“Khi có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc xuất huyết sau khi đi về từ vùng có dịch, cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo lịch sử đi lại, tiếp xúc để được hướng dẫn kịp thời”, Bộ Y tế khuyến cáo tối 17/5, sau khi Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc tế về dịch Ebola.
Bệnh Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây bệnh nặng và tử vong. Bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể của người mắc bệnh hoặc người tử vong do Ebola; hoặc qua đồ vật, bề mặt bị nhiễm dịch cơ thể của người bệnh.
Các dấu hiệu thường gặp khi nhiễm virus gồm sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau họng, nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban. Một số trường hợp có thể có biểu hiện xuất huyết. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 21 ngày.
Để phòng bệnh, không tiếp xúc trực tiếp với người có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh Ebola, máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người bệnh.
Trong tuyên bố ngày 17/5, WHO đánh giá đợt bùng phát mới, do virus chủng Bundibugyo gây ra, chưa đáp ứng các tiêu chí để cấu thành một tình trạng khẩn cấp do đại dịch song các quốc gia có chung đường biên giới đất liền với Congo đang đứng trước nguy cơ cao bị dịch bệnh tiếp tục lây lan.
Thống kê của WHO đến ngày 16/5 có 246 ca nghi nhiễm, 8 ca xác định bằng xét nghiệm và 80 ca tử vong nghi ngờ do Ebola tại tỉnh Ituri (Congo). Dịch bệnh hiện đã lan ra ít nhất 3 vùng là Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Bệnh nhân khởi phát với các triệu chứng gồm sốt, đau nhức toàn thân, suy nhược, nôn mửa và trong một số trường hợp có xuất huyết. Nhiều bệnh nhân diễn tiến xấu nhanh chóng và tử vong.
WHO nhận định quy mô thực tế của đợt dịch lần này có thể lớn hơn nhiều so với số liệu được phát hiện và báo cáo hiện tại. Cảnh báo được đưa ra dựa trên tỷ lệ dương tính rất cao từ các mẫu bệnh phẩm ban đầu, cùng với số lượng ca nghi nhiễm được báo cáo ngày càng tăng. Tại Uganda, ghi nhận hai trường hợp mắc bệnh được khẳng định bằng xét nghiệm, trong đó một ca tử vong tại Kampala, đều là người đi từ Congo.
Đây là đợt bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 được ghi nhận tại Congo kể từ khi virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976 tại Yambuku, thuộc tỉnh Équateur. Đợt dịch gần đây nhất tại quốc gia này vừa chấm dứt vào tháng 12/2025.
Thông thường, các đợt dịch trước đều do chủng Ebola-Zaire gây ra, chủng virus hiện đã có vaccine phòng ngừa. Tuy nhiên, đợt bùng phát mới này mang tính chất “bất thường” và nguy hiểm vì hiện chưa có bất kỳ liệu pháp điều trị hoặc vaccine đặc hiệu nào được phê duyệt cho chủng virus Bundibugyo. Trong lịch sử, thế giới ghi nhận hai đợt bùng phát dịch do chủng này vào các năm 2007 và 2012.
Trước tình hình trên, WHO lưu ý các nước cần kích hoạt ngay cơ chế quản lý thảm họa và khẩn cấp quốc gia, đồng thời triển khai sàng lọc y tế tại các cửa khẩu biên giới và trên các trục đường giao thông nội địa chính.
Thực tế, không có cách ăn nào phù hợp với tất cả mọi người. Lựa chọn tốt nhất là chế độ ăn phù hợp với lối sống, mức độ vận động, mục tiêu sức khỏe và cảm giác đói của từng người, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Không ít người cho rằng ăn nhiều bữa nhỏ sẽ giúp cơ thể đốt cháy nhiều calo hơn. Thực tế, quá trình tiêu hóa thức ăn đúng là khiến cơ thể tiêu hao thêm một phần năng lượng. Tuy nhiên, nghiên cứu trên tạp chí American College of Nutrition vào năm 2019 cho thấy mức tiêu hao này rất nhỏ và không tạo ra khác biệt đáng kể nếu tổng lượng calo nạp vào trong ngày vẫn như nhau.
