Trong nghề cho thuê ô tô tự lái, có một cảm giác mà hầu như ai từng làm cũng trải qua: đứng nhìn chiếc xe của mình khuất dần sau ngã rẽ, trong đầu hiện ra hàng loạt viễn cảnh như tai nạn, mất liên lạc, xe bị mang đi cầm cố, bị bán sang tay, bị "rã xác" lấy phụ tùng…
Với nhiều người, đó không chỉ là một chiếc ô tô, mà còn là khoản vay ngân hàng kéo dài nhiều năm, là tài sản lớn nhất họ có. Nhưng để kiếm sống, mỗi ngày họ vẫn phải giao chìa khóa cho những người hoàn toàn xa lạ.
Chiều cuối tuần, bãi xe của Công ty TNHH MTV Thiên Bảo Car, phường Hiệp Bình, TP.HCM liên tục có khách ra vào. Một chiếc xe 7 chỗ vừa được trả về sau chuyến đi Vũng Tàu, nhân viên lập tức mở cửa kiểm tra nội thất, ngửi xem có mùi thuốc lá hay không, cúi xuống nhìn phần cản trước xem có trầy xước mới...
Anh Nguyễn Hữu Tân, 23 tuổi, người đã gắn với nghề cho thuê xe tự lái từ năm 2 đại học chuyên ngành ô tô, vừa ghi nhận tình trạng xe vừa nói: "Nghề này riết rồi nhìn cái là biết xe có vấn đề hay không".
Hơn 3 năm trong nghề đủ để chàng trai trẻ hiểu rằng phía sau vẻ ngoài "dễ kiếm tiền" của dịch vụ cho thuê xe là áp lực tài chính kéo dài cùng nỗi lo mất xe thường trực. "Nhiều người cứ nghĩ xe cho thuê 1 triệu đồng/ngày là ngon ăn lắm. Nhưng thật ra khoảng 10 ngày đầu gần như chỉ đủ trả các khoản chi phí", Tân nói.
Theo cậu, một chiếc xe kinh doanh phải "gánh" đủ thứ tiền như trả góp ngân hàng, bảo hiểm thân vỏ, bảo dưỡng định kỳ, đăng kiểm, phí vệ sinh, giao nhận xe... Chưa kể, xe càng chạy nhiều càng nhanh xuống giá.
"Một tháng trôi qua, đâu phải lúc nào cũng kín lịch thuê. Cao lắm khoảng 15 ngày có khách thuê là nhiều rồi. Có tháng chỉ đủ tiền trả góp ngân hàng", Tân kể.
Những ngày đầu làm nghề, Tân từng chứng kiến nhiều vụ khách mang xe đi cầm cố hoặc mất liên lạc hoàn toàn. Có chiếc xe biến mất, công ty vẫn phải tiếp tục đóng tiền vay ngân hàng suốt nhiều năm sau đó.
"Hồi trước ghê hơn bây giờ nhiều. Thời đó còn có chuyện 'rã xe' nữa. Người ta tháo phụ tùng bán luôn", Tân nói.
Bởi vậy, với dân cho thuê xe, mỗi lần giao xe gần như đều là một lần "đánh cược". "Nhiều người khi thuê xe lần đầu rất bình thường, như kiểu họ tạo niềm tin cho mình là họ đàng hoàng, thuê xong đến ngày thì giao trả xe và chi phí đầy đủ. Nhưng tới lần thứ 2, thứ 3 mới bắt đầu có vấn đề", Tân nói.
Có khách thuê xe lần đầu qua app thuê xe (ứng dụng), trả xe đúng hẹn, nói chuyện lịch sự. Đến khi đã tạo được sự tin tưởng, họ chủ động liên hệ thuê trực tiếp với chủ xe để bỏ qua nền tảng trung gian. Và cũng từ những lần thuê sau đó, nhiều vụ mang xe đi cầm cố mới bắt đầu xảy ra.
Theo Nguyễn Hữu Tân, xe cá nhân là nhóm dễ gặp rủi ro nhất vì pháp lý không đảm bảo bằng công ty. Trong khi đó, các doanh nghiệp cho thuê xe quy mô lớn thường có quy trình kiểm tra khách kỹ hơn, đồng thời dễ phối hợp với cơ quan chức năng khi xảy ra sự cố.
