TS điều dưỡng Nguyễn Thị Thu Hiền, khoa da liễu và bỏng – Bệnh viện Bạch Mai, cho biết theo khuyến cáo, việc nhận biết sớm và chăm sóc đúng ngay từ những ngày đầu có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả điều trị.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như nóng rát, đau trên da, kèm theo mảng đỏ, mụn nước hoặc bọng nước thành chùm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị, đặc biệt trong 72 giờ đầu.
Người bệnh không tự ý dùng thuốc, nhất là corticoid, kháng sinh, thuốc nam hoặc các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc, cũng như không đắp lá lên vùng tổn thương. Những biện pháp này có thể khiến bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng và để lại sẹo.
TS Hiền khuyến cáo tổn thương da do zona cần được giữ sạch – khô – thoáng, tắm rửa nhẹ nhàng, tránh nước quá nóng hoặc xà phòng gây kích ứng. Có thể che phủ bằng gạc sạch, mềm, không dính khi cần.
Không gãi, chà xát, chích vỡ mụn nước hoặc cạy vảy. Mặc quần áo rộng, thấm hút mồ hôi. Sử dụng riêng khăn tắm, quần áo, chăn ga trong thời gian còn mụn nước.
Những nguyên tắc đơn giản này giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và hạn chế sẹo.
Theo TS Hiền, zona không lây trực tiếp giữa người với người, nhưng dịch từ mụn nước có thể chứa vi rút Varicella-Zoster – vi rút gây bệnh thủy đậu – ở người chưa có miễn dịch.
Để phòng lây nhiễm, người bệnh cần che phủ vùng tổn thương; rửa tay thường xuyên; không dùng chung đồ cá nhân.
Đồng thời tránh tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch. Các biện pháp này cần duy trì đến khi tổn thương khô và đóng vảy hoàn toàn.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm nếu có các dấu hiệu zona xuất hiện ở vùng mắt, mặt; đau nhiều, sốt, tổn thương lan rộng; có dấu hiệu nhiễm trùng: sưng, nóng, đỏ, chảy dịch.
Việc thăm khám kịp thời giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là ảnh hưởng đến thị lực.
Bên cạnh đó, đau do zona liên quan đến tổn thương thần kinh, thường có cảm giác bỏng rát, nhói từng cơn và có thể kéo dài.
“Người bệnh cần tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ, không tự ý tăng/giảm liều. Đồng thời, nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống cân đối, uống đủ nước. Có thể chườm mát bằng khăn sạch trong thời gian ngắn (không chườm đá trực tiếp)”, TS Hiền khuyến cáo.
Hành trình thực hành phương pháp Kangaroo (Kangaroo Mother Care - KMC) tại Bệnh viện đa khoa Quốc tế Tân An bắt đầu từ nhiều năm trước. Khi đó, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng Khoa Sản - Nhi của Bệnh viện Sản Nhi TWG Long An (tiền thân của Bệnh viện đa khoa Quốc tế Tân An ngày nay - địa chỉ tại số 136C đường tỉnh 827, phường Tân An, tỉnh Tây Ninh) trăn trở trước thực tế trẻ sinh non, nhẹ cân vốn chịu nhiều thiệt thòi lại phải trải qua những ngày đầu đời trong lồng kính, xa cách vòng tay mẹ.
Từ trăn trở ấy, phương pháp Kangaroo từng bước được triển khai, kế thừa và hoàn thiện qua nhiều thế hệ nhân viên y tế, trở thành một trong những giá trị chuyên môn được bệnh viện kiên trì theo đuổi đến hôm nay. Đây không đơn thuần là một kỹ thuật y tế, mà là một mô hình chăm sóc toàn diện cho các trường hợp sinh non, nhẹ cân, đặt người mẹ và em bé làm trung tâm, kết hợp chặt chẽ giữa tình mẫu tử và sự can thiệp lâm sàng.
Thực tế cho thấy, việc triển khai phương pháp Kangaroo tại Bệnh viện đa khoa Quốc tế Tân An đã mang lại những thay đổi sâu sắc trong công tác chăm sóc sơ sinh. Thay vì giữ vai trò thụ động do trẻ bị cách ly trong lồng kính, người mẹ và gia đình trở thành người đồng hành trực tiếp, là nhân tố cốt lõi quyết định sự phục hồi của trẻ. Trong quy trình này, mẹ và bé được ở cùng nhau "da kề da" 24/7, giường của mẹ đặt ngay cạnh bàn sưởi ấm của con.
Trong Cẩm nang hướng dẫn thực hành lâm sàng toàn cầu năm 2025 của WHO, nhiều hình ảnh minh họa từ Bệnh viện đa khoa Quốc tế Tân An đã phản ánh sinh động một hành trình bền bỉ: từ việc giúp sản phụ tiếp xúc da kề da kéo dài, nuôi con bằng sữa mẹ, giám sát điều trị sát sao cùng phòng cho đến khâu chuẩn bị chu đáo để tiếp tục chăm sóc sau xuất viện. Những hình ảnh này phản ánh quá trình thực hành thường quy của bệnh viện theo đúng các nguyên tắc chăm sóc Kangaroo.
