung cư trên đường Nguyễn Thị Thập, phường Tân Phú) lại tập trung vào ánh sáng và không gian sống. Trước đợt nắng nóng cao điểm, gia đình chị đã thay toàn bộ bóng đèn bằng đèn LED.
Gia đình còn quyết định sơn lại tường màu sáng để tận dụng ánh sáng tự nhiên. Thường xuyên mở cửa sổ, dùng rèm sáng màu để giảm hấp thụ nhiệt. "Ở ban công xưa nắng lắm, nay tôi trồng thêm cây xanh, dàn leo nên nhà đã mát hẳn", chị Hương kể.
Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty điện lực TP.HCM, chỉ từ một thao tác rất nhỏ là tắt hẳn công tắc, rút một thiết bị khỏi ổ điện hay điều chỉnh lại mức nhiệt… Nghĩa là thực hiện theo nguyên tắc "4 đúng" gồm: đúng lúc, đúng chổ, đúng cách và đúng nhu cầu. Từ đó hành trình tiết kiệm điện đã bắt đầu theo cách đơn giản nhất.
Điều đáng nói không nằm ở từng hành động riêng lẻ, mà ở việc chúng được lặp lại mỗi ngày. Khi đó, phần điện năng tiết kiệm được không còn là con số nhỏ. Một gia đình có thể tiết kiệm từ 5 – 10% hóa đơn tiền điện nếu rút tất cả các phích cắm của thiết bị khi không sử dụng điện.
Ít ai để ý rằng nhiều thiết bị trong nhà vẫn âm thầm tiêu thụ điện ngay cả khi không sử dụng. Một số nghiên cứu kỹ thuật của ngành điện đã cho thấy ở trạng thái chờ, mức tiêu thụ tuy thấp nhưng không phải bằng 0.
Một chiếc TV đời mới có thể vẫn "ăn" khoảng 1 - 2 watt khi tắt bằng remote. Bộ sạc điện thoại cắm sẵn trong ổ dù không kết nối thiết bị cũng tiêu hao một lượng điện nhỏ. Những thiết bị cần duy trì tín hiệu như router wifi, đầu thu truyền hình hay máy in thậm chí còn tiêu thụ cao hơn.
Đáng lưu ý, không phải trạng thái "tắt" nào cũng giống nhau. Nhiều thiết bị thực chất đang ở chế độ hoạt động nền (idle) chứ không phải chờ (standby) đúng nghĩa, khiến mức tiêu thụ có thể cao gấp nhiều lần. Chẳng hạn, laptop hay máy in khi "ngủ" vẫn tiêu tốn đáng kể điện năng để duy trì hệ thống sẵn sàng hoạt động trở lại.
Cùng đó, bộ sạc laptop luôn cắm sẵn, loa kéo để ở trạng thái chờ, hay lò vi sóng với màn hình LED sáng liên tục cũng được liệt vào danh sách những thiết bị tiêu hao điện. Từng thiết bị riêng lẻ có thể không đáng kể, nhưng khi cộng dồn trong thời gian dài, chúng tạo ra một mức tiêu thụ không hề nhỏ. Vì vậy, tiết kiệm điện đôi khi không cần đến những thay đổi lớn, mà bắt đầu từ việc nhận diện và cắt giảm những hao phí âm thầm như vậy.
"Chúng tôi đã chấp thuận chi 513,5 tỷ yen (3,2 tỷ USD) tại cuộc họp Nội các hôm nay", Phó chánh văn phòng Nội các Masanao Ozaki cho biết trước báo giới. Số tiền này nhằm hỗ trợ các gia đình trả tiền điện, gas giai đoạn tháng 7-9.
Quyết định trên được đưa ra chỉ một ngày sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi thông báo kế hoạch chi ngân sách bổ sung 19 tỷ USD để giải quyết tình trạng giá nhiều loại sản phẩm tăng vọt. Khoản trợ cấp 3 tỷ USD được lấy từ quỹ dự phòng trong ngân sách tài khóa hiện tại.
Ông Ozaki cho biết hóa đơn điện và khí đốt khó tăng mạnh trong tháng 5 và 6. Tuy nhiên, giá nhiên liệu nhập khẩu sau đó sẽ tăng, có thể kéo giá điện và khí đốt lên cao. "Kể cả khi tình hình Trung Đông còn thiếu chắc chắn, chúng tôi vẫn sẽ làm hết sức để đảm bảo không gây gián đoạn thêm lên đời sống hàng ngày của người dân và hoạt động kinh tế", ông nói.
Cũng như nhiều nước châu Á, Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu từ Trung Đông. Eo biển Hormuz bị phong tỏa từ cuối tháng 2 khiến 20% nguồn cung dầu thô, khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu bị ngưng trệ. Khu vực Trung Đông đóng góp 95% dầu nhập khẩu cho Nhật Bản. Giá xăng nước này hồi tháng 3 từng lên kỷ lục 190,8 yen (1,2 USD) một lít.
