Trước cách thức, kết quả hoạt động của hệ thống bảo tàng tại Hà Nội hiện nay, cùng góc nhìn của một cựu sinh viên Đại học Dược Hà Nội, việc chuyển đổi một không gian đào tạo để đổi lấy một không gian trưng bày là thiếu thuyết phục.
Thứ nhất, có nên xây mới khi những bảo tàng cũ vẫn đang loay hoay tìm hướng đi?
Tôi quan sát trên mạng xã hội, cánh cửa khổng lồ để tiếp cận du khách hiện đại, sự hiện diện của nhiều bảo tàng còn rất mờ nhạt. Trong khi Di tích Nhà tù Hỏa Lò luôn duy trì sức nóng, những đêm tour cháy vé thì các bảo tàng khác vẫn giữ lối đăng tin hời hợt trên Facebook, gần như không xuất hiện trên các nền tảng Tiktok, Instagram.
Đồng thời, với chủ trương quy hoạch đô thị mở rộng, việc thêm một bảo tàng mới vào trung tâm thành phố có hợp lý? Lẽ nào cư dân khu vực ngoài không cần những bảo tàng?
Như vậy, có nên chăng việc đổ nguồn lực vào việc cải tạo một bảo tàng mới, hay chúng ta nên tập trung đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ của những bảo tàng hiện có, hay tìm những địa điểm mới hơn để phục vụ được nhiều người hơn? Bởi lẽ, một bảo tàng thu hút khách không chỉ nằm ở địa điểm, mà nằm ở cách kể câu chuyện lịch sử sao cho sống động, hấp dẫn.
Thứ hai, từ lâu, mỗi khi vấn đề ùn tắc giao thông, áp lực hạ tầng được xới lên, các trường đại học nội đô luôn trở thành tâm điểm của những yêu cầu di dời. Tuy nhiên, áp đặt định kiến này lên Đại học Dược Hà Nội là một sự thiếu công bằng lẫn căn cứ thực tiễn.
Là một cựu sinh viên từng gắn bó với ngôi trường này, tôi hiểu rõ nhịp sống và lưu lượng giao thông tại đây. Khác với các đại học đa ngành có quy mô lên đến hàng vạn người, Đại học Dược Hà Nội có đặc thù đào tạo chuyên sâu ngành Dược, Công Nghệ Sinh Học với tổng học viên, sinh viên khoảng 3000-4000 người. Đây là một con số rất khiêm tốn, không đủ để tạo ra những áp lực hạ tầng cho khu vực.
Hơn nữa, về vị trí địa lý, trường nằm biệt lập tại quận Hoàn Kiếm cũ, không nằm trong các cụm trường đại học san sát nhau nên không tạo ra hiệu ứng cộng hưởng gây quá tải hạ tầng.
Thực tế cho thấy, phố Lê Thánh Tông hay các trục đường quanh trường chưa bao giờ là “điểm nóng” ùn tắc, ngay cả trong giờ cao điểm. Việc di dời một ngôi trường có mật độ thấp như vậy để giải quyết áp lực đô thị là một lập luận không thuyết phục, nếu không muốn nói là đi ngược lại thực tế hiện hữu.
Tôi hoàn toàn đồng tình với phương án của lãnh đạo ĐH Dược Hà Nội: “Giữ lại cơ sở này làm nơi đào tạo sau đại học và nghiên cứu chuyên sâu”, nghĩa là chuyển sinh viên sang cơ sở mới, cơ sở 13-15 Lê Thánh Tông đào tạo hệ sau đại học, nghiên cứu khoa học, các nghi lễ học thuật…
Bảo tồn giá trị nguyên bản: Cảnh quan, cơ sở Lê Thánh Tông đã có tuổi đời hơn 120 năm. Ngay từ khi người Pháp xây dựng, mục tiêu của nó đã là một học viện đào tạo con người. Di sản sẽ sống mãi và được nhớ đến khi nó được thực hiện đúng sứ mệnh nguyên bản của mình.
Một giảng đường có tiếng thầy giảng bài, có bóng dáng những dược sĩ, nhà khoa học tương lai sẽ giá trị hơn nhiều.
– Học tập kinh nghiệm quốc tế: Các thành phố lớn trên thế giới như Paris, London hay Cambridge luôn trân trọng và giữ lại các ngôi trường cổ kính ngay trong lòng trung tâm để làm biểu tượng trí tuệ.
– Giá trị lớn nhất của một công trình không chỉ nằm ở vị trí, những viên gạch, mà nằm ở những con người đã trưởng thành từ đó. Đại học Dược Hà Nội không đơn thuần là một địa chỉ trên bản đồ, mà là “thánh đường” tri thức của hơn 80 thế hệ sinh viên, học viên Dược sĩ cả nước.
Sự nhỏ nhắn, yên bình của mái trường này giữa lòng đô thị náo nhiệt đã tạc sâu vào tâm trí bao người. Đó là những giờ thực hành miệt mài trong phòng thí nghiệm cổ kính, là những buổi lên lớp dưới giảng đường trăm năm mang đậm hơi thở lịch sử.
