Những ngày nghỉ lễ 30/4, dòng khách đổ về khu du lịch Pù Luông, xã Pù Luông, Thanh Hóa tăng cao, biến các bản làng giữa vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên thành điểm đến nhộn nhịp. Giữa những dãy núi bao quanh, ruộng bậc thang vào mùa trổ bông và những nếp nhà sàn nép mình dưới tán xanh, du lịch cộng đồng không chỉ mang đến trải nghiệm “sống chậm” cho du khách, mà đã định hình hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân bản địa.
Từ Hà Nội, sau khoảng bốn giờ di chuyển, chị Hoàng Ngọc Anh (34 tuổi, Cầu Giấy) đặt chân tới Pù Luông vào một buổi sáng đầy nắng. Trước mắt chị là bức tranh thiên nhiên mở ra với núi non trùng điệp, ruộng bậc thang xanh mướt và những bản làng nép mình yên bình giữa thung lũng.
“Cảnh đẹp đến mức khiến mình ngỡ ngàng, nhóm mình đã chọn một homstay dạng nhà sàn người Thái, gần gũi với thiên nhiên và đậm bản sắc văn hóa và quan trọng là giá cả hợp lý”, chị kể.
Những bước chân thong thả giữa cánh đồng, những câu chuyện về văn hóa người Thái, hay chỉ đơn giản là ngồi nhìn mây vờn qua sườn núi… tất cả khiến chị cảm giác như vừa rời khỏi nhịp sống gấp gáp của đô thị. “Ở đây, mọi thứ chậm lại, trong lành và rất thật. Một cảm giác mà ở thành phố khó tìm được”, chị nói.
Ở bản Đôn, chị Hà Thị Thóa (29 tuổi), đang khoác lên mình bộ váy áo truyền thống của dân tộc Thái, chị đang tất bật chuẩn bị phòng đón đoàn khách Tây. Ngôi nhà sàn của gia đình – nơi đã gắn bó qua nhiều thế hệ – nay trở thành homestay nổi bật giữa vùng lõi khu bảo tồn.
Khoảng sáu năm trước, khi Pù Luông dần được du khách biết đến, gia đình chị mạnh dạn cải tạo không gian sống để đón khách lưu trú. Từ chỗ chỉ là mái nhà bình dị, nơi đây giờ có thể phục vụ khoảng 30 khách mỗi lượt.
“Gần như ngày nào cũng có khách. Có những hôm kín phòng liên tục”, chị Thóa nói, tay vẫn thoăn thoắt dọn dẹp. Ngay cả những ngày mưa bão hồi tháng 10/2025, homestay của chị vẫn đón khách nước ngoài đến trải nghiệm.
Công việc không chỉ dừng ở việc cho thuê chỗ ở. Gia đình chị còn nấu ăn, tổ chức các buổi văn nghệ, dẫn khách cả trong và ngoài nước đi khám phá bản làng. Sau khi trừ chi phí, thu nhập mỗi tháng đạt khoảng 50–60 triệu đồng – một con số trước đây chị chưa từng nghĩ tới khi còn thuần nông. “Cuộc sống ổn định hơn nhiều”, chị nói, ánh mắt ánh lên sự tự tin.
Phía sau sự khởi sắc ấy vẫn còn những trăn trở. Rào cản lớn nhất với đa số người dân đang làm homstay chính là hạn chế về tiếng Anh, khó giao tiếp với khách nước ngoài.
“Nhiều khi khách nói mà mình không hiểu hết, cũng thấy ngại. Tôi muốn học thêm tiếng Anh để có thể trò chuyện với họ nhiều hơn”, chị Thóa chia sẻ.
Cách đó không xa, homestay của chị Lò Thị Hương (32 tuổi) lại mang một sắc thái khác – nhỏ hơn, yên tĩnh hơn, nhưng cũng vì thế mà được nhiều du khách nước ngoài ưa thích. Ngôi nhà sàn nằm giữa bản, bao quanh là cây xanh và những khoảng không gian tĩnh lặng.
Gắn bó với du lịch cộng đồng cũng đã sáu năm, chị Hương cho biết lượng khách khá ổn định. Với quy mô khoảng 20 khách mỗi đêm, thu nhập sau chi phí đạt 20–30 triệu đồng mỗi tháng – đủ để gia đình có cuộc sống vững vàng hơn so với trước kia.
