Thay vì chọn đi du lịch hay tìm đến những điểm vui chơi trong ngày nghỉ, nhiều người dân TP.HCM lại tìm về tu viện Khánh An, tham dự khóa tu một ngày, lặng lẽ thắp nén hương trước bàn thờ tổ. Không ồn ào, không náo nhiệt, buổi sáng Giỗ tổ Hùng Vương ở đây trôi chậm hơn, như thể ai cũng muốn giữ lại cho mình một khoảng dừng giữa nhịp sống đang vội vã.
Trong buổi pháp thoại với chủ đề “Hạnh phúc khi biết quay về”, thượng tọa Thích Trí Chơn, viện chủ tu viện Khánh An không bắt đầu bằng những khái niệm lớn lao, mà đi từ những chi tiết rất đời thường: một bữa ăn chậm vài phút đã khiến người ta sốt ruột, một quán ăn không có “view đẹp” liền đứng dậy bỏ đi, hay chỉ cần chờ nước sôi lâu hơn một chút cũng đủ làm mình khó chịu.
Những điều nhỏ nhặt ấy, khi đặt cạnh nhau, lại phác ra một bức tranh rõ rệt về một đời sống đang bị cuốn đi quá nhanh mà nhiều khi chính người trong cuộc cũng không kịp nhận ra.
Theo thượng tọa, con người hôm nay đang bị cuốn vào ba vòng xoáy là sống vội vàng, lệ thuộc vào tiện nghi và bị công nghệ chi phối. Khi xem sự vội vã là bình thường, tiện nghi là tiêu chuẩn, còn công nghệ như một phần không thể thiếu của đời sống, con người dần xa rời chính mình, mất đi khả năng nhận diện những giá trị căn bản nhất.
Thầy viện chủ kết lại bằng một câu nói khiến nhiều người lặng đi: “Chúng ta bây giờ đi rất nhanh, biết rất nhiều, kết nối với cả thế giới, nhưng lại chưa bao giờ học cách quay về với chính mình. Khi mệt mỏi, khổ đau, mình lại đi tìm cái bên ngoài để lấp vào, mà quên rằng nơi bình an nhất, hạnh phúc nhất lại nằm ngay bên trong mình”.
Từ đó, câu chuyện về “quay về” không chỉ dừng lại ở mỗi cá nhân, mà mở ra một chiều sâu rộng hơn, gắn với lịch sử và văn hóa dân tộc. Thượng tọa nhắc lại từ huyền sử Lạc Long Quân – Âu Cơ, đến nước Văn Lang thời các vua Hùng, rồi nền văn minh lúa nước, đạo hiếu, nghĩa tình… như những lớp trầm tích tạo nên gốc rễ của mỗi người Việt hôm nay.
Nhưng khi gốc rễ ấy lung lay, con người rất dễ rơi vào những trạng thái quen thuộc mà ít khi nhận ra, đó là sống mà không nghĩ đến ngày mai, tâm hồn trống rỗng phải tìm cách lấp đầy bằng hưởng thụ và sống bằng sự so sánh để tạo ra một giá trị không thật.
Những điều tưởng như xa xôi ấy lại hiện diện rất gần, trong những người trẻ không biết tên hàng xóm, trong những đứa trẻ không nói được tiếng Việt, trong những gia đình sống cạnh nhau nhưng dần mất kết nối.
“Chúng ta không chỉ là con của cha mẹ mình, mà là con của cả một dân tộc, mang theo ngôn ngữ, văn hóa, lịch sử của mấy ngàn năm. Khi hiểu được điều đó, mình sẽ thấy mình không sống một mình, mà đang đứng trong một dòng chảy rất dài và cách mình sống hôm nay cũng chính là cách mình tiếp nối dòng chảy ấy”, thầy viện chủ tu viện Khánh An chia sẻ.
Sự quay về, theo thượng tọa Thích Trí Chơn, không chỉ là một ý niệm trong suy nghĩ, mà phải đi qua nhiều lớp trải nghiệm, từ nghi lễ, văn hóa – đạo đức đến chiều sâu tâm linh. Một cái cúi đầu, một nén hương là nghi lễ; cách sống tử tế, kính trên nhường dưới là văn hóa; còn khi con người khép mắt lại, chạm vào chính mình và thấy lòng rung động, đó mới là điểm chạm của tâm linh.