Suốt hơn 80 năm qua, mảnh ký ức ấy vẫn đang được bồi đắp hằng ngày. Một ngôi trường cổ kính vẫn đang hằng ngày đào tạo ra những dược sĩ, những nhà khoa học chính là một di sản đang sống.
Khoảng năm 2022, khi thị trường bất động sản rơi vào trạng thái "đứng hình", tôi là một trong những người đứng ngoài quan sát với tâm lý vừa lo lắng, vừa dè chừng. Hàng loạt dự án "đóng băng", ngân hàng siết chặt tín dụng, câu chuyện giảm giá, cắt lỗ xuất hiện khắp nơi. Không ít người khuyên nhau "cứ chờ thêm", vì giá chắc chắn còn xuống nữa.
Tháng 3/2023, tôi đưa ra một quyết định mà đến giờ nghĩ lại vẫn thấy mình khá liều: xuống tiền mua một căn hộ ở vùng ven TP HCM, với mức giá 1,54 tỷ đồng. Thời điểm đó, phản ứng của bạn bè, người quen gần như giống nhau, ai cũng ngạc nhiên hỏi tôi: "Sao không chờ thêm?", "giờ này mà còn mua là hớ rồi". Nghe nhiều, tôi cũng hơi dao động, nhưng cuối cùng vẫn chọn mua vì nghĩ đơn giản: mình cần một chỗ ở ổn định, và mức giá đó nằm trong khả năng nên chốt luôn.
Những tháng sau đó, tôi vẫn theo dõi thị trường nhà ở với tâm trạng nửa hy vọng, nửa thấp thỏm. Nhưng điều khiến tôi bất ngờ là từ thời điểm mua nhà đến nay, gần như tôi không tìm thấy căn hộ nào có mức giá thấp hơn con số mình đã trả. Ngược lại, căn hộ của tôi hiện đang được chào bán lại trong khoảng 2,1 đến 2,3 tỷ đồng.
Tôi không phủ nhận cảm giác "mua đúng thời điểm" mang lại chút nhẹ nhõm. Nhưng đồng thời, tôi cũng thừa nhận, giá chung cư hiện nay dường như đang bị đẩy lên quá cao. Khó có thể lý giải việc chỉ trong một khoảng thời gian không quá dài, nhất là sau các thông tin sáp nhập tỉnh thành, mà giá nhà lại tăng nhanh đến vậy.
>> Tôi không thể mua lại chung cư từng bán lỗ vì nay 'ngáo giá' 7 tỷ
Tuy nhiên, khi tìm hiểu kỹ hơn, góc nhìn của tôi dần thay đổi. Một người bạn của tôi vừa mua nhà cách đây không lâu, và mức giá họ chấp nhận cũng nằm trong khoảng mà thị trường đang chào bán. Điều đó cho thấy, không phải chỉ là "giá ảo", mà thực sự đã có giao dịch.
Tham gia các hội nhóm về nhà ở, tôi cũng nhận ra một thực tế khác: loại căn hộ như tôi đang sở hữu chỉ chiếm khoảng 20% thị trường. Trong khi đó, nhu cầu tìm mua lại khá lớn. Nhiều người hỏi mua, nhưng không có nhiều lựa chọn phù hợp. Khi cung không đủ cầu, việc giá bị đẩy lên cao là điều khó tránh.
Tôi không cho rằng mình đúng hay người khác sai khi khuyên nên chờ đợi vào thời điểm đó. Thị trường bất động sản vốn khó đoán, và mỗi quyết định đều phụ thuộc vào hoàn cảnh, nhu cầu của từng người. Với tôi, quyết định mua nhà khi thị trường ảm đạm xuất phát từ nhu cầu thật, và có lẽ chính điều đó đã giúp tôi không bị cuốn theo tâm lý đám đông.
Đến giờ, tôi vẫn giữ quan điểm thận trọng khi nhìn vào đà tăng giá hiện nay. Nhưng câu chuyện của bản thân khiến tôi tin rằng, đôi khi trong những giai đoạn nhiều người e dè nhất, lại là lúc mỗi người cần tỉnh táo để tự trả lời câu hỏi: mình đang mua vì nhu cầu thực, hay chỉ đang chờ một "điểm đáy" mà không ai có thể chắc chắn?
Cao Linh'10 tỷ đồng gửi tiết kiệm ngân hàng tốt hơn mua chung cư'
Nước cờ sai khi tôi mua chung cư 5 tỷ thay vì nhà mặt đất
Tôi kiệt sức vì không theo kịp giá nhà Sài Gòn
'Sai lầm thuê chung cư 15 triệu một tháng thay vì gánh nợ mua nhà'
'3,5 tỷ thuê nhà sống sướng hơn gánh nợ mua chung cư'
Dọn lên chung cư 10 năm tuổi tôi mới thấy nhà mặt đất thua xa
Ở đó, vỉa hè không chỉ là phần đất thừa bên cạnh con đường. Người đi bộ được che nắng bởi mái hiên liên tục. Các cửa hàng tầng trệt mở ra ngay sát tuyến phố.