"Có lần bên tui giao xe tới nhà khách. Tới nơi nhìn vô thấy nhà trống trơn, không có đồ đạc gì hết, kiểu thuê tạm thôi là tụi tui đem xe về luôn", Tân kể.
Trong nghề này, kinh nghiệm đôi khi quan trọng hơn cả giấy tờ. "Nhiều khách nhìn là biết có vấn đề rồi", Tân nói.
Trước khi giao xe cho khách, nhân viên phải kiểm tra kỹ, chụp lại giấy tờ, hợp đồng, bảo hiểm...
ẢNH: DƯƠNG TRANG
Nếu với các công ty lớn, việc mất xe còn có bộ phận pháp lý hỗ trợ, thì với những người cho thuê cá nhân, chỉ một sự cố cũng đủ khiến họ lao đao.
Một chủ xe ngoài 40 tuổi, hiện làm văn phòng và cho thuê xe tự lái như nghề tay trái, cho biết anh bắt đầu công việc này hơn một năm trước. Chiếc xe mua để đi làm được anh tận dụng cho thuê thêm nhằm kiếm thêm thu nhập.
"Chưa đủ tài chính mua nhà thì mình mua xe trước, rồi đem cho thuê kiếm thêm", anh nói.
Khác với nhiều người đăng bài trên Facebook hay hội nhóm, nguồn khách chính của anh đến từ các ứng dụng thuê xe. Theo anh, app giúp chủ xe an tâm hơn vì có khâu xác minh khách và hỗ trợ bảo hiểm cho từng chuyến đi.
"Cho thuê ngoài thì mình phải tự kiểm tra người ta hết. Còn cho thuê thông qua app thì có bộ phận xác minh trước rồi", anh nói và cho biết dù vậy, cảm giác bất an vẫn luôn tồn tại.
Nhiều khách sau lần thuê đầu tiên qua app sẽ chủ động liên hệ thuê trực tiếp để tiết kiệm phần phí nền tảng và bảo hiểm. Chủ xe cũng có lợi hơn vì không bị trừ phần trăm doanh thu. Nhưng đổi lại, mọi rủi ro đều phải tự gánh.
Người đàn ông này tự nhận mình may mắn vì chưa từng gặp khách mang xe đi cầm cố. Nhưng trong các hội nhóm cho thuê xe, những bài đăng tìm xe, cảnh báo khách lừa đảo xuất hiện gần như mỗi ngày.
Trong khi đó, với anh Chu Phát Đạt, chủ Công ty TNHH xây dựng - sản xuất - thương mại - dịch vụ Phát Đạt TD, chuyện xe bị mang đi cầm gần như đã trở thành "chuyện nghề".
"Có chứ, khách thuê xe rồi mang xe đi cầm cố là chuyện thường xuyên luôn", anh Đạt cho hay.
Làm nghề cho thuê ô tô tự lái từ năm 2014, bắt đầu chỉ với một chiếc xe cá nhân ít sử dụng. Dần dần, từ quen biết anh em trong nghề rồi nhận thêm xe ký gửi, anh Đạt mở rộng thành công ty với khoảng 15 đầu xe. Song, cũng theo anh Đạt, càng nhiều xe, rủi ro càng lớn.
Anh Đạt cho biết, mỗi lần phát hiện xe bị mang đi cầm cố, việc đầu tiên là anh dò định vị để xác định vị trí. Sau đó, chủ xe phải tự đi thương lượng với tiệm cầm đồ hoặc người thuê.
"Nếu số tiền không quá lớn thì nhiều khi mình bỏ tiền ra chuộc luôn cho nhanh. Còn nếu trình báo công an thì xe sẽ bị giữ lại rất lâu do phải làm đúng quy định, thủ tục, gián đoạn việc kinh doanh của mình", anh kể và cho biết đó là lý do giới cho thuê xe thường có những hội nhóm riêng để chia sẻ "danh sách đen" gồm những người từng quỵt tiền phạt nguội, gây tai nạn bỏ trốn hoặc mang xe đi cầm cố.