Thượng tọa không nói bằng những khái niệm trừu tượng, mà kể lại những điều rất thật, có người tụng một bài kinh mà nước mắt rơi lúc nào không hay, có người chỉ nghe một câu chuyện mà thay đổi cả cách sống sau đó. “Đó không phải là cảm xúc thoáng qua, mà là lúc mình chạm vào chiều sâu bên trong, nơi mà mình không còn thấy mình tách rời với tiên tổ nữa”, thượng tọa nói, giọng chậm lại.
Rồi thầy nhấn mạnh: “Tiên tổ không ở đâu xa hết, tiên tổ ở trong từng hơi thở, từng tế bào của mình. Mình nhìn bằng mắt của tổ, nghe bằng tai của tổ, bước bằng bước chân của tổ. Khi mình sống tốt, sống tử tế, thì không chỉ là mình sống cho mình, mà là mình đang làm thơm cha mẹ, làm đẹp ông bà, tiếp nối cả một dòng chảy mấy ngàn năm”.
Cũng nhân dịp Giỗ tổ Hùng Vương, thầy viện chủ tu viện Khánh An nhắc nhở, mỗi người là sự tiếp nối của quá khứ và cũng là điểm khởi đầu của tương lai. “Mình là con cháu của tổ tiên, nhưng rồi một ngày nào đó, mình cũng sẽ trở thành tổ của con cháu. Sống như thế nào hôm nay, chính là mình đang viết lại câu chuyện cho mai sau”, thượng tọa nói.
Nhìn rộng hơn một đời người vài chục năm, mỗi lựa chọn, mỗi cách sống hôm nay đều để lại dấu vết trong dòng chảy dài của lịch sử. Không ai thực sự sống một mình, cũng không ai tách rời khỏi những gì đã đi qua và sẽ tiếp nối.
Thượng tọa Trí Chơn chia sẻ pháp thoại với chủ đề “Hạnh phúc khi biết quay về”
ẢNH: TUỆ TÂM
Khói hương rồi cũng tan, buổi lễ rồi cũng khép lại, nhưng điều còn lại không nằm ở nghi thức, mà ở một cảm giác rất nhẹ trong lòng. Khi biết quay về, con người không còn phải chạy đi tìm kiếm quá nhiều thứ ở bên ngoài. Bởi có khi, hạnh phúc chỉ bắt đầu từ một khoảnh khắc dừng lại, một cái cúi đầu… và một lần nhìn lại chính mình.
Theo kết quả xổ số miền Nam ngày 30 tháng 5, đại lý vé số Bé ở Cà Mau (Bạc Liêu cũ) đã thông báo đổi thưởng 4 tờ vé số trúng giải khuyến khích cho một khách ở địa phương.
Cụ thể, những tờ vé có dãy số may mắn là 323580, trúng giải khuyến khích xổ số Hậu Giang ngày 30 tháng 5. Mỗi tờ vé trị giá 6 triệu đồng. Đại lý bày tỏ sự nuối tiếc khi "suýt chút nữa" khách đã trúng độc đắc vì chỉ sai mỗi số cuối.
"Khách là khách quen của chúng tôi, sau khi có kết quả xổ số chiều nay liền mang vé tới đại lý đổi thưởng. Khách nhận tiền mặt. Dù hơi uổng cho khách vì chút nữa đã trúng độc đắc, nhưng khuyến khích cũng là giải cao", đại lý bày tỏ.
Xổ số ngày 30 tháng 5 mở thưởng 4 đài gồm đài TP.HCM với dãy số trúng độc đắc là 805808, đài Long An với dãy số trúng độc đắc là 981576, đài Bình Phước với dãy số trúng độc đắc là 006507 và đài Hậu Giang với dãy số trúng độc đắc là 323587.
Kết quả xổ số miền Nam thứ bảy cũng như hình ảnh những tờ vé trúng số lộ diện sớm được dân mạng chia sẻ kèm theo lời chúc mừng chủ nhân may mắn. Bên cạnh đó, một số người cũng để lại bình luận hy vọng có cơ hội trúng số.
Hôm qua, anh Lưu Quốc Duy, chủ đại lý vé số Duy ở phường Trà Vinh, Vĩnh Long cho biết đã bán cọc vé gồm 16 tờ trúng số. Theo đó, 16 tờ có dãy số cuối 98912 thuộc đài Trà Vinh mở thưởng xổ số miền Nam ngày 29 tháng 5 trúng giải ba trị giá 160 triệu đồng.
