LTS: Phía sau những chuồng thú ở Thảo Cầm Viên đông khách giữa lòng TP.HCM, có một thế giới khác ít khi được nhìn thấy.
Ở đó, ngày bắt đầu từ rất sớm, bằng tiếng dao chạm thớt, mùi cỏ tươi và những bước chân đi một vòng quen thuộc để nhìn từng con thú. Không chỉ là cho ăn hay dọn chuồng, người chăm phải học cách đọc những điều rất nhỏ – từ ánh mắt, dáng đi cho đến những dấu hiệu mà con vật để lại.
Tuyến bài “Hậu trường chăm thú ở Thảo Cầm Viên Sài Gòn” ghi lại những công việc lặp lại mỗi ngày, những mối gắn bó không lời và những câu chuyện phía sau một nơi tưởng như đã quá quen thuộc với nhiều người.
6 giờ 30, phía sau những tán cây cổ thụ của Thảo Cầm Viên, một ngày đã bắt đầu. Không phải bằng tiếng bước chân du khách, mà là tiếng dao chạm thớt, tiếng kéo cỏ xào xạc và mùi thức ăn lan ra trong không khí ẩm của buổi sớm.
Trong khu chế biến, những bó rau và cỏ xanh còn đẫm sương được chất thành từng đống lớn, cao ngang người. Rau, củ, trái cây nằm thành từng rổ. Ở một góc khác, thịt vừa rã đông được cắt, chia nhỏ. Mùi cỏ tươi, mùi cám và mùi thịt cá trộn lẫn vào nhau – thứ mùi có thể khiến người lạ chùn bước, nhưng với những người làm việc ở đây, đã thành quen.
Ít ai hình dung, để vận hành khu vườn thú hơn 160 năm tuổi này, mỗi ngày cần chuẩn bị khoảng 3 tấn thức ăn cho gần 1.400 cá thể động vật.
Chị Phạm Hoàng Quỳnh Anh (27 tuổi, nhân viên khu chế biến) bắt đầu công việc từ 6 giờ 30. Nhưng với chị, buổi sáng thường đến sớm hơn.
Một số loại cỏ lá, rau được chuyển lên từ xí nghiệp ở Củ Chi, các loại củ, trái cây được mua từ các đơn vị uy tín, có kiểm định từ trước đó. Chị Quỳnh Anh và các thành viên khu chế biến sẽ kiểm tra chất lượng, loại bỏ phần hư, rồi mới rửa, cắt, phân loại.
“Chúng tôi làm giống như chuẩn bị đồ ăn ở nhà. Mình ăn sao thì mình làm cho các bạn thú ăn vậy. Rau chỉ lấy phần tươi xanh, củ quả rửa qua sau đó phần hư dập thì cắt bỏ”, chị nói, tay vẫn thoăn thoắt lặt rau.
Một buổi sáng ở đây được “cân” bằng những con số nặng trĩu: gần 3 tấn rau, củ, cỏ và khoảng 100 kg thịt, cá, chia cho 23 khu chuồng.
Trong đó, có những bó cỏ voi dài quá đầu người, nặng trĩu, được kéo xuống rồi chất thành từng lớp. Riêng khu voi mỗi ngày đã “ăn” khoảng 400 – 500 kg cỏ lá, chưa kể thêm chuối, bắp, cà rốt, bí đỏ, bánh mì; khu dê cừu khoảng 130 kg cỏ voi; khu hươu cao cổ thì có thêm lá keo…
Thức ăn được chia và chuyển về 23 khu chuồng
ẢNH: VŨ PHƯỢNG
Tất cả khối lượng đó ở Thảo Cầm Viên được xử lý bởi khoảng 5 người, trong vài giờ buổi sáng. “Khó nhất là vận chuyển. Cỏ nhiều, nặng, mà phải chia đi nhiều khu nên tốn thời gian nhất”, chị Quỳnh Anh nói.
Ở đây, không có chuyện “ước chừng”. Mỗi khẩu phần đều được cân đo theo định mức từ bộ phận dinh dưỡng và thú y, dựa trên loài, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của từng con.