“Chỉ làm nông thì khó có được mức thu nhập như vậy”, chị nói. Dù từng nghĩ đến việc mở rộng, nhưng quỹ đất hạn chế và thiếu vốn khiến kế hoạch vẫn còn dang dở.
Giống như nhiều hộ khác trong bản, chị Hương cũng trăn trở về câu chuyện ngoại ngữ. “Nhiều lúc khách nói mà mình không hiểu, cũng ngượng lắm”, chị cười. Nhưng rồi chị khẳng định, như một lời tự nhủ: “Thời gian tới nhất định phải học thêm, để làm du lịch tốt hơn”.
Theo đại diện UBND xã Pù Luông, địa phương hiện có 68 cơ sở lưu trú, đón khoảng 210.000 lượt khách mỗi năm, doanh thu ước đạt 400 tỷ đồng. Du lịch đang dần trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Lợi thế của Pù Luông không chỉ ở cảnh quan mà còn nằm ở hệ sinh thái văn hóa đặc sắc của cộng đồng Thái, Mường từ nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm đến dân ca và ẩm thực bản địa.
Trong chiến lược phát triển, địa phương đặt mục tiêu chuẩn hóa dịch vụ homestay; đào tạo kỹ năng, tiếng Anh cho người dân; phát triển du lịch trải nghiệm “cùng ăn- cùng ở- cùng làm”; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số với bản đồ du lịch, mã QR thuyết minh.
Về dài hạn, du lịch cộng đồng sẽ gắn với tiêu chuẩn ASEAN, phát triển kinh tế đêm và tăng cường liên kết tour, tuyến trong vùng.
Ông Nguyễn Nam Phong, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết định hướng xuyên suốt là phát triển du lịch “bền vững- bản sắc -chuyên nghiệp”, vừa khai thác hiệu quả tiềm năng, vừa bảo tồn giá trị truyền thống.
Không chỉ riêng Thanh Hóa, tại Nghệ An, du lịch cộng đồng trong những năm gần đây đang được xác định là một hướng đi chiến lược trong phát triển kinh tế – xã hội khu vực miền núi. Việc định hướng bài bản mô hình này không chỉ nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có về cảnh quan thiên nhiên, mà còn tạo điều kiện để đồng bào dân tộc thiểu số phát huy giá trị văn hóa bản địa, chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành sinh kế bền vững.
Du lịch cộng đồng bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến) đang trở thành điểm sáng được nhiều du khách tìm đến. Những ngôi nhà sàn gỗ cổ kính của người Thái được giữ gần như nguyên vẹn qua nhiều thế hệ, trở thành “tài sản du lịch” độc đáo.
Góc nhìn từ du khách cũng góp thêm một lát cắt sinh động về sức hấp dẫn của bản Hoa Tiến. Chị Nguyễn Thị Tiên (40 tuổi, Hà Nội) cho biết, điều khiến chị ấn tượng không chỉ là cảnh quan hay những nếp nhà sàn cổ, mà chính là không gian văn hóa đậm đặc bản địa vẫn được gìn giữ nguyên vẹn.
Nắm bắt xu hướng, nhiều hộ gia đình mở homestay, như cơ sở của chị Lang Thị Tâm đang trở thành điểm đến quen thuộc ở Hoa Tiến.
“Trước đây khách đến chỉ dừng chân ngắm cảnh rồi đi. Vài năm nay, chúng tôi bắt đầu đón khách ở lại. Nhà cửa phải chỉnh trang, phòng nghỉ phải sạch sẽ, ấm cúng, rồi còn lo cả các chương trình văn nghệ để bà con cùng tham gia. Vất vả đấy, nhưng vui lắm, vì không chỉ khách trong nước, mà nhiều du khách quốc tế cũng đã tìm đến ngày càng nhiều”, chị Lang Thị Tâm, chủ homestay Từ Tâm chia sẻ.
Du lịch kéo theo chuỗi sinh kế: người trồng rau, chăn nuôi, dệt thổ cẩm, biểu diễn văn nghệ, quảng bá sản phẩm OCOP… đều có thêm thu nhập. Một số hộ còn chủ động quảng bá qua mạng xã hội, liên kết doanh nghiệp lữ hành để xây dựng tour.