"Chủ nhân của 16 tờ vé số may mắn là khách quen của đại lý. Vừa có kết quả xổ số chúng tôi liền báo để khách biết trúng số và đổi thưởng", anh Lưu Quốc Duy chia sẻ.
Có người vừa nói "lướt thêm 5 phút thôi" nhưng đến lúc nhìn đồng hồ đã gần 1 giờ sáng. Có người nằm xem hết video ngắn này tới video khác dù sáng hôm sau vẫn phải dậy sớm đi làm. Người khác mở điện thoại chỉ để trả lời vài tin nhắn công việc rồi cuối cùng lại thức trắng cùng mạng xã hội.
Ngoài đường, tiếng xe vẫn vọng lên từ những con đường chưa bao giờ ngủ hẳn. Trong nhiều căn hộ nhỏ giữa thành phố đông đúc, không ít người trẻ vẫn nằm im trong ánh sáng màn hình điện thoại, lướt qua hàng trăm hình ảnh vui vẻ của người khác rồi thở dài vì cảm giác mình vẫn chưa đủ tốt.
"Điện thoại, vật chất, sự lệ thuộc và cảm giác con người đang ngày càng xa khỏi sự bình an", thượng tọa Thích Thiện Quý, Phó trưởng ban Trị sự kiêm Chánh thư ký Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM mở đầu cuộc trò chuyện nhân mùa Phật đản.
Theo thượng tọa, điều dễ thấy trong xã hội hiện nay là con người ngày càng có nhiều điều kiện vật chất hơn nhưng lại dễ rơi vào trạng thái bất an hơn. Người ta luôn nghĩ chỉ cần có thêm tiền, thêm thành công hoặc thêm sự công nhận thì sẽ hạnh phúc hơn, nhưng rồi càng có nhiều lại càng phát sinh thêm áp lực.
"Mọi người đang đi tìm hạnh phúc ở bên ngoài mà chưa bao giờ thử nhìn lại nơi chính mình. Có thêm tiền thì lại lo giữ tiền, có thêm tài sản thì lại lo bảo vệ tài sản. Nhiều người có rất nhiều thứ nhưng cuối cùng vẫn không ngủ ngon được", thượng tọa chia sẻ.
Những ngày mùa Phật đản, tại nhiều ngôi chùa ở TP.HCM, lượng người trẻ tìm đến đông hơn thường ngày. Không ít người đi chùa không hẳn vì tín ngưỡng, mà đơn giản vì muốn tìm một nơi yên hơn sau nhiều ngày sống quá nhanh.
Có người vừa tan làm vẫn còn đeo thẻ nhân viên trên cổ đã ghé vào chùa ngồi nghỉ một lúc rồi mới về nhà. Có người ngồi ở sân chùa rất lâu nhưng gần như không nói gì. Giữa tiếng chuông, mùi nhang và dòng người đi lễ, nhiều người chỉ muốn có vài phút đầu óc bớt ồn hơn thường ngày.
Giữa thành phố lúc nào cũng đầy thông báo, deadline và áp lực phải theo kịp người khác, nhiều người trẻ bắt đầu thấy mệt vì lúc nào cũng phải cố gắng nhiều hơn.
Mạng xã hội càng phát triển, cảm giác so sánh càng dễ xuất hiện. Người ta nhìn thấy bạn bè đi du lịch, mua nhà, đổi xe, thăng chức hay có cuộc sống đẹp đẽ trên mạng rồi vô tình thấy mình chậm hơn, kém hơn hoặc chưa đủ hạnh phúc.
Có người vừa đăng ảnh check-in quán cà phê đông người tương tác nhưng tối về vẫn thấy trống rỗng. Có người đi du lịch nhưng phần lớn thời gian lại dành để quay video, chỉnh ảnh và chờ phản hồi từ mạng xã hội. Nhiều khoảnh khắc vốn để nghỉ ngơi cuối cùng lại trở thành áp lực phải thể hiện rằng mình đang sống rất vui.
Theo thượng tọa Thích Thiện Quý, nhiều người hiện nay đang sống trong áp lực phải có thêm tiền, thêm thành công, thêm sự công nhận. Nhưng càng cố chạy theo, nhiều người lại càng thấy mệt và khó nghỉ ngơi thật sự.
