Người Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ từ lâu đã bất đồng về nguồn gốc hàng loạt món ăn, từ cà phê, lá nho nhồi đến cả baklava – di sản để lại từ nhiều thế kỷ cùng tồn tại dưới thời Đế chế Ottoman. Giờ đây, người Thổ Nhĩ Kỳ bức xúc khi cho rằng người Hy Lạp “nhận vơ” công lao với món súp mà họ gọi là iskembe, vốn được xem là một phần văn hóa lâu đời của đất nước. Iskeme là súp lòng bò, nổi tiếng với hương vị đậm đà, hấp dẫn và được gọi là patsa tại Hy Lạp.
Chủ nhà hàng Tsarouhas đã tập hợp một hồ sơ đồ sộ, chi tiết với sự hỗ trợ của một tổ chức văn hóa địa phương và Lena Oflidis, tác giả cuốn sách duy nhất ghi chép về lịch sử món súp này, nhằm đưa patsa vào danh mục di sản văn hóa của Hy Lạp.
Tại nhà hàng Tsarouhas, hàng chục thực khách ghé đến vào mọi thời điểm trong ngày, đặc biệt là lúc rạng sáng, để thưởng thức patsa. Nhiều người tin rằng món súp ăn cùng ớt này giúp làm dịu dạ dày sau một đêm quá chén.
Trong gian bếp, đầu bếp Pantazis Koukoumvris thoăn thoắt với con dao bên cạnh những chiếc nồi lớn đang sôi, nơi phần chân và dạ dày được hầm kỹ.
Koukoumvris cho rằng công thức món ăn này được người Byzantine tiếp nhận từ người Hy Lạp cổ đại, rồi truyền lại cho người Ottoman.
Tsarouhas cũng chỉ ra rằng công thức patsa từng được nhắc đến trong sử thi Odyssey, trong bữa tiệc mà Penelope, vợ của Odysseus, chuẩn bị cho những kẻ cầu hôn vào ngày chồng bà trở về sau hành trình dài.
Theo ông, đoạn này mô tả món dạ dày bò nhồi mỡ động vật và huyết.
“Nếu đó không phải là patsa, thì còn có thể là gì nữa?”, ông đặt câu hỏi.
Dù phía Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định đây là phát minh của họ, Tsarouhas tỏ ra không lo ngại. Ông cho rằng phía bên kia hoàn toàn có thể thử chứng minh nếu có đủ cơ sở.
“Không ai ngăn họ thử cả”, ông nói và tin mình có đầy đủ cơ sở để bảo hộ, công nhận món ăn này. Ông tin hai nước sẽ không vì điều này mà chia rẽ vì hương vị món ăn chính là thứ gắn kết.
Tuy nhiên, “sự gắn kết qua ẩm thực” không phải điều mà Ali Turkmen nghĩ đến. Chủ nhà hàng người Thổ Nhĩ Kỳ 59 tuổi cho rằng món ăn này mang tính đặc trưng lịch sử và văn hóa của người Thổ, dù tại Hy Lạp, nó cũng được xem là món ăn quen thuộc vào đêm khuya hoặc sau những cuộc nhậu.
“Cũng giống như baklava và nhiều thứ khác, họ muốn nhận đó là của riêng mình. Lòng bò là thứ rất riêng của người Thổ”, Turkmen nói về nỗ lực của Hy Lạp. Nhưng sẽ rất khó để họ tuyên bố sở hữu một thứ vốn là đặc trưng của Thổ Nhĩ Kỳ, theo Turkmen vì món ăn này đã là một phần văn hóa của họ hàng trăm năm.
Tại Istanbul, Ali Ohtamis là người phụ trách căn bếp tại nhà hàng Alem Iskembe của Turkmen, một địa chỉ chuyên phục vụ món súp truyền thống tại khu phố Kiziltoprak. Mỗi ngày, từ 4h, Ohtamis bắt đầu đun sôi dạ dày bò (lòng bò) sau khi đã làm sạch kỹ lưỡng. Theo ông, quá trình nấu kéo dài 8-9 tiếng, trước khi thịt được cắt theo khẩu vị của từng thực khách, to hoặc nhỏ.
Dù cả phiên bản Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ đều dựa trên nền nước dùng đậm đà, nhiều tỏi, món iskembe của Thổ Nhĩ Kỳ chỉ sử dụng duy nhất phần lòng bò.
Truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ đã cáo buộc Hy Lạp “chiếm dụng” một món ăn được xem là niềm tự hào quốc gia. Cổng tin tức Onedio dẫn lại ghi chép của nhà du hành thế kỷ 17 Evliya Celebi, trong đó mô tả những người bán súp lòng và súp móng giò tại Istanbul, như bằng chứng cho thấy món ăn này đã có lịch sử 400 năm tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Khách quen của Alem Iskembe, Murat Pajik, bày tỏ quan điểm dứt khoát rằng Thổ Nhĩ Kỳ không nên chấp nhận động thái từ phía Hy Lạp.
“Cần phải có biện pháp. Súp lòng là một trong những món ăn mà chúng ta nên quảng bá ra thế giới”, Pajik nói.
Trong khi đó, tại Hy Lạp, Christos Mousoulis lại có góc nhìn khác. Là khách quen của nhà hàng Tsarouhas, ông cho biết món patsa đã được chế biến theo cách truyền thống trong các gia đình Hy Lạp qua nhiều thế hệ.
“Món ăn có thể tương đồng. Nhưng chúng tôi lớn lên cùng với patsa của Hy Lạp”, ông nói.
Anh Hong Pham và vợ, chị Kim, sống ở bang California, là những người đam mê ẩm thực. Khi yêu thích món ăn nào, họ sẽ tìm mọi cách nghiên cứu để chế biến bằng được tại nhà, từ bánh cuốn, dồi cho đến bánh kem sầu riêng.
Nửa năm qua, "ám ảnh" lớn nhất của người đàn ông gốc Việt này là các món thịt quay kiểu Trung Hoa như xá xíu, thịt ba chỉ và đặc biệt là vịt quay. Anh bắt đầu chia sẻ hành trình thử nghiệm của mình lên tài khoản Instagram @thatpekingduckguy. Các bức ảnh, video trên trang là cảnh anh lấy những con vịt màu nâu đỏ ra khỏi lò, chặt thành miếng và phục vụ theo kiểu truyền thống lẫn hiện đại (như taco, ramen).
Ban đầu, anh Hong làm vịt quay bằng lò nướng gia đình. Dù hương vị khá tốt, anh vẫn nhận thấy thành phẩm chưa đạt độ hoàn hảo. "Tôi học rất nhiều từ YouTube và nhận ra trong các video ở châu Á, họ đều dùng kiểu lò hình chum. Tôi nghĩ mình phải tìm bằng được loại này vì đó là cách tối ưu nhất để da vịt giòn đều", anh nói.
Hai năm trước, anh chi 1.000 USD đặt mua một chiếc lò quay vịt bằng than từ Alibaba. Chiếc lò được đặt ở sân sau nhà tại Los Angeles, ban đầu chỉ dùng để quay gà và thịt lợn. Anh thừa nhận bản thân từng không dám thử sức với vịt vì đây là món ăn "đáng sợ" đối với người nấu nghiệp dư.
"Vịt rất nhiều mỡ, người nấu phải xử lý để phần mỡ tan chảy đúng cách. Quy trình chuẩn bị đòi hỏi nhiều kỹ thuật phức tạp như chần sơ, bóc tách da, bơm phồng da, không hề dễ dàng như gà hay lợn", anh Hong cho biết.
Để giải quyết khó khăn, anh nhắn tin qua mạng xã hội để xin lời khuyên từ Mei Lin - quán quân mùa 12 chương trình ẩm thực nổi tiếng Top Chef tại Mỹ. Nhờ sự khích lệ và hướng dẫn từ nữ đầu bếp chuyên nghiệp, anh bắt đầu thử nghiệm với vịt quay Quảng Đông, sau đó là vịt quay Bắc Kinh.
Để hoàn thành một con vịt quay Bắc Kinh chuẩn vị, cựu bác sĩ phải chần vịt với nước sôi, rưới hỗn hợp giấm, mật ong, nước và mạch nha để tạo màu. Tiếp theo, anh dùng bơm khí chuyên dụng để tách phần da ra khỏi thịt, nêm nếm với ngũ vị hương, tiêu trắng rồi treo ủ trong tủ lạnh từ 7 đến 10 ngày nhằm làm khô da hoàn toàn. Quá trình quay trong lò than mất khoảng 1,5 giờ.