Quốc gia này vì thế đã có nhiều chính sách nhằm xoa dịu tác động từ xung đột lên nguồn cung và giá hàng hóa. Từ giữa tháng 3, Chính phủ Nhật Bản khôi phục trợ cấp giá xăng, dự kiến chi hàng trăm tỷ yen mỗi tháng để giữ giá bán lẻ quanh mức 170 yen một lít.
Ngày 25/5, bà Takaichi cho biết chính phủ dự kiến có thể bảo đảm nguồn cung dầu ổn định đến mùa xuân năm sau. Quốc gia này hiện cũng có kho dự trữ dầu chiến lược thuộc nhóm lớn nhất thế giới, với hơn 400 triệu thùng, tính đến tháng 12/2025. Hồi giữa tháng 3, họ cho biết sẽ bán ra 80 triệu thùng dầu, tương đương nguồn cung 45 ngày.
Báo cáo ngày 7-4 của Đảng ủy UBND tỉnh Cà Mau chỉ rõ sự biến động của giá nhiên liệu đã trực tiếp đội chi phí lên mọi mặt của đời sống. Thống kê đến ngày 25-3, toàn tỉnh có tới 274 tàu cá phải giảm chuyến ra khơi và 84 tàu buộc phải neo bến (nằm bờ).
Không dừng lại ở nghề cá, chi phí vận hành máy bơm tưới cho lúa, muối, đến khâu vận chuyển vật tư, nông sản đều tăng mạnh. Mô hình sản xuất lúa - tôm đang chịu sức ép lớn nhất khi người dân phải gánh thêm chi phí nhiên liệu bên cạnh giá vật tư nông nghiệp vốn đã neo ở mức cao.
Dù đánh giá nguồn cung nhiên liệu hiện tại vẫn cơ bản đáp ứng đủ 30 ngày tiêu thụ trong điều kiện bình thường, Cà Mau vẫn chuẩn bị sẵn sàng các phương án dự phòng.
Đối với tình huống thiếu hụt cục bộ, Sở Công Thương sẽ lập tức yêu cầu các nhà phân phối san sẻ nguồn hàng. Lượng tồn kho trên toàn tỉnh phải được thống kê xong trong tối đa 12 giờ để nhận diện vùng thiếu hụt. Ngay sau đó, tỉnh sẽ kiến nghị Bộ Công Thương chỉ đạo các đầu mối rót hàng về Cà Mau, dứt khoát không phụ thuộc một nguồn, với mục tiêu cao nhất là cân bằng lại thị trường trong vòng 24 giờ đến 48 giờ.
Nếu xảy ra trường hợp biến động mạnh về giá, chi phí nhập khẩu và chiết khấu trong hệ thống phân phối giảm sâu dẫn đến nguy cơ hệ thống bán lẻ hoạt động cầm chừng hoặc ngừng bán (khi có trên 10% số cửa hàng bán lẻ có dấu hiệu này), Sở Công Thương sẽ chủ động phối hợp với các thương nhân phân phối triển khai phương án ứng phó. Cùng lúc, lực lượng Công an tỉnh sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng nhằm ổn định tâm lý thị trường.
Đối với tình huống khẩn cấp hoặc bất khả kháng, nguồn xăng dầu sẽ được phân bổ theo thứ tự ưu tiên nghiêm ngặt cho quốc phòng, an ninh, y tế, giao thông thiết yếu và các cơ sở sản xuất trọng điểm. Toàn bộ nguồn hàng tại các kho liên quan sẽ được huy động điều chuyển tối đa. Đồng thời tỉnh sẽ báo cáo Bộ Công Thương để đề nghị hỗ trợ từ nguồn dự trữ quốc gia.
Nhằm triển khai hiệu quả các phương án, Giám đốc Sở Công Thương được giao chủ trì, chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu, xử lý triệt để các hành vi găm hàng, bán nhỏ giọt hay ngừng bán không đúng quy định. Cơ quan này cũng có trách nhiệm thường xuyên theo dõi lượng tồn kho (nhập - xuất - bán) của các thương nhân phân phối để kịp thời phát hiện sớm các nguy cơ thiếu hụt.
Bên cạnh đó, Sở Tài chính được giao chủ trì tăng cường theo dõi sát diễn biến giá cả mặt hàng lúa gạo và các hàng hóa dịch vụ thiết yếu phục vụ trực tiếp nhu cầu người dân, từ đó kịp thời tham mưu các biện pháp bình ổn giá theo đúng thẩm quyền. Đơn vị này cũng sẽ phối hợp với Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực 15 tham mưu tháo gỡ khó khăn về tín dụng, ưu tiên nguồn vốn cho sản xuất nông nghiệp, thủy sản và lĩnh vực logistics.