Đặc biệt, các hình ảnh minh họa về phương pháp Kangaroo được WHO ghi nhận trong giai đoạn bệnh viện còn mang tên Bệnh viện Sản Nhi TWG Long An cho đến khi trở thành Bệnh viện đa khoa Quốc tế Tân An ngày nay. Điều đó phản ánh hành trình nhiều năm liên tục thực hành và phát triển mô hình chăm sóc Kangaroo tại đơn vị.
Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng của WHO, Kangaroo Mother Care (KMC) không chỉ là phương pháp cho trẻ tiếp xúc da kề da với mẹ mà là một mô hình chăm sóc toàn diện dành cho trẻ sinh non và nhẹ cân, kết hợp giữa tiếp xúc da kề da kéo dài, nuôi con bằng sữa mẹ, theo dõi sát tình trạng lâm sàng và sự tham gia tích cực của gia đình trong suốt quá trình điều trị.
Tại Bệnh viện đa khoa Quốc tế Tân An, phương pháp này được triển khai theo khuyến cáo của WHO với kỹ thuật tiếp xúc da kề da ngay sau sinh (Immediate KMC) và duy trì liên tục từ 8 đến 24 giờ mỗi ngày. Đáng chú ý, phương pháp này không chỉ áp dụng cho những trẻ sinh non ổn định mà còn được thực hiện đối với nhiều trường hợp cần hỗ trợ hô hấp bằng máy thở áp lực dương liên tục (CPAP), khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện chuyên môn và được nhân viên y tế theo dõi chặt chẽ.
Ngay từ những phút đầu sau sinh, trẻ được đặt nằm sấp trên ngực trần của mẹ (hoặc người cha), giữ ở tư thế giúp đường thở luôn thông thoáng và tạo cảm giác gần gũi như khi còn trong bụng mẹ. Nhân viên y tế sẽ hỗ trợ gia đình sử dụng băng quấn Kangaroo chuyên dụng để cố định trẻ an toàn trên ngực người chăm sóc, giúp duy trì sự tiếp xúc da kề da liên tục ngay cả khi người mẹ thay đổi tư thế.
Điểm đặc biệt của phương pháp này là quá trình điều trị hầu như không làm gián đoạn sự gắn kết giữa mẹ và con. Trong khi em bé vẫn được ôm da kề da, các điều dưỡng và bác sĩ có thể đồng thời theo dõi nhịp tim, hô hấp, độ bão hòa ô xy trong máu (SpO₂), thực hiện nuôi ăn bằng sữa mẹ qua ống thông khi cần, cũng như tiến hành các thăm dò tại giường như siêu âm tim, siêu âm thóp… Nhờ đó, các can thiệp y khoa hiện đại vẫn được thực hiện đầy đủ, trong khi sự tiếp xúc gần gũi giữa mẹ và con luôn được duy trì như một phần quan trọng của quá trình điều trị. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa tình mẫu tử và công nghệ hỗ trợ hô hấp tại giường đã giúp nâng cao tỷ lệ nuôi sống ổn định cho các bé sinh non, nhẹ cân.
Câu chuyện thực hành phương pháp Kangaroo của Tổ chức Y tế Thế giới tại Bệnh viện đa khoa Quốc tế Tân An đã chứng minh một chân lý giản dị của ngành y: khi các giá trị chuyên môn đúng đắn được vun đắp bằng sự kiên trì và tinh thần lấy con người làm trung tâm sẽ đủ sức lan tỏa toàn cầu. Thời gian tới, bệnh viện sẽ tiếp tục duy trì và phát triển mô hình chăm sóc Kangaroo nhằm mang lại thêm cơ hội sống khỏe cho trẻ sinh non, nhẹ cân, đồng thời đồng hành cùng gia đình các em.
Omega-3 là axit béo có đặc tính chống viêm và chống ô xy hóa, mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch, não bộ, mắt, khớp và làn da. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa bổ sung đủ dưỡng chất này qua chế độ ăn hằng ngày.
Axit béo omega-3, đặc biệt là EPA và DHA, đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tim mạch và não bộ. Một phân tích tổng hợp năm 2021 cho thấy bổ sung omega-3 có thể giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, bao gồm đau tim và đột quỵ.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Amela Ivković O'Reilly, thành viên Hiệp hội Dinh dưỡng Ireland, nhiều nghiên cứu cho thấy omega-3 có thể hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức và cải thiện sức khỏe não bộ ở người trung niên. Omega-3 đặc biệt dồi dào trong các tế bào não và võng mạc mắt, cho thấy vai trò quan trọng của dưỡng chất này đối với hoạt động thần kinh và thị giác
Chuyên gia O'Reilly khuyên trước khi quyết định dùng viên dầu cá omega-3, có thể xem xét bổ sung thông qua chế độ ăn uống. Cô khuyến nghị nên ăn các loại cá béo như cá mòi, cá thu, cá trích và cá hồi, 2 - 3 lần một tuần, theo Vogue.