Ông Trần Việt Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Tiến, cho biết du lịch cộng đồng đã tạo chuyển biến rõ nét. “Thu nhập bình quân được cải thiện, nhiều hộ thoát nghèo bền vững từ năm 2023”, ông nói.
Theo ông, định hướng phát triển lâu dài là đặt người dân làm trung tâm – vừa bảo tồn văn hóa, vừa trực tiếp cung cấp dịch vụ. “Làm du lịch không chỉ tăng thu nhập mà còn nâng cao đời sống tinh thần, củng cố ý thức gìn giữ bản sắc”, ông nhấn mạnh.
Từ những nếp nhà sàn đơn sơ, người dân vùng cao đang từng bước biến tài nguyên văn hóa thành “tài sản du lịch”, tạo sinh kế bền vững giữa đại ngàn.
Dưới đây là đề thi vào 10 môn Tiếng Anh tại Hà Nội năm 2026
Sáng mai, 31/5, thí sinh thi môn Toán trong 120 phút. Riêng thí sinh dự thi vào lớp 10 trường chuyên sẽ thi thêm các môn chuyên vào ngày 1/6.
Trước đó (ngày 29/5), thí sinh đến các điểm thi làm thủ tục dự thi, nghe phổ biến quy chế thi, lịch thi, đính chính sai sót thông tin (nếu có).
Theo quy chế thi, thí sinh không được mang điện thoại di động, đồng hồ thông minh hoặc bất kỳ thiết bị có khả năng thu - phát tín hiệu vào khu vực phòng thi. Các thiết bị này phải gửi tại khu vực bảo quản vật dụng cá nhân do điểm thi bố trí trước khi thí sinh bước vào phòng thi. Các em chỉ được mang theo những vật dụng vào phòng thi, bao gồm: bút viết, thước kẻ, bút chì, tẩy chì, êke, thước vẽ đồ thị, dụng cụ vẽ hình, máy tính cầm tay không có chức năng soạn thảo văn bản, không có thẻ nhớ.
Để kỳ thi diễn ra an toàn, thuận lợi, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội phối hợp các sở, ban, ngành, địa phương chuẩn bị chu đáo điều kiện cơ sở vật chất, trong đó, chú trọng công tác coi thi, có các phương án dự phòng xử lý các tình huống bất thường.
Từ lâu, thằn lằn núi đã trở thành một trong những đặc sản nổi tiếng, được ví như "lộc trời" trên núi Bà Đen (Tây Ninh). Loài bò sát này là món ăn được nhiều du khách tìm kiếm mỗi khi đặt chân đến nơi này.
Sức hút của đặc sản địa phương đã góp phần hình thành một thị trường tiêu thụ khá sôi động. Khi nhu cầu ngày càng tăng, nghề săn bắt thằn lằn núi dần trở thành nguồn thu nhập của không ít người dân sinh sống quanh khu vực chân núi.
Anh Nguyễn Văn Trí (ngụ xã Tân Phú) nhớ lại, trước đây mỗi chuyến săn thằn lằn thường bắt đầu từ lúc chạng vạng tối và kéo dài đến tận sáng hôm sau.
"Ngày trước thằn lằn nhiều lắm, chỉ cần đi một đêm là có thể bắt được vài ký. Chúng thường ẩn trong các khe đá, bụi rậm nên người săn phải có kinh nghiệm mới tìm được. Còn bây giờ muốn bắt được phải đi xa hơn, tìm lâu hơn nhưng sản lượng giảm rất nhiều", anh Trí nói.
Theo tìm hiểu của PV, thằn lằn núi Bà Đen thường sinh sống trong các hốc đá, khe núi cheo leo ở độ cao từ khoảng 100 - 500m trên sườn núi. Mùa xuất hiện nhiều nhất kéo dài từ tháng 4 đến tháng 8 hằng năm, khi thời tiết nắng nóng khiến chúng thường bò ra các mỏm đá để kiếm ăn và phơi nắng.
Để tiếp cận những khu vực này, người săn bắt phải đối mặt với địa hình hiểm trở, nhiều vách đá dựng đứng cùng không ít nguy cơ tai nạn. Tuy nhiên, sự khan hiếm ngày càng rõ nét của thằn lằn núi lại không làm giảm sức hút của mặt hàng này. Trái lại, nguồn cung sụt giảm trong khi nhu cầu vẫn cao đã đẩy giá bán lên mức đáng kể.
