Chia sẻ tại tọa đàm kết quả điều tra hộ kinh doanh ngày 23/4, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhấn mạnh “tâm lý phòng thủ” của hộ kinh doanh trước sức ép thị trường và khó khăn pháp lý.
Kết quả khảo sát hơn 1.000 hộ kinh doanh trong 3 tháng qua của VCCI cho thấy chỉ 1,8% dự định mở rộng hoạt động, hơn 60% duy trì quy mô hiện tại và 33% thu hẹp. Thậm chí, một số hộ dự tính giải thể trong hai năm tới.
Xu hướng kém lạc quan này một phần do hoạt động kinh doanh yếu trong năm qua. Hơn 81% hộ cho biết doanh thu giảm, dẫn tới ba phần tư hộ vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất mỏng. “Mức này đủ để tồn tại, nhưng khó tích lũy hay chống chịu trước bất kỳ cú sốc nào tiếp theo”, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký VCCI, nhận định.
Với các hộ kinh doanh, khó khăn về pháp lý là yếu tố áp lực nhất với họ (73%), ảnh hưởng lớn hơn vấn đề nguyên liệu đầu vào trước biến động trong nước và xung đột Trung Đông (59%).
Về nghĩa vụ thuế, hơn 36% hộ không biết hoặc ở mức “có nghe nói” tới hóa đơn điện tử. Một phần ba hộ thiếu thiết bị, hạ tầng Internet. Nhiều hộ không biết sửa hoặc xử lý lỗi kỹ thuật trong quá trình áp dụng hóa đơn điện tử.
Cũng theo khảo sát của VCCI, hơn 80% hộ “né” chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp vì lo ngại thủ tục, chi phí bảo hiểm xã hội cao và bị thanh, kiểm tra nhiều hơn. Ông Phạm Ngọc Thạch cho biết tính theo doanh thu, nhóm có quy mô từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng có xu hướng không muốn lên doanh nghiệp.
Chỉ 16% hộ có ý định chuyển đổi thành doanh nghiệp trong hai năm tới. Động lực chuyển đổi đến từ nhu cầu phát triển thực chất, như muốn có pháp nhân khi giao kết hợp đồng, mở rộng quy mô, vay vốn ngân hàng. Tuy nhiên, VCCI cho rằng rào cản chuyển đổi đang lớn hơn nhiều so với động lực, khi hơn 90% hộ lo ngại thủ tục thuế và kế toán phức tạp hơn.
Ông Tuấn nhận định điều này khiến ý định đầu tư, mở rộng của hộ kinh doanh giảm đáng kể. “Môi trường thể chế có thể vô tình khiến hộ kinh doanh duy trì quy mô nhỏ, phòng thủ và né tránh tăng trưởng”, ông nói.
Phó tổng thư ký VCCI cho rằng các quy định về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử cần được đơn giản hóa cho phù hợp với năng lực thực tế của hộ kinh doanh. Điều này đặc biệt cấp thiết với những hộ siêu nhỏ, chủ hộ lớn tuổi hoặc ở nông thôn
Hiện Bộ Tài chính đề xuất ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 1 tỷ đồng, nhưng bà Lê Thị Duyên Hải, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng đây chưa phải là giải pháp cốt lõi. Theo bà, hộ kinh doanh không phải không muốn đóng thuế, điều họ cần là giải pháp tuân thủ dễ dàng, minh bạch, đặc biệt về giới hạn xử phạt. Họ cần được hỗ trợ để kinh doanh chuẩn, quản trị tốt, từ đó “lớn hơn”.
“Họ sợ ranh giới xử phạt mong manh, bước qua một đồng là thành vi phạm”, bà nói.
Ở khía cạnh này, ông Phạm Ngọc Thạch đồng tình chính sách hiệu quả không chỉ là quản lý chặt hơn, cần giúp hộ kinh doanh đủ tự tin để tồn tại, phục hồi và trưởng thành.
Trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 7/4, Bassem Abdul Karim - Tổng giám đốc Basra Oil Company Bassem Abdul Karim cho biết sản lượng từ các mỏ dầu ở phía bắc Iraq hiện chỉ quanh 900.000 thùng một ngày. Tuy nhiên, nếu chiến sự kết thúc và việc di chuyển qua eo biển Hormuz được bảo đảm, xuất khẩu của họ có thể quay về mức tiền xung đột là 3,4 triệu thùng chỉ trong một tuần.
Tuyên bố này được đưa ra một ngày trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đồng ý lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran, với điều kiện Tehran mở lại eo biển Hormuz. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cũng cho biết họ chấp thuận lệnh ngừng bắn.
Chiến sự tại Trung Đông đã kéo dài hơn một tháng, làm gián đoạn 20% dòng chảy dầu, khí LNG toàn cầu khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Giá dầu thô, nhiên liệu máy bay, dầu diesel và xăng trên toàn cầu vì thế tăng vọt. Dầu thô từng lên sát 120 USD một thùng đầu tháng trước. Tuy nhiên, thông báo của ông Trump sáng 8/4 khiến giá về dưới 100 USD.
Trong nhóm nước vùng Vịnh, Iraq ghi nhận doanh thu từ dầu giảm mạnh nhất khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, do không có các tuyến xuất khẩu thay thế. Họ hiện là nước sản xuất dầu lớn thứ hai trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC).
Tháng trước, quan chức năng lượng nước này cho biết sản xuất dầu của Iraq giảm tới 80% về quanh 800.000 thùng một ngày. Chiến sự khiến họ không thể xuất khẩu và các kho chứa đã đầy.
Sản lượng tại các mỏ dầu lớn sụt giảm mạnh. Mỏ Rumaila giảm từ 1,35 triệu thùng một ngày về 400.000 thùng. Zubair sụt từ 640.000 thùng một ngày xuống 300.000 thùng, ông Abdul Karim nói.
Một số mỏ dầu nhỏ hơn cũng hoạt động ở mức hạn chế, để duy trì sản lượng khí dùng cho phát điện trong nước. Trong khi đó, số khác tận dụng cơ hội dừng hoạt động để bảo trì.
Trước chiến sự, sản lượng dầu của Iraq vào khoảng 4,3 triệu thùng một ngày. Mức này đủ dư địa giúp họ xuất khẩu 3,4 triệu thùng nếu xung đột chấm dứt.
Iraq hiện sản xuất lượng dầu thô nhiều hơn mức tiêu thụ trong nước. Việc này cho phép họ tăng xuất khẩu nhanh chóng bằng cách dùng lượng hàng tồn kho để không ảnh hưởng nguồn cung nội địa. Các nhà máy lọc dầu nước này chủ yếu sử dụng dầu từ sản lượng đang khai thác, thay vì từ các kho dành cho xuất khẩu.
Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), ngày 8/5, gạo Jasmine của Việt Nam được chào bán ở mức 513-517 USD một tấn, tăng khoảng 30 USD so với tháng trước. Gạo thơm 5% tấm dao động 510-520 USD một tấn, tăng 25-30 USD, tương đương mức tăng 5-7%.
So với cùng kỳ năm ngoái, giá gạo 5% tấm hiện cao hơn 100 USD một tấn, tương đương tăng khoảng 25%. Các dòng gạo 100% tấm và 25% tấm cũng tăng khoảng 15%. Riêng gạo Jasmine vẫn thấp hơn cùng kỳ năm trước.
Giá chào bán gạo Việt Nam đang cao nhất trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Theo các doanh nghiệp, lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở giá bán mà còn ở cơ cấu sản phẩm ngày càng đa dạng, đặc biệt là nhóm gạo thơm và gạo chất lượng cao đang chiếm tỷ trọng lớn hơn trong xuất khẩu.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá lúa gạo nội địa cũng tăng trở lại từ đầu tháng 5. Theo một số doanh nghiệp, giá lúa hiện tăng 200-300 đồng một kg so với cuối tháng 4, còn giá gạo tăng 300-500 đồng tùy loại.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, giá lúa hôm nay nhìn chung ổn định so với phiên trước. Lúa tươi OM 18 và Đài Thơm 8 được thu mua quanh mức 6.100-6.300 đồng một kg, trong khi IR 50404 dao động 5.400-5.500 đồng một kg.