“Không thể cho đại được. Con nào ăn bao nhiêu đều được tính sẵn và theo dõi mỗi ngày”, cô gái 27 tuổi nói, đồng thời cho biết tổng chi phí thức ăn mỗi ngày khoảng hơn 40 triệu đồng. Dù gần đây, giá thực phẩm có biến động, khẩu phần của thú vẫn giữ nguyên.
Cách khu chế biến không xa, anh Phạm Thanh Bình – người phụ trách chăm sóc khu hươu cao cổ, ngựa vằn đã gắn bó 17 năm với công việc chăm sóc thú thì có mặt từ 6 giờ sáng.
Một ngày của anh không bắt đầu bằng việc cho thú ăn mà là đi một vòng tỉ mỉ nhìn từng ngóc ngách ở khu chuồng.
“Sáng nào tôi cũng phải đi một vòng trước. Xem chuồng trại, điện nước, rồi nhìn từng con coi có trầy xước hay dấu hiệu gì lạ không vì ban đêm tụi nó vận động nhiều, nên sáng ra phải kiểm tra lại hết, không thể chủ quan”, anh kể.
Ở khu hươu cao cổ và linh dương, nơi anh Bình phụ trách, mỗi ngày tiêu thụ hơn 200 kg thức ăn. Nhưng với người chăm, con số đó không quan trọng bằng việc… chúng có ăn hay không.
Hiện anh Bình đang phụ trách chăm sóc 8 con hươu cao cổ, trong đó, con đực trưởng thành có thể nặng từ 1 – 1,2 tấn, con cái từ 800 – 900 kg. Thời gian mang thai của hươu cao cổ là 15 tháng. Hươu cao cổ không chỉ là loài động vật trên cạn cao nhất hiện nay mà còn là loài có chiếc lưỡi dài trên 50 cm. Lưỡi hươu cao cổ có thể vươn ra xa, cuộn lại để tuốt thức ăn là lá cây.
Nhìn chăm chú những con hươu cao cổ đang uyển chuyển bước đi dưới gốc cây trong khu chuồng, anh Bình cho biết anh luôn phải để ý xem biểu hiện của con thú thế nào, có ăn hết lượng cỏ trong ngày không.
“Chỉ cần nó ăn ít đi là mình biết có vấn đề, phải báo liền để điều chỉnh”, anh nói. Mùa mưa, cỏ ướt là hươu cao cổ không thích ăn. Nắng quá thì lá khô, cũng không ăn. Tôi chọn lại loại lá, treo thức ăn lên cho phù hợp”, anh chia sẻ.
Làm việc lâu năm, mối quan hệ giữa người và thú dần thay đổi. Mỗi khi anh Bình lên tiếng, hươu cao cổ và ngựa vằn đều nhìn về phía anh. Có con lại gần, ngửi, quan sát khi thấy người quen. Cũng có những con chỉ ăn khi đúng người chăm.
“Làm riết thành quen. Đi đâu thấy cây gì nó thích là nhớ đem về cho nó ăn”, anh cười. Một câu nói nhẹ, nhưng chứa cả quãng thời gian gắn bó.
Ngựa vằn ở chung chuồng với hươu cao cổ khá hòa thuận, tuy nhiên thỉnh thoảng ngựa vằn cũng “len lén” cắn chân hàng xóm để chọc ghẹo
Khoảng 7 giờ 30, khi khách bắt đầu vào tham quan, nhiều người chỉ thấy những con thú đang thong thả ăn, nằm nghỉ hoặc vận động trong chuồng. Ít ai biết rằng, phía sau sự bình yên đó, buổi sáng đã đi được nửa chặng.
Hơn 3 tấn thức ăn đã được chuẩn bị. Hàng chục khu chuồng đã được phân chia. Mỗi con thú đã được kiểm tra, theo dõi.
Ở khu chế biến của Thảo Cầm Viên, những bó cỏ đã vơi đi một nửa. Không khí bớt ồn hơn lúc đầu giờ. Quỳnh Anh đứng lại vài giây, nhìn về phía khu chuồng, nơi những con thú đang cúi xuống ăn chậm rãi. “Thấy tụi nó ăn, mình vui”, chị nói.
