Tôi vừa hoàn thiện căn nhà của mình ở ven biển Phan Thiết. Đó lẽ ra phải là khoảng thời gian đáng nhớ, khi một kế hoạch ấp ủ nhiều năm cuối cùng cũng thành hiện thực. Nhưng điều tôi nhớ nhất sau nhiều tháng xây dựng lại không phải niềm vui về ngôi nhà mới, mà là cảm giác mệt mỏi vì cách ứng xử với đội thợ.
Ban đầu, tôi nghĩ rằng làm nhà cũng như làm bất cứ việc gì khác: đối xử chân thành thì sẽ nhận lại sự chân thành. Tôi cố gắng tạo không khí thoải mái với anh em thợ xây. Thỉnh thoảng, tôi mua vài thùng bia, đãi mọi người bữa cháo gà, heo quay hay vịt quay sau giờ làm.
Hai tháng đầu, mọi thứ diễn ra khá yên ổn. Tôi cứ nghĩ mình đã gặp được một đội thợ dễ làm việc. Nhưng rồi mọi chuyện bắt đầu đi theo hướng khác. Sau một thời gian, cứ mỗi lần gặp tôi, nhóm thợ, kể cả cai thầu, lại hỏi chuyện nhậu nhẹt. Thậm chí, có hôm tôi đã về TP HCM, vẫn nhận được điện thoại với nội dung khiến tôi không biết nên cười hay nên buồn: “Anh ơi, tụi em hết bia rồi, giờ phải làm sao?”.
Tôi nhận ra rằng, khi khoảng cách giữa chủ nhà và thợ không còn rõ ràng, sự thoải mái rất dễ bị hiểu thành nghĩa vụ. Không chỉ chuyện ăn nhậu, có người thợ chính còn nhiều lần gọi điện hỏi mượn tiền tôi. Tôi từ chối vì cho rằng chuyện cá nhân nên tách bạch với công việc. Sau đó, tôi phát hiện một số vật liệu xây dựng, trong đó có gạch men, bị thất thoát.
>> ‘Chuyển toilet ra khỏi nhà vì phạm phong thủy’
Khi kiểm tra lại camera, tôi thấy chính người này mang vật liệu ra khỏi công trình. Bị phát hiện, anh ta giải thích rằng chỉ “mượn tạm”, hứa sẽ trả lại. Điều khiến tôi thất vọng hơn là phía chủ thầu lại có xu hướng bao che cho thợ của mình thay vì nhìn nhận sự việc một cách thẳng thắn.
Tôi từng gặp nhiều người làm nghề rất có tâm và có trách nhiệm. Nhưng nếu được quay lại từ đầu, tôi sẽ làm khác. Tôi sẽ ưu tiên chọn nhà thầu có uy tín, thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu hoặc mối quan hệ quen biết. Nếu không thực sự thân thiết và hiểu rõ cách làm việc của nhau, việc thuê người quen đôi khi còn khó xử hơn thuê người xa lạ.
Kinh nghiệm của tôi là mọi thỏa thuận giữa hai bên cũng cần được thể hiện bằng hợp đồng càng chi tiết càng tốt. Chủ nhà nên quy định rõ quyền từ chối hoặc yêu cầu thay thế bất kỳ người nào có hành vi làm việc cẩu thả, gây hư hại hoặc vi phạm nội quy công trình. Cuối cùng, hợp đồng cũng cần có điều khoản ràng buộc trách nhiệm của nhà thầu đối với hành vi của đội ngũ thi công. Nếu để xảy ra mất cắp vật tư hay làm hư hỏng công trình, nhà thầu phải chịu trách nhiệm và có chế tài cụ thể.
Tôi có một điều cần sự trợ giúp về vấn đề chat bot AI khi tôi nhận thấy chúng có một mối nguy hiểm tiềm tàng đối với trẻ vị thành niên. Cụ thể sự việc xảy ra đối với gia đình tôi như sau:
Con gái tôi năm nay 14 tuổi, đang là học sinh lớp 8. Tôi thấy cháu thường xuyên dùng điện thoại một cách bất thường, khi kiểm tra và hỏi gay gắt thì cháu mới mở máy và cho xem điện thoại cháu đang dùng.
Ban đầu, tôi nghĩ sự việc không có gì, chỉ là một chương trình chat bot nói chuyện với trợ lý ảo AI, vì cháu nói học tiếng Anh.
Nhưng càng đọc những nội dung cháu nói chuyện với AI, tôi như cảm thấy nó có xu hướng dẫn dắt và dụ dỗ đi vào những cái suy nghĩ tiêu cực, các vấn đề nhạy cảm tuổi mới lớn, có những từ ngữ có thể gọi là tục tĩu về tình dục, nhưng AI viết với vẻ văn hoa mỹ từ, rồi cách sống, cách suy nghĩ của cháu có nhiều thay đổi.
