Hơn 4 năm sau vụ chiếc máy bay Boeing 737-800 lao xuống từ độ cao gần 9.000 m, đâm vào ngọn núi ở thành phố Ngô Châu (miền nam Trung Quốc) khiến toàn bộ 132 người trên máy bay thiệt mạng (ngày 21.3.2022), dữ liệu mới công bố cho thấy dường như có người trong buồng lái đã cố tình tắt nguồn cung cấp nhiên liệu, CNN đưa tin ngày 4.5.
Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) đã công bố phân tích “bản ghi dữ liệu chuyến bay” (FDR), được coi là 1 trong 2 “hộp đen” của chiếc phi cơ, và phát hiện dường như công tắc nhiên liệu của cả 2 động cơ đã bị tắt cùng lúc trước khi chiếc Boeing 737 rơi. NTSB được tham gia vào quá trình phân tích hộp đen do Boeing là hãng sản xuất máy bay từ Mỹ.
“Phát hiện cho thấy trong lúc máy bay đang ở độ cao khoảng 8.800 m, công tắc nhiên liệu của cả 2 động cơ đã bị gạt từ vị trí hoạt động sang vị trí ngắt. Tốc độ động cơ giảm xuống sau khi công tắc nhiên liệu bị thay đổi”, báo cáo của NTSB có đoạn.
Công tắc nhiên liệu trên các máy bay thương mại là hệ thống điều khiển vật lý dùng để điều chỉnh dòng nhiên liệu vào động cơ. Trên dòng 737, phi công phải kéo công tắc thủ công để gạt từ chế độ “hoạt động” sang “ngắt” động cơ.
Ông David Soucie, nhà phân tích an toàn hàng không của CNN, nhận định: “Dữ liệu này cho thấy rõ ràng các công tắc nhiên liệu đã được chuyển sang vị trí tắt bằng thao tác thủ công ngay trước khi máy bay rơi”.
“Không có dấu hiệu nào cho thấy các công tắc được bật trở lại. Điều đó chứng tỏ không có nỗ lực nào nhằm khởi động lại động cơ. Nếu công tắc bị tắt do nhầm lẫn, các phi công hẳn đã cố gắng bật lại chúng”, ông nói thêm.
Thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay (FDR) đã ngừng hoạt động khi các máy phát điện của máy bay mất nguồn ở độ cao, trong khi “thiết bị ghi âm buồng lái” (CVR), “hộp đen” còn lại của máy bay, vẫn hoạt động tiếp nhờ pin dự phòng. NTSB cho biết họ không nhận được bản ghi âm nào.
China Eastern Airlines và Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc (CAAC) chưa bình luận về báo cáo mới nhất từ NTSB.
Trước đây, CAAC từng bác bỏ thông tin cho rằng vụ rơi máy bay là có chủ ý.
Lần gần nhất CAAC cập nhật về cuộc điều tra là vào năm 2024. Khi đó, cơ quan này nhắc lại các kết luận trước đó rằng không phát hiện vấn đề nào liên quan đến máy bay, phi hành đoàn hoặc điều kiện thời tiết.
Chiếc Boeing 737 đang trên lộ trình bay nội địa Trung Quốc, từ thành phố Côn Minh đến thành phố Quảng Châu vào ngày 21.3.2022 thì mất liên lạc với trạm kiểm soát không lưu và rơi xuống vùng núi ở thành phố Ngô Châu. Trên máy bay lúc đó có 123 hành khách và 9 thành viên phi hành đoàn.
Theo Đài CNN, một phi công Mỹ được giải cứu sau vụ tiêm kích F-15 bị bắn rơi trên bầu trời Iran hồi tháng 4 cho biết ông đã thấy hiện tượng lạ trước khi phóng khỏi máy bay: nhiều drone Iran bay đồng bộ, tạo hình giống một con sứa khổng lồ.
Thông tin này nhanh chóng gây tranh cãi trong cộng đồng tình báo Mỹ. Nếu được xác nhận, đây có thể là bước tiến đáng kể trong công nghệ drone của Tehran.