Rồi lại quay vào trong, chuẩn bị những phần việc còn lại cho buổi chiều và cho ngày mai, khi một buổi sáng khác lại bắt đầu, cũng từ những bó cỏ đầu tiên.
Dương lịch hôm nay là thứ ba, cũng là ngày thứ hai người Việt đón tháng 6, đánh dấu năm 2026 trải qua ngày thứ 152. Theo lịch âm hôm nay 2.6 là ngày 17 tháng 4, theo cách gọi can chi là ngày Đinh Mùi, tháng Quý Tỵ, năm Bính Ngọ, đánh dấu tiết Mang chủng 2026 tới gần.
Hôm qua người Việt vừa trải qua ngày đầu tiên của tháng 6 dương lịch. Tháng này có 30 ngày, theo lịch âm, tháng này bắt đầu từ hôm qua ngày 16 tháng 4, theo cách gọi can chi là ngày Bính Ngọ, tháng Quý Tỵ, năm Bính Ngọ và kéo dài tới ngày 16 tháng 5, còn gọi là ngày Ất Hợi, tháng Giáp Ngọ, năm Bính Ngọ.
Theo lịch vạn niên, hôm nay là ngày Đạo Tặc. Dân gian quan niệm đây không phải là ngày đẹp, không thích hợp để xuất hành, khởi sự việc lớn khi nhiều người cho rằng ngày này "rất xấu, xuất hành bị hại, mất của".
Về góc độ tiết khí, hôm nay là ngày thứ 13 người Việt đón tiết Tiểu mãn. Tiết khí này bắt đầu vào ngày 21.5 và kết thúc vào ngày 5.6. Trong thời đoạn của tiết khí này thường xảy ra hiện tượng nước trên các sông, suối ở miền Bắc dâng cao nhưng quy mô nhỏ và vừa do các đợt mưa rào trong thời đoạn tiết Tiểu mãn.
Tiểu mãn có ý nghĩa là "lũ nhỏ". Theo kinh nghiệm dân gian, đây là thời điểm kết thúc tình trạng khô hạn, thiếu nước do những đợt nắng nóng, oi bức ở tiết Lập hạ, cho thấy lượng nước dồi dào hơn.
Tiết Tiểu mãn là thời điểm quan trọng cho việc chăm sóc cây trồng, hoa quả bởi các loài sinh vật và vi sinh vật trong thời kỳ này cũng sinh trưởng rất mạnh mẽ, gây ảnh hưởng xấu lên các loại cây trồng, người nông dân cần chú ý theo dõi, chăm tưới và cắt tỉa thường xuyên hơn. Tiết Tiểu mãn là thời điểm nhiệt độ và độ ẩm đều tăng cao, nhiều người cần chú ý đến tình trạng sức khỏe khỏi một số bệnh đặc trưng ở mùa này.
Theo quy ước, hằng năm, tiết Mang chủng là thời đoạn bắt đầu từ khoảng ngày 5 hay 6.6 khi kết thúc tiết Tiểu mãn và kết thúc vào khoảng ngày 21 hay 22.6 khi tiết Hạ chí bắt đầu.
Năm 2026, tiết Mang chủng chính thức bắt đầu vào ngày 5.6 và kết thúc vào ngày 21.6. Ý nghĩa của tiết khí này, đối với vùng Trung Hoa cổ đại, là "ngũ cốc trổ bông". Tuy nhiên đối với người nông dân Việt Nam, ý nghĩa của nó còn là khi người ta nhìn thấy chòm sao Tua Rua (chòm sao Kim Ngưu) mọc lên bầu trời.
Theo cách tính hiện đại, với điểm Xuân phân là gốc có kinh độ mặt trời bằng 0°, thì điểm diễn ra hay bắt đầu tiết Mang chủng ứng với kinh độ mặt trời bằng 60°.