Nguồn lúa tươi tại nhiều địa phương hiện không còn dồi dào như trước. Tại An Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp hay Vĩnh Long, lượng lúa còn ít, giao dịch chậm, trong khi một số kho bắt đầu hỏi mua lúa khô Đài Thơm 8 và Japonica.
Giám đốc một doanh nghiệp xuất khẩu gạo ở Đồng Tháp cho biết đà tăng hiện nay đến từ nhiều yếu tố cùng lúc. Ngoài việc nhiều quốc gia tăng mua gạo Việt Nam, chi phí đầu vào cũng leo thang do tác động từ xung đột Trung Đông khiến giá phân bón tăng mạnh. Khi giá thành sản xuất tăng, giá gạo xuất khẩu phải điều chỉnh theo.
Dữ liệu từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cho thấy thị trường gạo thế giới đang đối mặt nhiều biến động mới. Một trong những rủi ro lớn là khả năng El Nino quay trở lại trong năm 2026 với cường độ mạnh, có thể gây khô hạn tại nhiều vùng sản xuất lúa ở Ấn Độ, Đông Nam Á và Australia.
Song song đó, xung đột Trung Đông không chỉ đẩy giá dầu tăng mà còn tác động trực tiếp tới giá phân bón và chi phí logistics. Theo các thương nhân, căng thẳng tại Iran chưa ảnh hưởng trực tiếp tới các chuyến hàng gạo của Việt Nam sang châu Phi, nhưng chi phí vận chuyển đã tăng đáng kể.
Các yếu tố này khiến nhiều quốc gia lo ngại rủi ro nguồn cung lương thực, từ đó tăng nhập khẩu gạo dự trữ khi giá vẫn ở vùng được xem là hợp lý.
Chỉ riêng tháng 4, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,1 triệu tấn gạo, thu về 493 triệu USD. Lũy kế 4 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt 3,3 triệu tấn, trị giá gần 1,6 tỷ USD. Trong đó, giá trị xuất khẩu sang Philippines tăng 6,7%, còn thị trường Trung Quốc tăng 44,4% so với cùng kỳ năm trước.
Trong khi nhu cầu nhập khẩu tăng, nguồn cung trong nước lại có xu hướng thu hẹp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết đến cuối tháng 3/2026, cả nước gieo cấy khoảng 2,92 triệu ha lúa Đông Xuân, giảm 1,3% so với cùng kỳ năm trước.
Diện tích giảm chủ yếu do nhiều địa phương chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng, nuôi trồng thủy sản có giá trị kinh tế cao hơn hoặc phục vụ phát triển hạ tầng, khu công nghiệp.
Tại dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025 gửi Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung thẩm quyền cơ quan thuế về công khai thông tin người nộp không giải trình rủi ro về hóa đơn sau khi nhận cảnh báo.
Hệ thống quản lý của cơ quan thuế sẽ ghi nhận, gửi cảnh báo trực tiếp tới người mua hóa đơn. Việc này nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người mua, hạn chế thiệt hại phát sinh do sử dụng hóa đơn của người nộp thuế trong diện rủi ro cao.
Bộ cũng đề xuất công khai thông tin người nộp thuế đã ngừng kinh doanh, để thống nhất với quy định tại Luật Doanh nghiệp.
Với trường hợp doanh nghiệp, hộ kinh doanh bỏ địa chỉ kinh doanh đã đăng ký, cơ quan thuế có thể được công khai thông tin về chủ sở hữu công ty, người đại diện theo pháp luật.
Dữ liệu công bố gồm họ tên và một phần thông tin định danh. Để bảo đảm quyền riêng tư, Bộ đề xuất che hoặc ẩn một phần số định danh cá nhân. Theo cơ quan soạn thảo, giải pháp này nhằm cân bằng giữa yêu cầu minh bạch trong quản lý thuế và bảo vệ dữ liệu cá nhân của công dân.