Thượng tọa Thích Thiện Quý phân tích, ngày trước điện thoại chỉ đơn giản để nghe gọi nên con người cảm thấy nhẹ nhàng hơn. Nhưng khi điện thoại trở thành nơi chứa công việc, thông tin, mạng xã hội và các mối quan hệ, áp lực cũng bắt đầu xuất hiện nhiều hơn.
"Ngày xưa trong túi áo chỉ có vài thứ đơn giản nên cảm giác rất nhẹ nhàng. Bây giờ mang theo điện thoại, rồi tin nhắn, thông báo, công việc cứ chạy theo mình suốt ngày nên tự nhiên thấy lòng mình cũng nặng hơn. Có lúc mình tưởng đang sử dụng điện thoại, nhưng thật ra lại bị điện thoại dẫn đi lúc nào không biết", thượng tọa chia sẻ.
Theo thượng tọa, điều đáng lo không nằm ở bản thân công nghệ mà ở việc con người đang dần lệ thuộc quá nhiều vào nó.
Nhiều người hiện nay gần như không còn khoảng thời gian thật sự tách khỏi màn hình điện thoại. Đi cà phê nhìn điện thoại, ăn cơm nhìn điện thoại, nằm trên giường cũng nhìn điện thoại. Có người mở mắt ra là kiểm tra thông báo, đến khuya vẫn tiếp tục lướt mạng dù cơ thể đã mệt rã rời.
"Mọi người ngồi chung một bàn nhưng không ai nói chuyện với ai, ai cũng nhìn điện thoại của mình. Mình tưởng đang nghỉ ngơi nhưng thật ra đầu óc chưa bao giờ được nghỉ", thượng tọa nói.
Vừa qua, thượng tọa có chuyến công tác ra Trường Sa nhiều ngày không có sóng điện thoại. Sư thầy cho biết đó là khoảng thời gian hiếm hoi đầu óc thật sự nhẹ đi vì không ai gọi, không ai nhắn tin. Nhưng khi trở lại đất liền, hàng loạt thông báo và công việc lại lập tức kéo cảm giác áp lực quay trở lại.
Không chỉ người lớn, nhiều người trẻ và cả các tiểu trong chùa cũng đang bị cuốn vào không gian mạng. Theo thượng tọa, có những đêm các tiểu đã tắt đèn đi ngủ nhưng vẫn tiếp tục dùng điện thoại trong chăn đến khuya.
"Hồi xưa đóng cửa là ngủ. Bây giờ đóng cửa rồi nhưng chưa ngủ, vì còn điện thoại. Cái khó không phải mình không biết điều đó có hại, mà là mình chưa đủ quyết tâm để dừng lại", thượng tọa nói.
Theo thượng tọa Thích Thiện Quý, ý nghĩa của mùa Phật đản không chỉ nằm ở nghi lễ hay việc đi chùa cầu an. Điều quan trọng hơn là mỗi người có dịp nhìn lại cách mình đang sống.
Nhiều người hiện nay không thiếu điện thoại mới, quần áo đẹp hay những buổi gặp gỡ cuối tuần. Nhưng cảm giác ngủ ngon, ăn một bữa cơm không cầm điện thoại hay thật sự thấy lòng nhẹ đi lại trở thành điều khó có được.
Giữa nhịp sống ngày càng nhanh, nhiều người tìm đến chùa không hẳn để cầu xin điều gì lớn lao. Có người chỉ muốn ngồi yên một lúc, nghe tiếng chuông chùa hay nhìn khoảng sân nhiều cây xanh để đầu óc chậm lại.
"Mình tưởng cầm điện thoại để nghỉ ngơi, nhưng nhiều khi càng cầm lại càng mệt", một người trẻ ngồi ở sân chùa nói rồi cất điện thoại vào túi.
Từ câu thơ quen thuộc ấy, có thể thấy tiết Thanh minh không chỉ là một mốc thời gian trong năm, mà còn là dịp gắn với nhiều phong tục, tập quán lâu đời của người Việt. Vậy tiết Thanh minh thực chất là gì, bắt nguồn từ đâu và mang ý nghĩa ra sao trong đời sống hôm nay?
TS Dương Hoàng Lộc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo - Đạo đức, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng tiết Thanh minh là một lễ hội lớn có nguồn gốc từ Trung Quốc, gắn với thời điểm thời tiết vào xuân - nắng ấm, không khí trong lành, cây cối bắt đầu xanh tốt.