Ở Việt Nam, ngày 2.6 hôm nay không phải là ngày lễ lớn. Trên thế giới, hôm nay được nhiều người quan tâm vì là ngày Quốc tế xe Volkswagen Bus (International Volkswagen Bus Day). Ngày này được sáng lập vào năm 2023 bởi National Day Calendar và Volkswagen, nhằm tôn vinh dòng xe mang tính biểu tượng này.
Timeanddate.com cho biết ở Mỹ, hôm nay là ngày lễ vui vẻ, ngày tan sở sớm. Ngày lễ không chính thức này được tổ chức hằng năm vào ngày 2.6, trừ khi ngày đó rơi vào cuối tuần. Khi đó, ngày lễ sẽ được chuyển sang thứ hai tuần sau.
Ngày này khuyến khích mọi người dành chút thời gian trong ngày làm việc cho bản thân và làm những việc giúp họ thư giãn. Một lợi ích khác của việc tan làm sớm là gì? Bạn tránh được giờ cao điểm giao thông!
Tôi đến dọn nhà kho giúp ông nội vào chiều cuối tuần để lấy chỗ kê chiếc tủ lạnh thông minh mới mua. Giữa đống đồ phủ bụi ở góc tối, tôi tìm thấy chiếc đèn bão cũ rích. Thân sắt hoen gỉ, bầu kính mờ đục vẫn sực nức mùi dầu hỏa cổ xưa. Nghĩ là phế liệu, tôi định ném thẳng vào sọt rác.
"Này! Cái thằng này, bỏ ngay báu vật của tao xuống!" - ông nội từ sân lao vào hớt hải, đỡ lấy chiếc đèn, nâng niu như viên kim cương vô giá. Tôi ngạc nhiên buột miệng: "Cái đèn lỗi thời này giữ làm chi cho chật nhà ông ơi".
Ông không trả lời ngay, nhẹ nhàng lấy vạt áo lau vệt bụi trên bầu kính. Mắt ông rưng rưng, giọng đầy hóm hỉnh: "Anh chỉ giỏi phá hoại! Thời bao cấp, không có cái đèn này của bà nội thì ba anh làm sao học bài qua mấy mùa thi cử? Bà xài nó để đi phụ việc ngoài vuông tôm từ tờ mờ sáng. Có đêm bà vấp rễ cây té nhào xuống sình, lấm lem từ đầu đến chân nhưng tay bà anh vẫn giơ cao cái đèn quyết không để tắt lửa. Bà xách nó đi họp tổ nhân dân, rồi thắp đèn trông ngóng ông những đêm đi làm ca kíp giữ máy móc ngoài trạm về đó cháu. Ngày ấy, nó là tài sản lớn nhất, là cả cuộc đời của bà..."
Rồi ông nhìn xa xăm, cất giọng hát khan khàn khẽ khàng mà ngân vang, như đang hát cho ngọn đèn nghe:
"Ai ơi yêu nắng phương Nam,
Gửi theo nguồn điện nắng đan hai miền…".
Tôi đứng lặng người nhìn ông nội lụi cụi lau đèn. Câu ca của ông như chiếc chìa khóa mở toang ký ức của nửa thế kỷ trước, giúp tôi nhận ra sợi dây liên kết vô hình giữa quá khứ và hiện tại, giữa gia đình nhỏ và hành trình 50 năm của ngành điện thành phố.
Năm mươi năm trước, dọc xóm đồng bưng Tân Nhựt chưa có điện lưới ổn định. Cứ mặt trời lặn là cả xóm chìm vào bóng tối mịt mùng, chỉ nghe tiếng muỗi vo ve và ếch nhái ngoài đồng bãi. Ánh sáng duy nhất dẫn đường cho bà nội tôi qua những lối đi sình lầy chính là ngọn lửa dầu leo lét từ chiếc đèn bão này.
Gọi là đèn bão, bởi bầu kính được thiết kế đặc biệt bảo vệ ngọn lửa trước giông gió từ cánh đồng hoang thổi vào. Bà tôi chắt chiu ngọn lửa ấy qua bao mùa mưa nắng, như cách người phụ nữ thầm lặng giữ gìn hơi ấm gia đình, kiên cường nuôi dạy con cái và thắp sáng niềm tin chờ đợi ngày quê hương bừng sáng.