Nếu dùng thực phẩm bổ sung omega-3, cô nhấn mạnh điều quan trọng nhất là thực phẩm bổ sung phải có hàm lượng EPA và DHA được công bố rõ ràng, có chứng nhận độ tinh khiết, không chứa chất phụ gia tổng hợp và không ở dạng este etyl, vốn kém ổn định và khó chuyển hóa hơn.
Chuyên gia O'Reilly giải thích: Đối với hầu hết mọi người, sẽ bắt đầu nhận thấy kết quả, như cải thiện làn da, tập trung tốt hơn hoặc giảm các triệu chứng viêm, sau 4 - 8 tuần sử dụng hằng ngày. Tuy nhiên, để có những thay đổi chuyển hóa sâu sắc hơn, đặc biệt là ở cấp độ tim mạch, cần phải sử dụng liên tục trong nhiều tháng.
Một trong những câu hỏi phổ biến nhất là nên uống trước hay sau bữa ăn?
Chuyên gia O'Reilly trả lời: Tốt nhất nên uống omega-3 sau bữa ăn có chứa chất béo, vì điều này giúp cải thiện đáng kể khả năng hấp thụ.
Chuyên gia O'Reilly lưu ý: Không cần phải uống lúc bụng đói, vì khi đó khả năng hấp thụ sẽ thấp hơn. Tuy nhiên, dùng liều cao có thể làm loãng máu, cần hết sức thận trọng. Liều khuyến cáo hằng ngày là khoảng 250 - 500 mg EPA + DHA.
Ruột không thể suy nghĩ hay ghi nhớ như não bộ nhưng ảnh hưởng đến tiêu hóa, cảm xúc và sức khỏe. Nhiều người bị đau bụng, đầy hơi hoặc chán ăn khi căng thẳng, trong khi các vấn đề tiêu hóa cũng có thể tác động ngược đến tâm trạng và giấc ngủ. Theo chuyên gia, đây là biểu hiện của mối liên hệ giữa não và đường ruột.
Theo Healthline, bên trong thành ruột là hệ thần kinh ruột (enteric nervous system - ENS), mạng lưới gồm hàng trăm triệu tế bào thần kinh trải dài dọc theo đường tiêu hóa. Hệ thần kinh này có thể tự điều phối nhiều hoạt động như co bóp ruột, vận chuyển thức ăn, tiết enzyme tiêu hóa và điều hòa lưu lượng máu đến đường ruột mà không cần não chỉ đạo từng bước.
Chính khả năng hoạt động tương đối độc lập này khiến ENS được ví như "bộ não thứ hai". Tuy nhiên, ENS không thể tư duy, ghi nhớ hay đưa ra quyết định như não bộ, mà chủ yếu đảm nhiệm việc điều phối các chức năng của hệ tiêu hóa.
Não và đường ruột tác động lẫn nhau
Theo Medical News Today, trục não - ruột (gut-brain axis) là hệ thống kết nối não với đường tiêu hóa, cho phép hai cơ quan trao đổi tín hiệu theo cả hai chiều. Sự giao tiếp này diễn ra theo nhiều con đường khác nhau, bao gồm dây thần kinh phế vị, các hormone, hệ miễn dịch và hệ vi sinh vật đường ruột.
Nhờ sự kết nối này, những thay đổi ở não có thể ảnh hưởng đến hoạt động của đường tiêu hóa. Đây là lý do nhiều người bị đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy khi căng thẳng, hồi hộp trước kỳ thi hay một sự kiện quan trọng.
Ngược lại, tình trạng của đường ruột cũng có thể tác động đến não. Trang Healthline chỉ ra hệ vi sinh vật đường ruột tạo ra nhiều hợp chất tham gia vào quá trình truyền tín hiệu giữa ruột và não. Các nghiên cứu cho thấy sự mất cân bằng hệ vi sinh vật có liên quan đến một số rối loạn về tâm trạng và chức năng não.
Đường ruột có thể ảnh hưởng đến tâm trạng
Khoảng 90-95% lượng serotonin của cơ thể được sản xuất tại đường tiêu hóa. Tuy nhiên, phần lớn lượng serotonin này tham gia điều hòa hoạt động của ruột và không trực tiếp đi vào não để kiểm soát cảm xúc.
Các chuyên gia cho rằng tác động của đường ruột lên tâm trạng là kết quả của sự phối hợp giữa hệ thần kinh ruột, hệ vi sinh vật, hệ miễn dịch và các tín hiệu hóa học trao đổi với não, thay vì chỉ do một chất dẫn truyền thần kinh. Vì vậy, sức khỏe đường ruột và sức khỏe tinh thần có mối liên hệ chặt chẽ.
Khi hệ tiêu hóa gặp vấn đề, một số người có thể đồng thời xuất hiện các triệu chứng như lo âu, căng thẳng hoặc khó ngủ. Ngược lại, stress kéo dài cũng có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa.
Theo các chuyên gia, chăm sóc đường ruột không chỉ giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả mà còn góp phần duy trì sự cân bằng của trục não - ruột. Ưu tiên chế độ ăn giàu chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu để nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột. Có thể bổ sung sữa chua, kim chi nếu phù hợp, đồng thời hạn chế thực phẩm siêu chế biến và nhiều đường.
Duy trì vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột.