Ví dụ, một người ăn 2.000 calo mỗi ngày sẽ có tốc độ trao đổi chất gần như giống nhau dù chia thành 3 hay 6 bữa.
Trong khi đó, tuổi tác, nội tiết, chế độ ăn, mức độ vận động và chất lượng giấc ngủ mới là những yếu tố ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình chuyển hóa năng lượng, theo nghiên cứu trên tạp chí Clinical Investigation vào năm 2022.
Việc ăn 3 bữa hay nhiều bữa nhỏ cũng không quyết định khả năng giảm cân.
Muốn giảm cân bền vững, cơ thể cần tiêu hao nhiều calo hơn lượng calo hấp thụ mỗi ngày. Mục tiêu này thường đạt được khi kết hợp ăn ít calo hơn với tăng cường vận động.
Cảm giác đói và no không giống nhau ở mỗi người. Có người thấy no lâu sau một bữa ăn, trong khi có người lại dễ chịu hơn khi chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ.
Điều quan trọng hơn là chất lượng của mỗi bữa ăn. Nghiên cứu trên JAMA Netw Open vào năm 2024 cho thấy bữa ăn có đủ protein, chất béo lành mạnh và chất xơ sẽ được tiêu hóa chậm hơn, giúp duy trì cảm giác no lâu.
Ngược lại, thực phẩm chứa nhiều đường và tinh bột tinh chế được tiêu hóa nhanh, cung cấp năng lượng tức thời nhưng cũng khiến cảm giác đói quay trở lại sớm hơn.
Với người mắc tiểu đường hoặc kháng insulin, chia nhỏ bữa ăn có thể giúp hạn chế tình trạng đường huyết tăng cao sau bữa ăn lớn và tránh hạ đường huyết khi để khoảng cách giữa các bữa quá dài.
Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, số bữa ăn trong ngày không ảnh hưởng nhiều đến đường huyết. Thành phần dinh dưỡng của mỗi bữa mới là yếu tố quyết định.
Chế độ ăn 3 bữa mỗi ngày phù hợp với người thích lịch trình ăn uống đơn giản, cảm thấy no lâu sau bữa chính, muốn hạn chế ăn vặt hoặc có lịch làm việc bận rộn.
Trong khi đó, việc chia thành nhiều bữa nhỏ sẽ phù hợp hơn với người thường xuyên thấy đói giữa các bữa, cần duy trì năng lượng ổn định, có nhu cầu năng lượng cao, gặp khó chịu khi ăn quá nhiều trong một bữa...
Trẻ từ 2 - 12 tuổi, phụ nữ và người lớn tuổi dễ bị say tàu xe hơn, với các triệu chứng thường gặp như khó chịu toàn thân, buồn nôn, nôn, đau đầu, vã mồ hôi, chóng mặt.
“Trước đây, say tàu xe được cho là do xung đột giữa thị giác, tai trong và các giác quan khác. Hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân còn đến từ sự ‘lệch pha’ giữa cách não bộ dự đoán về chuyển động của cơ thể và những gì thực sự xảy ra”, bác sĩ Richard Lewis, chuyên gia thần kinh về rối loạn thăng bằng tại Massachusetts Eye and Ear (thuộc Harvard, Mỹ), cho biết.
Dưới đây là một số mẹo được các chuyên gia đề xuất để giảm cơn say xe, mọi người có thể thử áp dụng trong các chuyến đi xa ngày lễ, theo Harvard Health Publishing và Hartford HealthCare (Mỹ).
