TS điều dưỡng Nguyễn Thị Thu Hiền, khoa da liễu và bỏng – Bệnh viện Bạch Mai, cho biết theo khuyến cáo, việc nhận biết sớm và chăm sóc đúng ngay từ những ngày đầu có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả điều trị.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như nóng rát, đau trên da, kèm theo mảng đỏ, mụn nước hoặc bọng nước thành chùm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị, đặc biệt trong 72 giờ đầu.
Người bệnh không tự ý dùng thuốc, nhất là corticoid, kháng sinh, thuốc nam hoặc các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc, cũng như không đắp lá lên vùng tổn thương. Những biện pháp này có thể khiến bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng và để lại sẹo.
TS Hiền khuyến cáo tổn thương da do zona cần được giữ sạch – khô – thoáng, tắm rửa nhẹ nhàng, tránh nước quá nóng hoặc xà phòng gây kích ứng. Có thể che phủ bằng gạc sạch, mềm, không dính khi cần.
Không gãi, chà xát, chích vỡ mụn nước hoặc cạy vảy. Mặc quần áo rộng, thấm hút mồ hôi. Sử dụng riêng khăn tắm, quần áo, chăn ga trong thời gian còn mụn nước.
Những nguyên tắc đơn giản này giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và hạn chế sẹo.
Theo TS Hiền, zona không lây trực tiếp giữa người với người, nhưng dịch từ mụn nước có thể chứa vi rút Varicella-Zoster – vi rút gây bệnh thủy đậu – ở người chưa có miễn dịch.
Để phòng lây nhiễm, người bệnh cần che phủ vùng tổn thương; rửa tay thường xuyên; không dùng chung đồ cá nhân.
Đồng thời tránh tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch. Các biện pháp này cần duy trì đến khi tổn thương khô và đóng vảy hoàn toàn.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm nếu có các dấu hiệu zona xuất hiện ở vùng mắt, mặt; đau nhiều, sốt, tổn thương lan rộng; có dấu hiệu nhiễm trùng: sưng, nóng, đỏ, chảy dịch.
Việc thăm khám kịp thời giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là ảnh hưởng đến thị lực.
Bên cạnh đó, đau do zona liên quan đến tổn thương thần kinh, thường có cảm giác bỏng rát, nhói từng cơn và có thể kéo dài.
“Người bệnh cần tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ, không tự ý tăng/giảm liều. Đồng thời, nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống cân đối, uống đủ nước. Có thể chườm mát bằng khăn sạch trong thời gian ngắn (không chườm đá trực tiếp)”, TS Hiền khuyến cáo.
Theo bác sĩ Chu Đức Thành, khoa điều trị tích cực và chống độc Bệnh viện 19-8 (Hà Nội), chỉ trong những ngày đầu nghỉ lễ, khoa đã tiếp nhận liên tiếp 3 trường hợp ngộ độc nặng với diễn biến phức tạp, phải hồi sức tích cực.
Trường hợp đầu tiên là người bệnh ngộ độc thuốc hạ huyết áp nhóm chẹn kênh canxi (amlodipin) liều cao. Người này uống hơn 30 viên amlodipin loại 5mg và nhập viện sau khoảng 12 giờ.
Khi vào viện, bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc giãn mạch, tụt huyết áp kháng trị và suy đa cơ quan. Các bác sĩ đã phải sử dụng đồng thời nhiều biện pháp hồi sức chuyên sâu như thuốc vận mạch liều cao, lọc máu liên tục, thay huyết tương, truyền canxi và insulin liều cao nhằm cải thiện huyết động, tăng co bóp cơ tim và hỗ trợ chuyển hóa tế bào.
Sau 24 giờ điều trị tích cực, tình trạng người bệnh đã có dấu hiệu cải thiện, tỉnh táo hơn, giảm được liều vận mạch và chức năng các cơ quan đang dần hồi phục.