Ở Trung Quốc, đến dịp này, người dân có tập tục đi tảo mộ, dọn dẹp phần mộ tổ tiên, phát cỏ, sửa sang mồ mả và bày biện lễ vật như đồ ăn, thức uống để thể hiện lòng thành. Không chỉ vậy, đây còn là dịp để họ đi dã ngoại, du xuân, tận hưởng không khí ấm áp sau mùa đông lạnh giá, khi cỏ hoa bắt đầu nở rộ, bầu trời trong sáng.
Theo cách gọi truyền thống, "Thanh minh trong tiết tháng ba, lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh", tức vừa có phần lễ (viếng mộ) vừa có phần hội (đi chơi xuân).
Trong khi đó, ở Việt Nam, Thanh minh chủ yếu mang ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên. Người dân đi thăm viếng, tảo mộ, phát cỏ, bồi đắp những chỗ đất khuyết, thắp nhang trên mộ. Sau đó, các gia đình thường tụ họp lại để làm lễ cúng gia tiên.
Về tập quán vùng miền, ở miền Bắc, lễ vật cúng Thanh minh thường có xôi gấc, thịt vịt. Còn ở miền Nam, nhiều nơi có tục tảo mộ trước tết; riêng dịp Thanh minh cũng là thời điểm thuận tiện để quét dọn, tu sửa lại mộ phần nếu cần.
TS Dương Hoàng Lộc cũng cho biết, tại Việt Nam, cộng đồng người Hoa vẫn giữ nét Thanh minh khá đậm. Ở các địa phương như Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu… họ thường đến các nghĩa từ (tức là nơi chôn cất chung của cộng đồng) để cúng tổ tiên với lễ vật phong phú như hoa, trái cây, xôi chè, vịt quay, heo quay, gà, cùng nhiều loại bánh như bánh pía, bánh bò, bánh mì, bánh quy.
Như vậy, điểm khác biệt rõ nhất về tiết Thanh minh giữa Trung Quốc và Việt Nam là: ở Trung Quốc, ngoài việc tảo mộ còn có hoạt động du xuân, dã ngoại do thời tiết chuyển ấm sau mùa đông. Trong khi đó, ở Việt Nam, Thanh minh thiên về việc thăm viếng, sửa sang mộ phần và cúng bái, hầu như không có yếu tố đi chơi xuân.
Tiết Thanh minh thường kéo dài khoảng 15 - 16 ngày, bắt đầu vào khoảng 4 hoặc 5.4 dương lịch và kết thúc vào khoảng 19 hoặc 20.4, ngay trước khi chuyển sang tiết Cốc vũ. Riêng năm 2026, tiết Thanh minh bắt đầu từ ngày 5.4 và kéo dài đến ngày 20.4 dương lịch.
Ông Hoàng Triệu Hải, giám đốc Trung tâm nghiên cứu địa lý kiến trúc Phương Đông thì cho rằng, các nghiên cứu cho thấy những dịp lễ, ngày hội đều gắn liền với đời sống nông nghiệp của người dân Việt Nam.
Xét theo chu kỳ tự nhiên, một năm có 12 tháng, trong đó có 4 tháng thuộc thổ - là những thời điểm chuyển mùa. Giai đoạn từ xuân sang hạ rơi vào tháng thìn (tháng 5 âm lịch). Đây là tháng thuộc dương thổ, theo cách lý giải của hà đồ. Khi dương thổ xuất hiện thì âm khí bắt đầu sinh, tạo nên sự chuyển biến trong tự nhiên.
Chính vào thời điểm này hình thành tiết Thanh minh, là dịp để con cháu đi tảo mộ, thăm nom, chăm sóc phần mộ tổ tiên.
Như vậy, hiểu một cách gần gũi, Thanh minh là lúc người dân ra nghĩa trang, dọn dẹp cỏ dại, cắt tỉa cây cối để mồ mả được thông thoáng, sạch sẽ. Theo quan niệm dân gian, việc này giúp âm khí và dương khí được hài hòa, "lưu thông" tốt hơn.
Việc cắt tỉa cây cối cũng được xem là dấu hiệu kết thúc mộc khí của mùa xuân, khi bước sang tháng Thìn thuộc dương thổ, chuẩn bị chuyển sang hỏa khí của mùa hạ. Nói cách khác, Thanh minh không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên, mà còn phản ánh rất rõ nhịp chuyển mùa và đời sống nông nghiệp của người Việt.