Thông tin này được phi công báo cáo với giới chức tình báo Mỹ, sau khi được lực lượng đặc nhiệm giải cứu.
Theo một nguồn tin am hiểu vụ việc, phi công mô tả các drone "kết nối với nhau, di chuyển như một thể thống nhất, với những chiếc nhỏ hơn nằm dưới những chiếc lớn hơn như các xúc tu của con sứa".
"Cứ như chuyện người ngoài hành tinh vậy", nguồn tin nói. Một nguồn tin khác cho biết phi công gọi cảnh tượng này là "bãi mìn drone trên không".
Nguyên nhân chính xác khiến chiếc F-15 bị bắn hạ vẫn đang được điều tra. Tuy nhiên các báo cáo ban đầu cho thấy đội hình drone này có thể đã góp phần giúp Iran hạ chiến đấu cơ Mỹ.
Đây cũng là lần đầu một máy bay quân sự Mỹ bị bắn rơi trong không phận Iran kể từ khi xung đột bùng phát.
Tuy vậy, lời kể của phi công F-15 gây nhiều tranh cãi trong giới tình báo Mỹ. Ông bị chấn động não sau vụ rơi và đây là lần thứ hai phải nhảy dù thoát hiểm trong xung đột.
Vì vậy các điều tra viên đặt câu hỏi liệu ông có thực sự nhìn thấy như mô tả, hay chỉ là ảo giác do chấn thương. Một số giả thuyết khác cũng được nêu ra, từ khả năng Iran đã phát triển công nghệ mới đến việc đây chỉ là một cuộc thử nghiệm.
Theo các nguồn tin, năng lực mà phi công mô tả được gọi là "mạng lưới kết nối dạng lưới một-nhiều" (one-to-many meshed networking), cho phép một người điều khiển chỉ huy cùng lúc nhiều drone.
Dù tình báo Mỹ trước đó chưa đánh giá Iran sở hữu năng lực này, Nga và Trung Quốc được cho là đã phát triển công nghệ tương tự.
Một số báo cáo cũng cho thấy Tehran đã nhận được hỗ trợ từ hai nước trong quá trình phát triển chương trình drone.
Giới chuyên gia cảnh báo nếu Iran thực sự làm chủ công nghệ này, đây sẽ là mối đe dọa đáng kể với Mỹ và các đồng minh trong khu vực.
Bà Emma Bates, chuyên gia về tác chiến drone và hiện đại hóa quốc phòng, nhận định một đàn drone có thể tự phối hợp đội hình, mang chất nổ và duy trì lực lượng dự bị để tiếp tục tấn công sẽ tạo ra phương thức tác chiến "cực kỳ đáng gờm".
Cụ thể, giá dầu Brent giảm 3,9% xuống còn 84 USD một thùng, và giá dầu thô Mỹ giảm 4,8%, xuống khoảng 81 USD một thùng.
Trước đó không lâu, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ đã hoàn tất thỏa thuận với Iran, sẽ ký kết trong tuần này, đồng thời eo biển Hormuz lập tức mở cũng như lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ với Iran được gỡ bỏ ngay. Phía Iran cũng xác nhận thông tin này.
Theo CNN, thỏa thuận này có thể làm tăng mạnh lưu lượng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng đối với nguồn cung dầu toàn cầu.
Nhiều bên đã nhanh chóng lên tiếng hoan nghênh việc Mỹ - Iran thông báo đạt thỏa thuận.
Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim al-Thani viết trên X: "Chúng tôi mong muốn tất cả các bên tham gia vào các cuộc đàm phán sắp tới với tinh thần tích cực và mang tính xây dựng, điều này sẽ giúp củng cố tiến bộ này và phát triển hơn nữa".
Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết ông "nhiệt liệt hoan nghênh" thỏa thuận được công bố giữa Mỹ và Iran, gọi đó là bước tiến vô cùng quan trọng trong việc chấm dứt chiến sự, đảm bảo ổn định khu vực và mở lại eo biển Hormuz. "Chúng tôi sẵn sàng ủng hộ các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ bắt đầu ngay bây giờ", ông Starmer nói thêm trong tuyên bố được đăng tải trên mạng xã hội.
"Không có khoản thanh toán 300 tỷ USD nào từ Mỹ cho Iran. Đó là tin giả. Những gì nước Mỹ nhận được là thành công, giá dầu giảm và chiến thắng. Hãy nhìn vào thị trường chứng khoán đi. Phe Dân chủ đang tiến hành chiến dịch tuyên truyền", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 18/6.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông cũng cho rằng những người chỉ trích thỏa thuận này là "xuẩn ngốc".
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán nước này, khẳng định bản ghi nhớ thể hiện "sự thất bại" của Mỹ.
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei cùng ngày cho biết đã phê chuẩn văn kiện với Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông, đánh dấu phản ứng đầu tiên của ông với thỏa thuận.
"Về nguyên tắc, tôi có quan điểm khác với bản ghi nhớ, nhưng đã phê chuẩn dựa trên cam kết mà Tổng thống Iran, với tư cách Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, đệ trình nhằm bảo vệ quyền lợi của Iran và Mặt trận Kháng chiến", ông Khamenei nêu trong thông điệp được phát trên truyền hình nhà nước.
Lãnh tụ Tối cao Iran cho rằng Tổng thống Trump đã sử dụng mọi đòn bẩy có thể nhằm đạt được thỏa thuận "trong thế tuyệt vọng", nhấn mạnh Tehran sẽ không chấp nhận bản ghi nhớ nếu Washington đưa ra những yêu cầu quá mức. "Các cuộc đàm phán trực tiếp trong tương lai không đồng nghĩa chúng ta chấp nhận quan điểm của phía đối địch", Lãnh tụ Tối cao Iran cho hay.
Giới chức Mỹ và Iran ngày 17/6 cùng xác nhận Tổng thống hai nước đã ký thỏa thuận hướng đến chấm dứt xung đột. Bản ghi nhớ được hai bên công bố có khoản tái thiết tiềm năng trị giá 300 tỷ USD dành cho Iran.
Nội dung văn kiện khiến một số đồng minh của ông Trump lo ngại. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bill Cassidy mô tả đây là "sai lầm chính sách đối ngoại tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ". "Tham vọng hạt nhân của Iran không bị kiềm chế và họ đã kết luận rằng đe dọa eo biển Hormuz có tác dụng", ông cho hay.
Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ Roger Wicker cho rằng văn bản "hoàn toàn đi ngược" các mục tiêu mà Tổng thống Trump đặt ra, đồng thời phản đối nới lỏng trừng phạt và giải phóng nguồn tiền bị đóng băng "chỉ để đổi lấy Iran đồng ý tiếp tục đàm phán thêm 60 ngày".
"Quỹ 300 tỷ USD dành cho tái thiết và phát triển kinh tế của Iran, dù không được tài trợ bằng tiền thuế của người dân Mỹ, sẽ khiến lợi ích mà Iran nhận được theo thỏa thuận năm 2015 nhỏ bé đến mức không đáng kể", ông Wicker nói.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ted Cruz kêu gọi Tổng thống Trump không nên "đột nhiên đổ lượng tiền lớn vào để Iran tái thiết và một lần nữa trở thành mối đe dọa đối với nước Mỹ". "Sẽ là sai lầm nếu thỏa thuận này trao cho họ 300 tỷ USD", ông cho biết.
Quân đội Mỹ hôm 18/6 dỡ lệnh phong tỏa đường biển đối với các cảng biển Iran, sau hơn hai tháng ngăn chặn tàu thuyền đến hoặc rời nước này. Tuy nhiên, giới chức Mỹ khẳng định tàu chiến nước này vẫn sẽ tiếp tục hiện diện trong khu vực "để bảo đảm mọi điều khoản của thỏa thuận được thực thi đầy đủ".