Một trường hợp khác nhập viện trong tình trạng suy gan cấp nghi do dùng thuốc nam không rõ nguồn gốc. Theo người nhà, bệnh nhân bị đau khớp vai nên tự mua thuốc nam về uống trong khoảng một tháng.
Khi nhập viện, người bệnh xuất hiện vàng da rõ, suy gan cấp, rối loạn đông máu và có nguy cơ tiến triển nhanh đến hôn mê gan. Trước diễn biến nặng, các bác sĩ đã triển khai thay huyết tương cấp cứu nhằm hỗ trợ loại bỏ độc chất và giảm tổn thương gan trong giai đoạn cấp.
Ca bệnh thứ ba là người bệnh nhập viện trong tình trạng hôn mê, sốt cao, tim đập nhanh, được chẩn đoán cơn bão giáp trên nền sử dụng methamphetamin.
Theo bác sĩ Thành, methamphetamin có thể làm tăng phóng thích catecholamine, từ đó khởi phát hoặc làm nặng thêm cơn bão giáp - tình trạng nội tiết nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời.
Hiện người bệnh đang được hồi sức tích cực với các biện pháp an thần, thở máy, kiểm soát nhịp tim, dùng thuốc kháng giáp, corticoid và hỗ trợ đa cơ quan.
Từ các ca bệnh nhập viện liên tiếp, bác sĩ Thành cảnh báo nghỉ lễ thường là thời điểm gia tăng các trường hợp cấp cứu nặng liên quan đến ngộ độc thuốc do tự ý sử dụng hoặc dùng quá liều, thực phẩm không bảo đảm an toàn, lạm dụng rượu bia và sử dụng chất kích thích.
Khi có biểu hiện bất thường như nôn ói, đau bụng, lơ mơ, khó thở, sốt cao, co giật hoặc rối loạn ý thức sau khi dùng thuốc, ăn uống hay sử dụng chất lạ, người dân cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quyết định đến tiên lượng và khả năng hồi phục của người bệnh.
Quýt và cam thường bị nhầm lẫn do có nhiều điểm tương đồng về hình thức. Dù đều giàu dinh dưỡng và ít calo, đây là hai loại trái cây khác nhau, với sự khác biệt về nguồn gốc, hình dáng, hương vị và thành phần dinh dưỡng.
Giống nhau về dinh dưỡng
Dưới đây là bảng so sánh giá trị dinh dưỡng trên mỗi 100 g quýt và cam:
*DV: Lượng cơ thể cần hàng ngày (%)
Cả quýt và cam đều thuộc nhóm trái cây họ cam quýt, nổi bật với hàm lượng vitamin C, chất chống oxy hóa và nước dồi dào. Đây là những yếu tố giúp tăng cường miễn dịch, hỗ trợ làn da và bảo vệ tế bào khỏi tổn thương.
Cả hai đều cung cấp chất xơ, kali cùng một số vitamin nhóm B, góp phần cải thiện tiêu hóa, hỗ trợ tim mạch, kiểm soát cân nặng. Với lượng calo thấp, quýt và cam đều phù hợp cho chế độ ăn duy trì cân nặng lành mạnh.
Cam giàu vitamin C và chất xơ
Xét về thành phần dinh dưỡng, cam có lợi thế rõ rệt ở hàm lượng vitamin C. Trung bình, cam cung cấp lượng vitamin C gần gấp đôi so với quýt, giúp tăng cường hệ miễn dịch, thúc đẩy sản sinh collagen và bảo vệ thành mạch.
Bên cạnh đó, cam cũng chứa nhiều chất xơ hơn, hỗ trợ tiêu hóa và giúp ổn định đường huyết. Vì thế, cam là lựa chọn phù hợp cho những người cần kiểm soát cân nặng hoặc cải thiện sức khỏe đường ruột.