Chiếc đèn bão mang trong mình ký ức một giai đoạn chuyển mình vĩ đại, khi mạng lưới điện thành phố như những nguồn mạch hồi sinh, vươn mình bừng sáng khắp các ngõ hẻm nội đô lẫn vùng ven ngoại thành.
Ông kể, ngày dòng điện chính quy về khu đồng bưng, cả xóm nghèo náo nức như ngày hội lớn. Khi những người thợ điện áo cam của Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) đóng cầu dao từ các trạm biến áp mới dựng, một luồng ánh sáng bạt ngàn quét qua các lối đi, tràn vào từng nếp nhà tranh, xua tan cái mịt mùng tích tụ từ bao đời.
Trong giây phút lịch sử ấy, bà nội lặng lẽ vặn nhỏ tim đèn, thổi tắt ngọn lửa dầu và đặt chiếc đèn bão vào góc tủ. Khoảnh khắc ngọn đèn dầu lùi lại phía sau nhường chỗ cho dòng điện bừng sáng chính là biểu tượng văn minh bước sang trang mới. Từ đêm đó, ánh điện rực rỡ thay cho ánh dầu; guồng máy xẻ, máy bơm chạy điện thay cho sức người; và ước mơ của những đứa trẻ nghèo không còn bị giới hạn bởi vùng sáng nhỏ nhoi trên trang giấy học trò đầy khói ám.
Hành trình 50 năm qua của ngành điện thành phố không chỉ đo bằng những con số tăng trưởng, mà ý nghĩa thiêng liêng nhất nằm ở sự hồi sinh của những mảnh đất, những số phận từng một thời thiếu thốn.
Để có được sự thông suốt ấy, lịch sử ngành điện đã ghi nhận những nỗ lực và hy sinh vô cùng to lớn từ nhân tố con người. Đó là những người thợ dầm mưa dãi nắng trên cột cao, là những kỹ sư âm thầm thức trắng đêm trong phòng điều khiển. Mồ hôi và tâm huyết của các thế hệ đi trước đã hòa vào lòng đất để giữ cho dòng năng lượng thành phố bừng sáng, hóa thân đốm sáng chắt chiu năm xưa thành nguồn năng lượng mạnh mẽ kiến tạo tương lai đất nước.
Bà nội đã đi xa, nhưng ngọn đèn của bà vẫn luôn sống mãi. Vào những mùa giông bão, khi thiên tai quật ngã cây cối, màu áo cam lại lặng lẽ lao vào màn mưa. Những bóng áo cam bám trụ trên cột cao giữa đêm đặc quánh, đối mặt với hiểm nguy để khôi phục dòng điện cho dân. Nếu năm xưa bà tôi che chắn cho ngọn đèn dầu trước cơn giông bên đồng ruộng, thì nay, những người thợ điện đang lấy tinh thần trách nhiệm làm lá chắn bảo vệ dòng sáng cho hàng triệu triệu gia đình.
Tôi nhìn chiếc đèn cũ trên tay ông rồi nhìn lên bóng đèn sáng trưng trên trần nhà. Nhìn ra khoảng rộng bao la ngoài kia, nơi đường dây siêu cao áp 500 kV vĩ đại đang sừng sững dọc chiều dài đất nước. Đó là đại lộ năng lượng huyết mạch khởi nguồn từ nhà máy Thủy điện Hòa Bình lịch sử, xẻ dọc dãy Trường Sơn hùng vĩ, băng qua núi cao, rừng rậm và sông ngòi của khắp các tỉnh thành miền Bắc, miền Trung, để kết thúc hành trình kiêu hãnh tại trạm Phú Lâm nơi thành phố mang tên Bác.
Giỗ tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch năm nay rơi vào chủ nhật (26.4), người lao động được nghỉ bù vào thứ hai (27.4). Sau hai ngày đi làm giữa tuần, kỳ nghỉ 30.4 - 1.5 tiếp tục nối dài từ thứ năm đến hết chủ nhật, tạo thành chuỗi nghỉ lễ kéo dài, khiến nhu cầu đi lại tăng cao.
