Phát biểu kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá, nhận thức về vai trò của nghiên cứu khoa học cơ bản (NCKHCB) đã có bước chuyển rất quan trọng; tuy nhiên thực trạng về công tác NCKHCB hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập và chưa tương xứng với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Đối với khoa học xã hội và nhân văn (KHXH-NV), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, nếu khoa học tự nhiên và công nghệ tạo nền tảng cho năng lực sản xuất và công nghệ quốc gia, KHXH-NV tạo nền tảng cho năng lực lãnh đạo, quản trị, xây dựng thể chế, phát triển văn hóa, con người và giữ vững ổn định xã hội. KHXH-NV có vai trò đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu lý luận, xây dựng đường lối, hoàn thiện pháp luật, dự báo chiến lược, xây dựng hệ giá trị quốc gia, phát triển văn hóa và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải xác định rõ mục tiêu phát triển NCKHCB trong giai đoạn mới, bảo đảm vừa xử lý các điểm nghẽn trước mắt, vừa kiến tạo nền tảng tri thức lâu dài cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Từ nay đến năm 2030, phải tháo gỡ được các điểm nghẽn cản trở, các khó khăn, vướng mắc; cần hình thành tương đối đồng bộ hệ sinh thái nghiên cứu cơ bản quốc gia; từng bước xây dựng một số trung tâm nghiên cứu xuất sắc, nhóm nghiên cứu mạnh, cơ sở dữ liệu khoa học lớn và hạ tầng nghiên cứu dùng chung có năng lực cạnh tranh trong khu vực. Đến năm 2045, hình thành một số lĩnh vực KHCB có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, phải xác định rõ NCKHCB là nền tảng chiến lược của phát triển quốc gia trong thế kỷ XXI. Phát triển KHCB phải phục vụ trực tiếp yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước; nâng cao năng lực tự chủ chiến lược; bảo đảm quốc phòng, an ninh; nâng cao năng lực dự báo, quản trị quốc gia và khả năng thích ứng với những biến động lớn của thế giới.
Cạnh đó, cần phát triển đồng bộ khoa học tự nhiên, công nghệ nền tảng với KHXH-NV. Cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị sáng tạo; từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ quản lý theo hồ sơ sang đánh giá theo chất lượng, tác động và đóng góp dài hạn; phải xây dựng môi trường học thuật trung thực, tự do sáng tạo gắn với trách nhiệm khoa học và trách nhiệm quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, phải coi con người là trung tâm của phát triển KHCB. Cơ chế quản lý phải chấp nhận rủi ro khoa học, giảm hành chính hóa, bảo vệ tự do học thuật, đề cao trách nhiệm giải trình và liêm chính khoa học.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị thiết kế cơ chế tài chính phù hợp với từng loại hình nghiên cứu. Đối với nghiên cứu cơ bản định hướng tri thức nền, cần có ngân sách nền ổn định và cơ chế tài trợ dài hạn. Đối với nghiên cứu cơ bản định hướng công nghệ chiến lược, cần kết hợp ngân sách nhà nước, quỹ cạnh tranh, đặt hàng quốc gia và hợp tác doanh nghiệp để hình thành chuỗi tiếp nối từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển thực nghiệm, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn hóa đến chuyển giao và thương mại hóa. Đối với KHXH-NV, Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo vì sản phẩm chủ yếu là tri thức nền, luận cứ chính sách, dữ liệu xã hội, mô hình quản trị, giá trị văn hóa và phát triển con người, không phải hàng hóa thương mại thông thường.