Quýt giàu vitamin A, dễ ăn hơn
Trong khi đó, quýt lại nổi bật với hàm lượng vitamin A cao hơn, có lợi cho thị lực, làn da và hệ miễn dịch. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý mà nhiều người thường bỏ qua.
Quýt có vị ngọt đậm, ít chua và vỏ mỏng, dễ bóc. Vì vậy, quýt trở thành món ăn nhẹ tiện lợi, đặc biệt phù hợp khi cần bổ sung năng lượng nhanh hoặc mang theo khi di chuyển.
Khác biệt về hương vị và cách sử dụng
Hương vị cũng là yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn của nhiều người. Quýt thường ngọt hơn, dễ ăn, trong khi cam có vị chua nhẹ, tạo cảm giác tươi mát.
Cam thường được sử dụng để ép nước cam hoặc chế biến món ăn, còn quýt thích hợp ăn trực tiếp nhờ đặc tính dễ bóc vỏ. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên ăn nguyên quả thay vì uống nước ép để tận dụng tối đa lượng chất xơ.
Lợi ích sức khỏe tổng thể
Việc bổ sung cả quýt và cam đều mang lại nhiều lợi ích. Vitamin C cùng các hợp chất thực vật giúp chống oxy hóa, giảm tổn thương tế bào, hỗ trợ tim mạch.
Chế độ ăn giàu trái cây họ cam quýt cũng góp phần giảm nguy cơ sỏi thận, cải thiện tiêu hóa và hỗ trợ kiểm soát cân nặng nhờ hàm lượng nước, chất xơ cao.
Dù vậy, quýt có lượng đường, carbohydrate nhiều hơn một chút so với cam, nên người cần kiểm soát đường huyết có thể ưu tiên cam hơn.
Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối mà tùy thuộc vào nhu cầu của từng người. Nếu cần bổ sung vitamin C, tăng cường đề kháng hoặc hỗ trợ tiêu hóa, giảm cân, cam là lựa chọn phù hợp. Ngược lại, nếu ưu tiên vị ngọt, dễ ăn và bổ sung vitamin A, quýt là lựa chọn hợp lý.
Các chuyên gia khuyến nghị nên đa dạng hóa thực phẩm, kết hợp cả hai loại trong chế độ ăn để tận dụng lợi ích dinh dưỡng toàn diện.
Tại hội thảo, bà Đào Thúy Hà, Tổng giám đốc Công ty CP Traphaco, cho rằng phát triển dược liệu trước hết là xây dựng chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, với mô hình "4 nhà": nhà nước tạo hành lang chính sách và quy hoạch; doanh nghiệp là hạt nhân điều phối; nhà khoa học chuyển giao giống, quy trình, tiêu chuẩn; nông dân là chủ thể sản xuất được tổ chức, đào tạo và bảo đảm đầu ra về nguyên liệu tuân thủ quy trình chuẩn, từ đó phát triển dược liệu thành sản phẩm công nghiệp có hàm lượng khoa học cao. Đồng thời, cần tổ chức hệ sinh thái sản phẩm dựa trên cùng một nguồn dược liệu để mở rộng thị trường, tăng giá trị sử dụng, tăng tần suất tiếp cận người tiêu dùng, tạo đầu ra ổn định hơn cho vùng trồng, phát triển kinh tế dược liệu, thay vì dược liệu chỉ là nguyên liệu thô, giá trị mang lại thấp.
Lãnh đạo Bộ Y tế cho biết đang hoàn thiện chính sách về dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất, trọng tâm là luật Y dược cổ truyền; tăng cường đầu tư cho điều tra, bảo tồn tài nguyên dược liệu, xây dựng vùng trồng đạt chuẩn GACP-WHO; nâng cao năng lực hệ thống kiểm nghiệm, kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu; đồng thời đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống và xây dựng đầu ra ổn định, từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn, gắn với xây dựng chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu.
Bộ Y tế đang triển khai hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý với 23 dược liệu, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035.