Hiện thằn lằn núi phơi khô được giao dịch với giá khoảng 1,5 triệu đồng/kg, trong khi thằn lằn tươi dao động từ 400.000 - 500.000 đồng/kg tùy thời điểm. Mức giá hấp dẫn khiến nhiều người xem đây là nguồn thu nhập đáng kể trong những lúc nông nhàn hoặc khi công việc chính gặp khó khăn.
Theo người dân địa phương, để săn bắt thằn lằn, nhiều phương pháp khác nhau được sử dụng như đặt xô nhựa chứa múi mít chín để dẫn dụ hoặc dùng thòng lọng tự chế.
Anh Trần Văn Hoàng (ngụ phường Bình Minh) cho rằng, số lượng thằn lằn hiện nay đã giảm đáng kể so với trước.
"Có những khu vực ngày xưa đi tới đâu cũng gặp, giờ gần như không còn thấy nữa. Nếu tiếp tục bắt cả những con còn nhỏ thì số lượng ngoài tự nhiên chắc chắn sẽ ngày càng suy giảm", anh Hoàng nhận định.
Nỗi lo ấy không chỉ đến từ những người trực tiếp khai thác mà còn được nhìn nhận từ các cơ sở kinh doanh từng gắn bó với món đặc sản này.
Ông Đỗ Hùng Nam (chủ nhà hàng Sông Quê gần khu du lịch núi Bà Đen) cho biết, đã có thời điểm thằn lằn núi là một trong những món ăn được thực khách gọi nhiều nhất.
"Rất nhiều du khách từ các tỉnh, thành khác tìm đến để thưởng thức vì xem đây là đặc sản riêng có của Tây Ninh. Nhưng khi nhu cầu tăng cao, số người lên núi săn bắt cũng ngày càng nhiều, kéo theo nguy cơ suy giảm nguồn lợi tự nhiên", ông Nam nói.
Khoảng hai năm trở lại đây, hưởng ứng chủ trương bảo vệ động vật hoang dã và bảo tồn đa dạng sinh học của cơ quan chức năng, nhà hàng của ông đã chủ động ngừng kinh doanh món thằn lằn núi.
"Ban đầu cũng có khách thắc mắc, nhưng khi được giải thích về nguy cơ suy giảm nguồn lợi tự nhiên thì đa số đều đồng tình. Theo tôi, việc hạn chế khai thác là cần thiết để quần thể ngoài tự nhiên có thời gian phục hồi, tránh nguy cơ cạn kiệt trong tương lai", ông Nam chia sẻ.
Những lo ngại về sự suy giảm quần thể thằn lằn núi Bà Đen mới đây càng được chú ý khi lực lượng kiểm lâm phát hiện vụ vận chuyển trái phép số lượng lớn loài động vật này ngay khu vực chân núi.
Theo Đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy, chữa cháy rừng số 1 thuộc Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh, mới đây, sau khi tiếp nhận tin báo từ người dân, lực lượng chức năng đã phối hợp tổ chức mật phục tại khu vực ấp Phước Long 2, xã Dương Minh Châu, gần cổng sau núi Bà Đen.
Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện ông N.V.V. (53 tuổi, ngụ xã Tân Đông) điều khiển xe máy kéo theo thùng lôi có dấu hiệu nghi vấn nên tiến hành kiểm tra.
Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện bên trong thùng chứa 127kg thằn lằn núi Bà Đen, còn gọi là thạch sùng ngón Bà Đen (tên khoa học Cyrtodactylus badenensis). Toàn bộ số động vật rừng này đã chết và được cấp đông để chuẩn bị đưa đi tiêu thụ.
Làm việc với cơ quan chức năng, ông V. không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số động vật trên và thừa nhận hành vi vận chuyển trái phép. Đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy, chữa cháy rừng số 1 đã lập biên bản, tạm giữ tang vật cùng phương tiện để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định.
Vụ việc thêm một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về áp lực khai thác đối với loài động vật đặc hữu gắn liền với núi Bà Đen. Nếu việc khai thác thằn lằn đen tiếp tục diễn ra thiếu kiểm soát, nguồn lợi tự nhiên có nguy cơ suy giảm nghiêm trọng, thậm chí cạn kiệt.