Cùng đó, cần phát triển hệ sinh thái nhân tài khoa học; tổ chức đồng bộ từ phát hiện sớm, đào tạo tinh hoa, nghiên cứu sinh, sau tiến sĩ, trưởng nhóm trẻ, chuyên gia đầu ngành đến trí thức VN toàn cầu; trọng tâm là tạo môi trường học thuật tự do, trung thực, sáng tạo, có đãi ngộ xứng đáng và có cơ hội giao nhiệm vụ lớn cho người tài. Xây dựng hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tri thức quốc gia; đầu tư phòng thí nghiệm trọng điểm, thiết bị dùng chung, hạ tầng tính toán hiệu năng cao, dữ liệu khoa học, dữ liệu xã hội, thư viện số, kho dữ liệu văn hóa – ngôn ngữ – di sản số. Dữ liệu phải được coi là hạ tầng chiến lược của nghiên cứu cơ bản trong thời đại AI.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, tái định vị Viện Hàn lâm KHXH VN, Viện Hàn lâm KH-CN VN và tăng cường liên kết hệ sinh thái khoa học. Hai viện hàn lâm cần trở thành các thiết chế tri thức chiến lược của T.Ư, của quốc gia; đồng thời phải kết nối chặt chẽ với đại học nghiên cứu, doanh nghiệp, bộ, ngành, địa phương và cơ quan hoạch định chính sách để hình thành hệ sinh thái nghiên cứu cơ bản có chiều sâu, có tích lũy và có khả năng phục vụ quyết sách lớn của đất nước. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế có chọn lọc; thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài, trí thức VN ở nước ngoài, hợp tác với các trung tâm khoa học hàng đầu để nâng chuẩn nghiên cứu, đào tạo đội ngũ kế cận và rút ngắn khoảng cách tri thức; đồng thời bảo vệ dữ liệu, tài sản trí tuệ, an ninh tri thức và lợi ích quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Ban Chỉ đạo về phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hoàn thiện báo cáo, trình Bộ Chính trị xem xét, kết luận theo hướng giao Đảng ủy Chính phủ chủ trì, lãnh đạo, chỉ đạo tập trung thực hiện các nhiệm vụ: tháo gỡ, giải quyết các điểm nghẽn, nút thắt; khẩn trương xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển NCKHCB đến năm 2045; xây dựng quỹ nghiên cứu cơ bản quốc gia đa niên; xây dựng cơ chế tài chính đặc thù cho KHXH-NV; xây dựng chương trình quốc gia về nhân tài KHCB, xây dựng hệ thống dữ liệu khoa học và dữ liệu xã hội quốc gia; hoàn thiện đề án tái cấu trúc và cơ chế hoạt động của hai viện hàn lâm; ban hành chuẩn liêm chính khoa học quốc gia; thiết lập cơ chế đặt hàng nghiên cứu phục vụ trực tiếp xây dựng nghị quyết, luật, chiến lược, quy hoạch và chính sách quốc gia.
Sáng mai 13.5, TAND tỉnh Quảng Ninh mở phiên tòa sơ thẩm xét xử Bùi Đình Khánh cùng nhiều đồng phạm trong đường dây mua bán trái phép chất ma túy đặc biệt nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn.
Vụ án gây rúng động dư luận khi Bùi Đình Khánh sử dụng súng quân dụng chống trả lực lượng chức năng, khiến thiếu tá Nguyễn Đăng Khải hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ.
Theo cáo trạng, tối 17.4.2025, tại khu vực P.Bãi Cháy, lực lượng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh Quảng Ninh bắt quả tang Nguyễn Hữu Đằng vận chuyển trái phép 16 bánh heroin trên ô tô, tổng trọng lượng hơn 5,5 kg.
Sau khi biết đồng phạm bị bắt, Bùi Đình Khánh cùng nhóm liên quan đã dùng ô tô và súng quân dụng chống trả lực lượng công an nhằm giải cứu đồng phạm và cướp lại số ma túy bị thu giữ.
Bị truy bắt, Bùi Đình Khánh sử dụng súng AK bắn về phía lực lượng chức năng, khiến thiếu tá Nguyễn Đăng Khải hy sinh.
Theo cơ quan tố tụng, Bùi Đình Khánh bị xét xử về các tội giết người, mua bán trái phép chất ma túy, tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng và cố ý làm hư hỏng tài sản.
Ngoài Bùi Đình Khánh, nhiều bị cáo khác trong vụ án cũng bị truy tố về các tội danh như mua bán trái phép chất ma túy, tàng trữ trái phép chất ma túy, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, vận chuyển trái phép vũ khí quân dụng và che giấu tội phạm.
Phiên xét xử Bùi Đình Khánh cùng đồng phạm dự kiến diễn ra từ 13 - 15.5, tại TAND tỉnh Quảng Ninh.