"Anh em trong nghề phải tự bảo vệ nhau thôi. Và bản thân mình phải bảo vệ lấy tài sản của mình", anh Đạt nói.
Trong gần 10 năm làm nghề, biến cố lớn nhất với anh Chu Phát Đạt xảy ra vào năm 2025 khi một khách thuê ô tô tự lái rồi đem đăng bán luôn chiếc xe đó. "Khi phát hiện việc khách mang tài sản của mình đi bán thì tui nổi nóng, nóng quá nên tui kéo anh em tới giải quyết", anh Đạt nhớ lại.
Anh cùng nhiều người tìm tới nơi để lấy lại xe. Nhưng trong lúc xử lý, vì nóng nảy và đi quá đông người, sự việc bị đẩy đi xa hơn. Cuối cùng, anh Đạt bị cơ quan chức năng xử lý về hành vi gây rối trật tự công cộng.
"Lúc đó mình nghĩ đơn giản là đi lấy lại tài sản của mình thôi chứ không nghĩ sự việc lại đi quá xa như vậy. Bản thân tui cũng chỉ vì miếng cơm manh áo", anh nói.
Điều khiến anh Đạt "ám ảnh" hơn là sau vụ việc ấy là công an phá được cả đường dây lừa đảo chiếm đoạt hơn 40 đầu xe từ Bắc vào Nam. Những người lừa đảo bị khởi tố, còn bản thân anh cũng phải ra tòa vì cách xử lý thiếu bình tĩnh của mình.
Ngồi trong bãi xe đầy camera và thiết bị định vị, anh Đạt cười chua chát: "Nghề này nhiều lúc áp lực dữ lắm". Anh Đạt kể hồi mới vào nghề, mỗi lần giao chìa khóa cho khách là "mất ăn mất ngủ".
"Khách chưa trả xe là mình cứ tưởng tượng đủ chuyện hết, xe bị tai nạn, bị trầy, bị mất… đủ thứ trong đầu", anh nói.
Theo thời gian, sự lo lắng dần biến thành thói quen đề phòng. Khách thuê xe giờ không chỉ cần căn cước công dân và bằng lái xe. Nhiều nơi còn yêu cầu xác nhận nơi ở, thông tin công việc, tài sản thế chấp. Đa phần, các xe đều gắn định vị GPS, camera hành trình và thiết bị theo dõi từ xa. Tuy nhiên, anh Đạt đánh giá không thể loại bỏ rủi ro 100%, chỉ là hạn chế bớt thôi.
Điều khó nhất với nhiều chủ xe là họ buộc phải sống trong trạng thái luôn cảnh giác với khách hàng của mình. Theo anh Nguyễn Hữu Tân, có khách rất tử tế, tự mang xe đi rửa sạch sẽ trước khi trả. Nhưng cũng có người hút thuốc lá rồi gạt tàn thuốc luôn trên xe, để lại mùi nồng nặc rồi nói: "Xe các ông cho thuê thì phải chịu".
Cũng có người va quẹt nhẹ nhưng không báo trước. Tới lúc kiểm tra xe mới phát hiện phần cản trước trầy xước. "Khách nghĩ vết trầy chỉ cần trả vài trăm nghìn là xong. Nhưng xe phải vô gara mấy ngày, chưa kể các chi phí không tên khác", Tân nói.
Trong khoảng thời gian xe nằm gara, chủ xe mất luôn doanh thu. Áp lực đó khiến nhiều người làm nghề cho thuê ô tô tự lái dần thay đổi cách nhìn với khách thuê. Họ học cách quan sát ánh mắt, cách nói chuyện, hỏi kỹ về địa chỉ cư trú, thậm chí cả thái độ lúc giao xe để đoán xem người đối diện có đáng tin hay không.
Nhưng sau tất cả, họ vẫn phải tiếp tục giao chìa khóa cho người lạ mỗi ngày. Bởi phía sau mỗi chiếc xe không chỉ là tài sản, mà còn là khoản nợ ngân hàng, là kế sinh nhai và đôi khi là cả gia tài của một gia đình.
Tin Gốc: Thanh Niên