Khách bộ hành có thể dừng lại xem sách, uống cà phê hay trú mưa mà không phải bước xuống lòng đường. Điều đáng nói là nhiều mái hiên ấy không hề lấn ra đất công một cách tự phát. Chúng nằm trong chính thiết kế của công trình, tạo nên một dạng vỉa hè tự thân không gian thuộc về căn nhà nhưng phục vụ cả cộng đồng.
Trong khi đó, rất nhiều khu đô thị mới hiện nay lại đang đi theo hướng ngược lại. Nhà dân cố tận dụng từng mét vuông xây sát mép đất, sau đó tiếp tục dựng mái che, biển hiệu, chậu cây, bậc tam cấp để chiếm thêm vỉa hè. Người đi bộ cuối cùng chỉ còn một lối nhỏ len lỏi hoặc phải xuống lòng đường.
Khu dân cư nơi tôi sống từng có vỉa hè rộng tới 4 mét, cứ khoảng 10 mét lại có một cây xanh. Nhiều hộ dân còn chủ động xây lùi vào thêm 2 mét để tạo khoảng đệm phía trước nhà. Có thời điểm, cả tuyến phố sở hữu vỉa hè rộng tới 6 mét một điều rất hiếm ở đô thị Việt Nam.
Nhưng rồi phần "chuẩn" vỉa hè bị giảm còn 2 mét. Một vài căn đầu tiên bắt đầu xây lấn ra. Sau đó cả dãy phố cùng làm theo vì ai cũng sợ mình bị thiệt. Chỉ sau vài năm, vỉa hè rộng rãi biến thành lối đi chật hẹp bị chiếm dụng bởi bảng hiệu, xe máy và vật dụng cá nhân.
Đây là lý do tôi cho rằng Việt Nam nên xây dựng một bộ tiêu chuẩn mới cho nhà phố mặt tiền, đặc biệt ở các tuyến thương mại. Theo đó, các căn nhà có thể được xây tối đa diện tích ở các tầng trên, nhưng tầng trệt bắt buộc phải lùi vào khoảng 4 mét để tạo vỉa hè tự thân cho chính căn nhà đó.
Khoảng không này có thể dùng làm hành lang đi bộ có mái che, nơi để xe cho khách, không gian cây xanh, chỗ nghỉ chân, hoặc khu kinh doanh mở. Đổi lại, chủ nhà được hưởng lợi trực tiếp vì mặt bằng kinh doanh đẹp hơn, khách tiếp cận thuận tiện hơn và giá trị thương mại của căn nhà tăng lên.
Thực tế, các cửa hàng tiện lợi hay siêu thị điện máy đã tự làm điều này từ lâu. Họ hiểu rằng khoảng trống trước cửa hàng không phải "đất bỏ phí", mà là thứ tạo nên doanh thu. Một cửa hàng có chỗ dừng xe, có khoảng lùi thông thoáng luôn hấp dẫn khách hơn một mặt tiền bị bít kín.
Nếu áp dụng đồng bộ, các tuyến phố Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển theo mô hình "phố Tràng Tiền hiện đại": tầng trệt lùi vào, mái hiên liên tục, cây xanh đồng bộ, người đi bộ được che nắng mưa, hoạt động kinh doanh diễn ra tự nhiên mà không cần lấn chiếm. Thậm chí, cơ quan chức năng có thể tiến thêm một bước bằng cách chuẩn hóa mái hiên năng lượng mặt trời cho toàn tuyến phố.
Thay vì để mỗi nhà tự dựng mái tôn nhấp nhô, thành phố có thể thiết kế hệ mái đồng bộ vừa che nắng cho người đi bộ vừa phát điện lên lưới. Khi đó, vỉa hè không còn là nơi thường xuyên diễn ra cuộc giằng co giữa người dân và lực lượng trật tự đô thị. Nó trở thành một phần giá trị của chính căn nhà và của cả thành phố.
Chẳng phải không có tiền để mua mà thực sự không cần đến máy lạnh, vì mùa nắng nóng nhưng trời vẫn có gió. Mặt trời lặn, đến khoảng 8-9h tối là không khí bắt đầu dịu và mát mẻ trở lại, chỉ cần bật quạt là ngủ thoải mái.
Nhưng vài năm gần đây, thời tiết ngày càng khắc nghiệt và cực đoan thấy rõ. Hầu như nhà nào cũng gắn ít nhất một máy lạnh. Những nhà nào "cứng đầu" chưa muốn lắp thì cũng phải lắp vì "quá nóng".
Như nhà tôi, bốn bề là vườn cây ăn trái nhưng có lẽ cây xanh cũng không cứu vãn được nhiệt độ không khí. Buổi trưa, ánh nắng gay gắt, nhìn ra ngọn cây không nhúc nhích (không gợn gió), bật quạt thì chỉ phà hơi nóng vào người - lại càng nóng thêm.
Buổi tối thì phải có điều hòa mới ngủ nổi, nếu không mồ hôi ra ướt như đang tắm. Và cũng chưa thấy năm nào mới đầu hè thôi đã nóng như năm nay.
Liệu đây có phải là những chỉ dấu rõ ràng cho biến đổi khí hậu và con người sẽ phải làm gì để cứu vãn tình hình?