Theo Bộ Tài chính, thời gian qua nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh được thành lập nhưng không hoạt động, hoặc trốn kê khai, nộp thuế. Thậm chí, có trường hợp doanh nghiệp, hộ bỏ địa chỉ kinh doanh mà không thông báo với cơ quan quản lý.
Ngoài ra, cơ quan chức năng cũng ghi nhận không ít trường hợp cá nhân bị đánh cắp hoặc giả mạo thông tin để thành lập doanh nghiệp. Trong khi đó, Luật Quản lý thuế quy định trách nhiệm của chủ doanh nghiệp, người đại diện pháp luật và các cá nhân liên quan trong hoàn thành các nghĩa vụ tài chính.
Cơ quan soạn thảo cho rằng, việc công khai danh tính các cá nhân này giúp tăng hiệu quả quản lý. Đây cũng là cơ sở pháp lý để thông báo cho họ biết về các nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành.
Dự thảo nghị định lần này vẫn giữ quy định cơ quan thuế được công khai thông tin với người có hành vi trốn, chây ỳ nợ thuế, hoặc không chấp hành quyết định kiểm tra, thanh tra thuế.
Góp ý dự thảo nghị định, Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề nghị làm rõ các tiêu chí xác định mức độ vi phạm phải công khai thông tin người nộp thuế. Chẳng hạn, hành vi nào hoặc mức xử phạt hành chính bao nhiêu thì thuộc diện cơ quan thuế công bố thông tin.
Hội cho rằng chỉ nên công khai thông tin chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh trong trường hợp bỏ địa chỉ và có dấu hiệu trốn thuế hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của các tổ chức, cá nhân khác. Hội Tư vấn thuế cũng đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá tác động việc che một phần thông tin định danh, bởi điều này có thể làm giảm giá trị cảnh báo của thông tin công khai.
Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính hiện Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định cơ quan có thẩm quyền phải công khai quyết định xử phạt, gồm lĩnh vực quản lý thuế. Nhưng hiện luật này chưa quy định ngưỡng hành vi hay mức tiền phạt cụ thể. Do đó, Bộ vẫn giữ nguyên phương án đưa ra tại dự thảo.
Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, hiện cả nước có gần một triệu trường hợp nợ thuế nhưng không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Trong số này, khoảng 496.000 trường hợp có số nợ dưới 1 triệu đồng.
Liên quan tới lệnh tạm hoãn xuất cảnh với người nộp thuế bỏ địa chỉ kinh doanh, Bộ cũng đề xuất chỉ áp dụng biện pháp này khi khoản nợ từ 1 triệu đồng trở lên.
Theo Cục Thuế, ngưỡng nợ tối thiểu 1 triệu đồng là nới lỏng hơn so với quy định hiện hành, vốn không đưa ra mức cụ thể. Việc này nhằm loại trừ các khoản nợ rất nhỏ phát sinh do sai sót kỹ thuật, chậm cập nhật dữ liệu... Cơ quan thuế cho biết người nộp thuế sẽ không bị tạm hoãn xuất cảnh ngay khi phát sinh nợ. Biện pháp tạm hoãn xuất cảnh chỉ được áp dụng khi người nộp thuế bỏ địa chỉ kinh doanh đã đăng ký, được cơ quan thuế thông báo nhưng không hoàn thành nghĩa vụ thuế trong thời hạn 30 ngày.
Thông báo về tạm hoãn xuất cảnh sẽ được gửi qua tài khoản giao dịch thuế điện tử của người nộp hoặc cá nhân liên quan, và đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế. Theo Cục Thuế, quy định này giúp người dân chủ động xử lý nghĩa vụ thuế trước khi thực hiện các kế hoạch xuất cảnh.
Cơ quan thuế cho biết đã có khoảng 7.100 người nộp thuế chủ động hoàn thành nghĩa vụ tài chính để được hủy bỏ biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.
