Tháng 7-2026, bà Trần Tố Nga lại từ Pháp trở về sau chuỗi ngày dài tham dự phiên xử của Tòa phá án cùng các hoạt động vận động trước và sau phiên xử. Sức khỏe có phần mỏi mệt nhưng nụ cười vẫn tươi, ánh mắt bà vẫn sáng, vẫn ngồi ngay vào bàn để lên lịch tham gia các chương trình kỷ niệm 65 năm ngày thảm họa chất độc da cam Việt Nam.
“Chúng ta chưa thắng, nhưng vụ kiện đã đạt được một bước phát triển rất quan trọng khi Tòa phá án nhận định “vụ việc đặt ra một vấn đề mang tính nguyên tắc” và quyết định chuyển hồ sơ lên Đại hội đồng toàn thể. Kết quả cuối cùng vẫn còn phải chờ, vẫn còn rất lâu, nhưng với tôi, đây đã là một kết quả mà tôi đã nỗ lực vì công bằng cho hàng triệu nạn nhân chất độc da cam khác…” – bà Nga nói.
* Bà có thể giải thích rõ hơn về bước tiến mới này, như thế nào là “một vấn đề mang tính nguyên tắc”?
– Câu đó có nghĩa là tòa án cao nhất của Pháp xác định rằng vụ kiện không còn chỉ là tranh chấp giữa một cá nhân nguyên đơn với các công ty hóa chất, mà đang đặt ra một vấn đề pháp lý có ý nghĩa nguyên tắc và khả năng ảnh hưởng đến sự phát triển của pháp luật trong tương lai.
Phán quyết đúng – sai trong vụ việc này sẽ đặt ra án lệ với các vụ kiện khác của các nạn nhân chất độc da cam khác – nếu có; mở ra tiền lệ quan trọng đối với việc bảo vệ các nạn nhân của ô nhiễm hóa học.
Nếu vụ kiện này cuối cùng sẽ xác lập được một nguyên tắc pháp lý mới về trách nhiệm của các doanh nghiệp đối với những hậu quả nhân đạo nghiêm trọng do sản phẩm của họ gây ra, giá trị của nguyên tắc đó sẽ thuộc về tất cả các nạn nhân có hoàn cảnh tương tự, trước hết là hàng triệu nạn nhân chất độc da cam Việt Nam.
* Đối với cá nhân bà, điều đó sẽ có ý nghĩa như thế nào?
– Quyết định này khẳng định lại một lần nữa: đây không phải vụ kiện của riêng Trần Tố Nga – dù rằng bản thân tôi đứng đơn kiện và dùng câu chuyện của cá nhân mình để minh chứng.
Hãy tiếp tục đồng hành với tôi trên tâm thế như vậy.
Tại các phiên tòa, tại các cuộc tuần hành, các sự kiện được Nhân dân quốc tế tổ chức ở nhiều nước để ủng hộ vụ kiện, ai ai cũng hiểu rằng trước đám đông, tôi là tiếng nói cho cả nạn nhân chất độc da cam – không chỉ nạn nhân ở Việt Nam mà còn nhiều nạn nhân ở Mỹ, Hàn Quốc và nhiều nơi khác trên thế giới. Rất nhiều người đã không còn, rất nhiều người bản thân họ và gia đình phải gánh di chứng khủng khiếp qua nhiều thế hệ.
* Lần này, bà mong muốn điều gì ở sự ủng hộ của Việt Nam?
– Cho phép tôi trích dẫn ngắn gọn một đoạn trong bài phát biểu mà tôi đang chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ với các lãnh đạo chính phủ và TP.HCM: “Vụ kiện này gắn liền với hậu quả của chiến tranh trên lãnh thổ Việt Nam và quyền lợi của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Vì vậy vụ kiện này cần được nhìn nhận như một hồ sơ pháp lý quốc tế có liên quan trực tiếp đến lợi ích của Việt Nam.
Trên tinh thần đó, tôi đề nghị quý lãnh đạo xem xét quan tâm theo dõi giai đoạn xét xử tiếp theo của vụ kiện; tạo điều kiện để các cơ quan liên quan nghiên cứu ý nghĩa pháp lý của vụ việc; xem xét những hình thức đồng hành phù hợp với pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế nhằm khẳng định sự quan tâm của Nhà nước đối với các nạn nhân chất độc da cam và với những nỗ lực tìm kiếm công lý bằng con đường pháp luật.
* Dành biết bao tâm huyết cho nạn nhân chất độc da cam, bà còn đang thực hiện những dự định gì?
– Tôi đang bắt tay vào viết tập 2 của hồi ký Đường Trần (tập 1 Đường Trần – Ngọn lửa không bao giờ tắt đã xuất bản năm 2017). Tập 2 này là hành trình của vụ kiện, những câu chuyện tôi ghi lại trên đường đi tìm công lý – công bằng cho nạn nhân chất độc da cam và gặp được tình người, gặp được sự đồng hành ở mọi nơi trên thế giới.
Viết lại, hình dung lại, mà có nhiều lúc tôi phải tạm ngưng vì quá xúc động.
Dẫu đang gặp rất nhiều khó khăn về sức khỏe, về tài chính trên “đường trần” này, tôi không thể được phép dừng lại vì tất cả mọi người quanh mình. Nhưng thời gian có sức mạnh vạn năng, tôi đã, đang suy nghĩ đến người có thể tiếp bước tôi để tiếp tục…
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