Từ khoảng 5 giờ 30 sáng 26.4, cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây đã bắt đầu ghi nhận lưu lượng phương tiện tăng mạnh. Đoạn từ Km4 đến Km9, đặc biệt khu vực các nút giao Vành đai 2, Vành đai 3, hướng ra cầu Nhơn Trạch và cầu Long Thành, xuất hiện tình trạng đông xe kéo dài khoảng 5 km.
Tình trạng quá tải cũng xuất hiện từ rạng sáng trên nhiều tuyến cửa ngõ TP.HCM, với cảnh xe cộ dày đặc, nhích từng đoạn kéo dài nhiều km.
Theo lực lượng CSGT, nguyên nhân chính do lượng xe container tăng đột biến trước kỳ nghỉ lễ Giỗ tổ Hùng Vương và lễ 30.4 - 1.5, các doanh nghiệp tranh thủ vận chuyển hàng hóa. Cùng với đó, xe cá nhân từ TP.HCM đổ về các tỉnh du lịch cũng khiến áp lực giao thông tăng cao.
"Ngay từ sáng sớm, lượng phương tiện đã rất lớn, phải tổ chức điều tiết liên tục tại các điểm lên xuống cao tốc. Đoạn từ Km4 đến Km8 xe di chuyển chậm nhưng vẫn đều, qua khu vực này thì lưu lượng bắt đầu giãn ra", đại diện Đội CSGT đường bộ cao tốc số 6 (Phòng 6, Cục CSGT) cho biết.
Để giảm áp lực, lực lượng chức năng áp dụng phương án "nhấp nhả" tại các điểm lên cao tốc. Cụ thể, xe được cho vào theo từng đợt, khoảng 10 phút mở - 5 đến 10 phút tạm dừng, nhằm tránh tình trạng ùn ứ cục bộ trên tuyến chính.
"Có thời điểm trên cao tốc gần như không thể di chuyển, buộc phải tạm ngưng cho xe lên trong vài phút để giải tỏa dòng xe phía trước, sau đó mới tiếp tục mở lại", CSGT thông tin.
Từ khoảng 6 giờ đến 13 giờ cùng ngày, lưu lượng phương tiện duy trì ở mức rất cao. Dù đến trưa có giảm so với buổi sáng, nhưng tình trạng đông xe vẫn tiếp diễn, đặc biệt tại các tuyến đường dẫn. Nhiều đoạn phương tiện chỉ có thể di chuyển với tốc độ 5 - 10 km/giờ ở các đoạn đường dẫn lên cao tốc, trong khi trên cao tốc đạt khoảng 30 - 60 km/giờ.
Tại khu vực cửa ngõ phía đông TP.HCM, Đội CSGT Cát Lái cho biết lượng xe tăng mạnh từ cầu Phú Mỹ đến Vành đai 2, nhiều thời điểm xảy ra ùn ứ. Trong khi đó, tại khu vực cầu Đồng Nai, dòng xe đổ về cao tốc lớn khiến phương tiện di chuyển chậm.
Trạm CSGT Đa Phước cũng ghi nhận tình trạng tương tự khi lượng xe từ cảng Cát Lái kéo dài ra cầu Phú Mỹ, nhiều xe phải xếp hàng nối đuôi nhau trên cầu.
Trước áp lực giao thông tăng cao, lực lượng CSGT đã huy động 100% quân số, đồng thời tăng cường lực lượng cơ động để điều tiết, phân luồng tại các điểm nóng. Việc phối hợp giữa Cục CSGT và các đội/trạm của Phòng CSGT Công an TP.HCM được triển khai liên tục nhằm đảm bảo giao thông không rơi vào tình trạng tê liệt.
CSGT khuyến cáo người dân chủ động sắp xếp thời gian di chuyển hợp lý, tránh các khung giờ cao điểm, đồng thời tuân thủ hướng dẫn của lực lượng chức năng để đảm bảo an toàn và hạn chế ùn tắc trong kỳ nghỉ lễ kéo dài.