Bên cạnh đó, nếu tình trạng say tàu xe nặng, có thể dùng thuốc hoặc miếng dán sau tai để phòng hoặc giảm buồn nôn. Ngoài ra, mọi người cũng có thể phòng say tàu xe ngay từ trước chuyến đi bằng cách sau:
Chọn chỗ ngồi hợp lý: Ghế phụ phía trước ô tô hoặc khu vực gần cánh máy bay ít rung lắc nhất. Còn trên tàu thuyền, vị trí giữa tàu thường ít lắc hơn. Trên xe buýt, tàu hỏa, nên chọn ghế quay mặt về phía trước.
Ăn uống nhẹ nhàng: Trước chuyến đi, nên uống đủ nước, ăn các món dễ tiêu, tránh đồ nhiều dầu mỡ. Không nên uống rượu và không ăn quá no trước khi đi.
Tuy nhiên, không phải cứ ăn nhiều cá là sẽ giúp hạ đường huyết tốt hơn. Lợi ích của cá phụ thuộc vào loại cá, cách chế biến và thực phẩm ăn kèm trong bữa ăn, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Ngoài protein, nhiều loại cá còn chứa a xít béo omega-3, đặc biệt là cá hồi, cá thu, cá mòi và cá trích. Đây là nhóm chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch. Người bị tiểu đường thường có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch, tăng chất béo trung tính trong máu và xơ vữa động mạch. Do đó, ưu tiên thực phẩm tốt cho tim là rất quan trọng.
Dù cá là thực phẩm lành mạnh nhưng ăn quá nhiều không đồng nghĩa với kiểm soát đường huyết tốt hơn. Lợi ích của cá chủ yếu nằm ở khả năng cải thiện chất lượng chế độ ăn, tốt cho tim mạch chứ không phải ở tác dụng hạ đường huyết, bà Erin Palinski-Wade, chuyên gia dinh dưỡng về tiểu đường tại phòng khám Vernon Nutrition Center (Mỹ), cho biết.
Điều quan trọng là nên dùng cá để thay thế các nguồn protein kém lành mạnh như thịt chế biến sẵn, thịt nhiều mỡ hoặc thức ăn nhanh. Nếu ăn cá nhưng vẫn ăn nhiều tinh bột trắng, đồ ngọt thì đường huyết vẫn có thể tăng cao.
Các loại cá béo giàu omega-3 thường được khuyến khích hơn vì có lợi cho tim mạch và chuyển hóa. Những loại cá giàu omega-3 phổ biến là cá hồi, cá thu, cá mòi, cá trích và cá ngừ. Ngoài ra, các loại cá nạc như rô phi, cá tuyết hoặc basa cũng là nguồn protein tốt, phù hợp với người cần kiểm soát cân nặng.
Ngoài ra, cách chế biến cá rất quan trọng. Lợi ích của cá có thể giảm đáng kể nếu chế biến theo kiểu nhiều dầu mỡ hoặc ăn kèm thực phẩm không lành mạnh. Ví dụ, cá chiên xù hoặc cá chiên ngập dầu thường chứa nhiều calo và chất béo hơn so với cá hấp hoặc cá nướng. Một số món còn có lớp bột chiên chứa nhiều tinh bột, dễ làm đường huyết tăng nhanh sau ăn.
Người bị tiểu đường nên ưu tiên những cách chế biến đơn giản như hấp, luộc, nướng hoặc áp chảo ít dầu. Những món này giúp giữ được giá trị dinh dưỡng của cá mà không làm tăng quá nhiều năng lượng trong bữa ăn.
Một bữa ăn tốt cho người tiểu đường không chỉ phụ thuộc vào món chính mà còn nằm ở cách kết hợp thực phẩm. Khi ăn cá, người bệnh nên kết hợp với nhiều rau xanh, đậu, ngũ cốc nguyên hạt hoặc các nguồn tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, khoai lang. Chất xơ trong các thực phẩm này giúp làm chậm quá trình hấp thu đường glucose vào máu, từ đó hạn chế tăng đường huyết quá nhanh sau ăn, theo Healthline.