Đại diện Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh cho biết, thằn lằn núi Bà Đen là loài động vật rừng phân bố tự nhiên trong khu vực rừng đặc dụng núi Bà Đen. Các hành vi săn bắt, mua bán, vận chuyển động vật hoang dã trái phép đều bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Từng được xem là giải pháp linh hoạt giúp giáo dục duy trì hoạt động trong đại dịch, các kỳ thi trực tuyến tại Mỹ giờ đây lại trở thành "điểm nóng" của hàng loạt chiêu gian lận công nghệ cao.
Từ chatbot AI, đồng hồ thông minh cho tới các nhóm kín chia sẻ đáp án theo thời gian thực, nhiều giáo viên và trường đại học Mỹ thừa nhận việc kiểm soát gian lận online đang ngày càng khó khăn.
Theo The New York Times, sự xuất hiện của ChatGPT và các công cụ AI tạo sinh đã khiến giới giáo dục Mỹ lo ngại sâu sắc. Chỉ trong vài giây, chatbot có thể viết bài luận, giải toán hoặc trả lời các câu hỏi học thuật với độ trôi chảy khiến giáo viên khó phát hiện.
Nhiều học sinh thậm chí công khai chia sẻ trên TikTok và Reddit cách dùng AI để "qua mặt" hệ thống kiểm tra trực tuyến. Một số bài đăng hướng dẫn cách yêu cầu chatbot viết lại nội dung theo văn phong tự nhiên nhằm tránh bị phát hiện bởi phần mềm dò AI.
Không chỉ AI, vấn nạn rò rỉ đề thi cũng khiến các kỳ thi online tại Mỹ trở nên hỗn loạn. Trên Reddit và Discord, nhiều nhóm kín chuyên chia sẻ đáp án SAT, AP hay bài thi trực tuyến xuất hiện ngày càng nhiều. Một số học sinh chụp màn hình câu hỏi rồi gửi vào nhóm chat để nhờ giải ngay trong lúc làm bài.
Theo Forbes, AI đang làm thay đổi hoàn toàn cách học sinh tiếp cận thi cử, buộc các trường phải thiết kế lại hình thức đánh giá thay vì chỉ dựa vào các bài thi truyền thống.
Trong khi đó, Education Week cho biết nhiều giáo viên Mỹ hiện phải thay đổi cách ra đề, tăng câu hỏi tư duy cá nhân hoặc yêu cầu học sinh trình bày miệng để hạn chế gian lận bằng AI.
Áp lực còn lớn hơn với các kỳ thi quốc tế tổ chức trực tuyến. Năm 2023, College Board - đơn vị tổ chức SAT và AP - từng phải điều tra nhiều vụ phát tán nội dung bài thi trên mạng xã hội chỉ vài giờ sau khi thí sinh bắt đầu làm bài ở các múi giờ khác nhau. Điều này làm dấy lên tranh cãi về tính công bằng giữa học sinh ở các quốc gia.
Không ít giáo viên Mỹ cho biết, sau đại dịch, nhiều trường đại học bắt đầu quay lại hình thức thi trực tiếp hoặc kết hợp vấn đáp để đảm bảo tính trung thực học thuật.
Một số trường còn yêu cầu sinh viên khóa webcam toàn cảnh phòng thi, bật micro liên tục hoặc dùng phần mềm giám sát theo dõi chuyển động mắt. Tuy nhiên, các biện pháp này lại gây tranh cãi về quyền riêng tư.
Theo The Washington Post, nhiều sinh viên Mỹ phản đối các phần mềm chống gian lận vì cho rằng chúng xâm phạm đời sống cá nhân và tạo cảm giác bị theo dõi quá mức.
Trong bối cảnh AI ngày càng thông minh, nhiều chuyên gia giáo dục tin rằng các kỳ thi kiểu cũ đang đứng trước bước ngoặt lớn.
Thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ hay làm bài trên giấy, trường học có thể sẽ phải chuyển sang đánh giá kỹ năng tư duy, phản biện và khả năng ứng dụng thực tế - những điều mà AI chưa thể thay thế hoàn toàn.
Cuộc chiến chống gian lận công nghệ vì thế được dự báo sẽ còn kéo dài, khi cả học sinh lẫn nhà trường đều liên tục chạy đua với tốc độ phát triển của AI.