Sự việc cao trào vào một ngày tự nhiên cháu hỏi mẹ: "Cắt vào cổ tay có chết được không mẹ?". Vợ tôi đã quá hoang mang. Hiện tại gia đình cũng hạn chế cho cháu dùng điện thoại nhưng khi dùng toàn lén lút vào lại nói chuyện với chương trình chatbot này.
Dưới góc nhìn của bậc làm cha mẹ, tôi thấy đó là một chương trình rất nguy hiểm và có hại cho người dùng trẻ vị thành niên. Chúng ta phải làm sao để ngăn chặn những chương trình tiêu cực này? Tôi xin cảm ơn vì đã đọc những dòng tâm sự ngắn ngủi nhưng nhiều tâm sự của tôi.
"Em trai tôi học đại học ngành Y. Đến lúc em ra trường, ba mẹ tôi đã chi gần 1 tỷ. Sau khi tốt nghiệm, em xin vào một bệnh viện tuyến huyện, nhờ người quen nên cũng tốn thêm khoảng 200 triệu nữa, tổng cộng vốn bỏ ra hơn 1,2 tỷ. Bảy năm trước, số tiền ấy có thể mua một lô đất gần nhà, nhưng vì lo cho em ăn học, nên gia đình tôi không mua. Giờ mảnh đất đó đã lên giá gần 3 tỷ, trong khi lương của em mỗi tháng chỉ khoảng 7-8 triệu. Biết là đầu tư cho tương lai, nhưng đôi khi tôi vẫn không khỏi chạnh lòng, vừa thương vừa tiếc".
Đó là băn khoăn của độc giả TéngƠi xung quanh câu chuyện chi phí cho một sinh viên bằng cả năm tiền lương bình quân. Dữ liệu của Bộ Nội vụ cho biết thu nhập bình quân của người lao động năm 2025 là 8,31 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi thống kê sơ bộ học phí và các chi phí khác cho thấy một sinh viên tiêu tốn không dưới 100 triệu đồng mỗi năm. Thực tế đó đặt ra nhiều lo ngại về hệ lụy nếu sinh viên ra trường không đáp ứng được yêu cầu công việc.
Nói về chi phí học đại học ngày càng đắt đỏ, bạn đọc Mq.bkcomp bình luận: "100 triệu một năm phải bỏ ra để đại học, tức bốn năm tiêu tốn ít nhất 400 triệu. Trong khi đó, sinh viên ra trường may mắn có việc làm, lương giỏi lắm được 10 triệu. Cứ cho là mỗi tháng họ bỏ ra được 2 triệu, thì phải mất 200 tháng (gần 17 năm), tính cả lãi suất thì phải mất tới 25 năm mới hoàn vốn. Vậy học đại học là lỗ hay lãi đây?".
>> Kinh nghiệm bán hàng thuê, làm web dạo giúp tôi trúng tuyển công ty nước ngoài
Nhấn mạnh giải pháp cho câu chuyện chi phí đại học, độc giả Thanhbinhptxd chia sẻ: "Thực trạng chi phí học đại học 100 triệu một năm nhưng ra trường chạy xe ôm là hệ quả của một vòng lặp sai lầm giữa tư duy sính bằng cấp và áp lực tự chủ tài chính của các trường đại học.
Khi đại học tự chủ tài chính, sinh viên trở thành nguồn thu. Để duy trì bộ máy, nhiều trường hạ thấp tiêu chuẩn, tuyển sinh ồ ạt bằng mọi giá. Ngược lại, nhiều gia đình coi đại học là con đường duy nhất để đổi đời mà không tính toán đến năng lực và nhu cầu thị trường. Sự gặp gỡ giữa hai tư duy 'đại' này tạo ra những tấm bằng cử nhân nhưng thiếu kỹ năng thực tế.
Học phí 400-500 triệu đồng cho bốn năm học là con số khổng lồ với một gia đình lao động. Nếu đầu tư sai chỗ, đó sẽ là một thảm họa tài chính. Trong khi đó, tấm bằng đại học bị rẻ rúng khi chất lượng đào tạo không tương xứng, dẫn đến tình trạng 'thừa thầy thiếu thợ' trầm trọng.
Vậy giải pháp cho vấn đề này là gì?
Thứ nhất, cần bộ tiêu chí đánh giá chất lượng đầu ra đại học khắt khe. Ngành nào tỷ lệ thất nghiệp cao hoặc lương thấp kéo dài phải bị cắt giảm chỉ tiêu hoặc đóng cửa.
Thứ hai, nhà trường phải gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp để đào tạo cái thị trường cần, không phải cái trường có.