Bên cạnh vịt Bắc Kinh, anh Hong Pham còn thử món "vịt tỳ bà" - kỹ thuật lọc xương, ướp gia vị rồi căng vịt lên khung kim loại phẳng có hình dáng giống cây đàn tỳ bà. Tại Mỹ, anh thường gọi vui đây là "guitar ducks" (vịt guitar). Loại vịt này có ưu điểm da giòn, thịt mềm mọng, thấm vị sâu và chỉ mất 45 phút để quay chín.
"Ở Mỹ, nhiều người chưa biết đến món vịt tỳ bà và tôi đang cố gắng phổ cập nó. Khâu lọc xương rất tốn công nhưng bù lại thực khách sẽ có trải nghiệm ăn uống tuyệt vời. Món này kết hợp được những gì ngon nhất của vịt Bắc Kinh và Quảng Đông", anh nói.
Mô hình kinh doanh tại gia của anh không lãng phí bất kỳ bộ phận nào của con vịt. Xương được ninh làm nước dùng mì ramen, thịt vịt được thái lát làm nhân bánh taco, tortilla hoặc bánh xèo Việt Nam.
Hiện anh bán các combo bữa ăn với giá 110 USD (khoảng 2,7 triệu đồng), gồm một con vịt quay nguyên con, rau ăn kèm, bánh cuốn, mì vịt và nước súp, đủ cho một gia đình bốn người ăn. Anh cho biết có những thực khách lái xe hơn một tiếng đồng hồ đến nhà anh để nhận món ăn khi còn nóng hổi.
Hong Pham đã làm việc trong ngành chẩn đoán hình ảnh 20 năm. Giờ đây, món vịt quay ngày càng nổi tiếng, anh tính chuyển hướng sang xây dựng doanh nghiệp ăn uống.
Thời gian qua, anh đã nhận phục vụ các bữa tiệc gia đình như lễ tốt nghiệp, sinh nhật, kỷ niệm tại Los Angeles. Điểm nhấn trong các bữa tiệc của anh là màn chủ bữa tiệc kéo con vịt quay nóng hổi ra khỏi lò ngay trước mặt thực khách.
"Sau đó họ luôn nói với tôi rằng đó là trải nghiệm vui vẻ. Những buổi quay vịt kiểu này thật sự thú vị. Thành thật mà nói, đó không còn là công việc nữa", anh nói.
Nhiều ý kiến tâm huyết để tái hiện một phần quá khứ huy hoàng của di tích hơn 1.000 năm tuổi đã được gợi mở tại hội thảo khoa học "Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương" tổ chức ở Đà Nẵng ngày 15-5.
Di tích Phật viện Đồng Dương từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Vương quốc Champa cổ. Đồng thời là di sản có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tôn giáo và khảo cổ học của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Theo bà Nguyễn Thị Anh Thi - Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, thực trạng di tích hiện nay đặt ra nhiều trăn trở đối với một di sản từng có vị thế đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Champa.
Bởi dù đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016, tuy nhiên công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích vẫn chưa tương xứng với tầm vóc vốn có. Trong đó chủ yếu dừng lại ở các giải pháp tạm thời, chưa hình thành được định hướng nghiên cứu và bảo tồn tổng thể, dài hạn, bền vững.
"Bảo tồn di sản không chỉ dừng ở việc gìn giữ dấu tích vật chất, mà cần hướng tới bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử, tinh thần và bản sắc cộng đồng, đồng thời hài hòa giữa bảo tồn và phát triển bền vững.
Chúng tôi hy vọng việc xây dựng một chiến lược tổng thể, dài hạn cho Phật viện Đồng Dương là yêu cầu cấp thiết, nhằm khẳng định và phát huy giá trị di sản trong dòng chảy văn hóa dân tộc và hội nhập quốc tế" - bà Thi nói.
Trước một phế tích chỉ còn lại một ngọn tháp đang chống chọi với mưa nắng, nhiều đại biểu đặt vấn đề ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phục dựng.
Theo hòa thượng Thích Truyền Khải, các công nghệ hiện đại như quét 3D, mô hình hóa kiến trúc, thực tế ảo (VR) hay thực tế tăng cường (AR) có thể giúp tái hiện không gian của những công trình đã bị hư hại hoặc mất dấu tích, đặc biệt phù hợp với di tích khảo cổ như Phật viện Đồng Dương.
Bởi hiện nay di tích này có rất nhiều tư liệu hình ảnh từ đầu thế kỷ trước, nhưng phần lớn kiến trúc nguyên gốc đã không còn tồn tại đầy đủ.