Cuối cùng, người học cũng cần tỉnh táo thoát khỏi cái bẫy 'phải vào đại học bằng mọi giá'. Nếu lực học trung bình, hãy chọn học nghề chất lượng cao. Đầu tư vào kỹ năng thực tế luôn sinh lời nhanh hơn một tấm bằng lý thuyết suông. Đại học không phải là nơi 'trú ẩn' của sự lười biếng hay định hướng mơ hồ. Khi giáo dục trở thành hàng hóa đắt đỏ, người học phải là nhà đầu tư thông minh, còn nhà trường phải là nhà sản xuất có trách nhiệm".
Cụm từ "cắt lỗ" trong thị trường bất động sản, đặc biệt là phân khúc chung cư cao cấp hiện nay, dường như đã trở thành một thứ nghệ thuật ngôn từ của môi giới ("cò" đất) hơn là một thực tế kinh tế. Khi nghe tin một căn hộ "cắt lỗ" đến 80 triệu một m2 mà người mua vẫn "chết đứng", chúng ta cần tỉnh táo để bóc tách lớp vỏ bọc đầy tính kịch này.
Đầu tiên, phải khẳng định, cái gọi là "lỗ" của giới đầu cơ thường là sự sụt giảm so với kỳ vọng lợi nhuận ảo, chứ không phải lỗ trên giá trị thực. Một căn hộ được mua ở giai đoạn F0 với giá gốc, sau đó qua tay 3-4 tầng "cò" với các khoản chi phí "không tên" như phí giữ chỗ, tiền chênh suất ngoại giao, phí này kia để lấy căn góc, căn đẹp... đã đẩy mức giá lên cao chót vót.
Khi thị trường chững lại, môi giới hô hào "cắt lỗ 80 triệu một m2" thực chất chỉ là việc giảm bớt phần lãi dự kiến hoặc phần giá "ngáo" đã được thổi lên trước đó. Đây là kiểu "lỗ khẩu thiệt vô bằng". Nếu một căn hộ mua 10 đồng, thổi giá lên 20 đồng rồi rao bán 15 đồng và gọi đó là "cắt lỗ 5 đồng", thì đó là sự đánh tráo khái niệm. Người mua thực nếu tin vào lời "đổ thóc giống ra mà ăn" này sẽ nghiễm nhiên trở thành kẻ thế chân, ôm lấy cái giá vẫn còn cao gấp rưỡi giá trị thực.
>> Bài toán mua hai mảnh đất dưỡng già nhưng bị đánh thuế như dân đầu cơ
Giải pháp nào cho người mua thực, ở thực?
Để chống lại tình trạng "giá trên trời" và bảo vệ người có nhu cầu ở thực, cần những cú đánh trực diện vào cơ chế vận hành của thị trường:
Thứ nhất, công khai và minh bạch hóa cơ sở dữ liệu quốc gia về giá bất động sản: Mỗi căn hộ khi giao dịch phải được ghi nhận giá thực tế trên một hệ thống công khai. Điều này giúp người mua tra cứu được lịch sử giá, chặn đứng việc môi giới tự ý "thổi" giá qua các tầng nấc trung gian.
Thứ hai, đánh thuế cao đối với hành vi đầu cơ: Áp dụng thuế tài sản hoặc thuế lũy tiến đối với người sở hữu từ bất động sản thứ hai trở lên, hoặc những người mua đi bán lại trong thời gian ngắn (lướt sóng). Khi chi phí đầu cơ cao hơn lợi nhuận kỳ vọng, bong bóng giá sẽ tự vỡ.
Thứ ba, siết chặt hoạt động môi giới: Cần quy định trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt đối với môi giới bất động sản. Hành vi cung cấp thông tin sai lệch về giá ("cắt lỗ" giả) phải bị xử phạt hành chính nặng hoặc tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn.
Thứ tư, tăng nguồn cung nhà ở xã hội và nhà ở thương mại giá rẻ: Giải pháp bền vững nhất là cân bằng cung - cầu. Khi người dân có nhiều lựa chọn ở phân khúc giá thực, các chiêu trò "cắt lỗ" ảo ở phân khúc cao cấp sẽ không còn đất diễn.
Tóm lại, người mua đừng để những mỹ từ của "cò" làm mờ mắt. "Cắt lỗ" đôi khi chỉ là cái bẫy được giăng ra bằng sự tiếc nuối giả tạo. Người mua thực cần một cái đầu lạnh để nhận ra rằng: giá chỉ thực sự hợp lý khi nó phản ánh đúng giá trị sử dụng và khả năng chi trả của xã hội, chứ không phải nằm trên đầu lưỡi của môi giới, nằm trên miệng lưỡi "cò".