Thông qua các mô hình số, các nhà nghiên cứu có thể phân tích cấu trúc kiến trúc, so sánh với các công trình Champa cùng thời và từ đó đưa ra những giả thuyết khoa học về hình dạng ban đầu của quần thể Phật viện, từ đó giúp các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận di tích dưới nhiều góc độ khác nhau.
Trong khi đó nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Tuấn, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa TP Đà Nẵng, cho rằng trong bối cảnh Đà Nẵng mới hiện nay, việc phát huy giá trị di tích cần gắn với việc phát triển du lịch theo hướng bền vững, có kiểm soát và phù hợp với đặc thù của di sản.
Ông cho rằng đối với Phật viện Đồng Dương, do tính chất là một phế tích khảo cổ có giá trị khoa học cao nhưng các thành phần kiến trúc còn lại tương đối ít ỏi, nên việc phát triển du lịch đại trà là không phù hợp.
Thay vào đó cần ưu tiên các loại hình du lịch chuyên biệt, có hàm lượng tri thức cao, như du lịch trải nghiệm văn hóa - lịch sử và du lịch kết hợp nghiên cứu.
"Tôi cho rằng có thể thiết lập các tuyến tham quan có tính liên kết vùng. Trong đó Đồng Dương được kết nối với Thánh địa Mỹ Sơn và các khu đền tháp Champa khác, qua đó hình thành một "hành lang di sản Champa".
Mô hình này cho phép đặt Đồng Dương trong một không gian văn hóa rộng lớn, giúp du khách tiếp cận di sản không chỉ như những điểm đến riêng lẻ, mà là một hệ thống liên hoàn, phản ánh đầy đủ hơn tiến trình lịch sử - văn hóa của Champa" - ông Tuấn nói.
Ông Tuấn đề xuất có thể khai thác hình thức du lịch hành hương như một hướng phát triển bổ trợ, thông qua việc xây dựng các công trình mang yếu tố Phật giáo hoặc tự viện nằm ngoài khu vực bảo vệ của di tích.
Giải pháp này vừa đáp ứng nhu cầu tâm linh của tín đồ và du khách, vừa đảm bảo không gây tác động đến cấu trúc nguyên gốc và tính xác thực của di tích...
Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết dạ yến hoàng cung sẽ được dàn dựng công phu nhằm tái hiện không khí yến tiệc hoàng gia xưa, kết hợp ẩm thực cung đình tinh tế với nghệ thuật biểu diễn truyền thống tại nhà hát Duyệt Thị Đường. Tại đây, du khách không chỉ thưởng thức các món ăn đặc trưng của Huế mà còn hòa mình vào không gian âm nhạc cung đình, nghi lễ và phong vị vương triều Nguyễn.
Dạ yến Hoàng cung phục vụ tối đa 130 khách tham dự mỗi đêm, giá vé khách tham gia 1,7 triệu đồng/người.
Chương trình nằm trong chuỗi hoạt động của lễ hội mùa Hạ "Kinh thành tỏa sáng", diễn ra từ 24/4 đến 2/5/2026, phục vụ cộng đồng với nhiều hoạt động. Trước khi bước vào dạ tiệc, du khách sẽ được dẫn dắt qua hành trình trải nghiệm đêm hoàng cung từ Lễ đổi gác tại Ngọ Môn, hiệu ứng khai hỏa thần công, trình diễn ánh sáng 3D mapping, đến các màn múa cung nữ, tái hiện lễ thiết triều và thao diễn Kinh binh đầy khí thế.
Bên cạnh đó, không gian Điện Thái Hòa và khu vực phụ cận được mở rộng thành các điểm trải nghiệm như phiên chợ hoàng cung, trò chơi cung đình, trình diễn áo dài Huế kết hợp Hanbok, cùng các hoạt động công nghệ như thực tế ảo "Đi tìm Hoàng cung đã mất".
Riêng khu ẩm thực tại phủ Nội vụ mở cửa từ 17h30 mỗi ngày, với nhiều hình thức phục vụ. Đáng chú ý, các đêm 26, 28, 30/4 và 2/5 sẽ tổ chức buffet cung đình, trong khi các ngày còn lại phục vụ set menu và gọi món.
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, với sự kết hợp giữa không gian di sản, nghệ thuật cung đình và trải nghiệm ẩm thực cao cấp, dạ yến hoàng cung tại nhà hát Duyệt Thị Đường được kỳ vọng trở thành điểm nhấn độc đáo, góp phần làm sống lại vẻ huy hoàng của hoàng cung Huế trong đời sống đương đại.