Từ sáng sớm, ôtô bắt đầu dồn về khu vực nút giao An Phú, đường Võ Chí Công để lên cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây. Phần lớn là xe 4-9 chỗ chở các gia đình đi nghỉ cuối tuần, du lịch hè.
Lượng xe tăng nhanh khiến tuyến ùn ứ kéo dài từ khu vực trạm thu phí Long Phước ngược về gần nút giao An Phú, dài gần 10 km. Các xe nối đuôi nhau, di chuyển chậm, trong khi hướng từ Đồng Nai về TP HCM thông thoáng.
"Tranh thủ cuối tuần và con gái được nghỉ hè nên gia đình tôi đi Vũng Tàu nghỉ 2 ngày. Quãng đường ngắn nhưng ùn tắc rất mệt mỏi", anh Khang, 35 tuổi, xếp hàng trong dòng xe chờ lên cao tốc nói.
Kẹt xe cũng lan sang các tuyến kết nối như Mai Chí Thọ, Võ Chí Công và khu vực vòng xoay Phú Hữu. Ngoài dòng ôtô đi cao tốc, khu vực này còn có nhiều xe container ra vào cảng Cát Lái, Phú Hữu, khiến áp lực giao thông tăng.
Để giảm tải cho tuyến chính, lực lượng CSGT dựng rào chắn, phân luồng từ xa tại một số nút giao. Ở vòng xoay Phú Hữu, lối lên cao tốc được đóng, mở luân phiên để kiểm soát lượng xe nhập vào tuyến. Cách điều tiết tương tự được áp dụng tại khu vực nút giao Võ Nguyên Giáp - Mai Chí Thọ.
Đại diện Công ty cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật đường cao tốc Việt Nam (VEC E), đơn vị quản lý tuyến, cho biết hướng từ TP HCM đi Đồng Nai không xảy ra sự cố. Nguyên nhân ùn ứ chủ yếu là lưu lượng xe tăng cao dịp cuối tuần và cao điểm du lịch hè.
Ở chiều ngược lại, một xe tải gặp sự cố trên hướng Đồng Nai về TP HCM, song không gây ùn tắc do mật độ xe thấp hơn.
Cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây dài khoảng 55 km, là trục kết nối TP HCM với Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và các tỉnh Nam Trung Bộ. Đoạn từ nút giao An Phú đến Long Thành đang được mở rộng nhằm tăng năng lực khai thác.
Có một nghịch lý đang diễn ra tại các cổng dự án nhà ở xã hội phía bắc. Cùng một bộ hồ sơ mua nhà, nếu người lao động tự đi làm thì mất nhiều tháng và thường bị trả lại vì thiếu giấy tờ. Nhưng nếu trao cho nhóm môi giới đứng ngay trước dự án thì chỉ mất 4 - 7 triệu đồng và vài ngày là xong.
Con số này không phải giả thuyết mà là mức giá xử lý hồ sơ được Công an tỉnh Bắc Ninh công bố ngày 17.3 khi khởi tố 5 bị can về tội "làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức" tại dự án Thống Nhất Smart City.
Trước đó 3 tháng, Công an tỉnh Thái Nguyên cũng đã khởi tố một nhóm tương tự tại dự án khu dân cư Đại Thắng.
Khi việc làm sai lại nhanh và chắc chắn hơn việc làm đúng thì lỗi không nằm ở người chọn đường tắt mà nằm ở chính con đường chính ngạch.
Về mặt pháp lý, hành vi làm giả giấy xác nhận đối tượng, giấy xác nhận điều kiện thu nhập, đơn xác nhận tiền lương rồi hợp thức hóa hồ sơ mua nhà ở xã hội cấu thành tội "làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức" theo điều 341 bộ luật Hình sự năm 2015.
Khung cơ bản tại khoản 1 quy định phạt tiền từ 30 - 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 2 năm.
Khung tại khoản 2 nâng lên từ 2 đến 5 năm tù nếu thuộc một trong các trường hợp định khung tăng nặng như làm giả từ 2 đến 5 tài liệu, thu lợi bất chính từ 10 đến dưới 50 triệu đồng.
Khung tại khoản 3 là 3 đến 7 năm tù nếu làm giả từ 6 tài liệu trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên. Công an tỉnh Thái Nguyên đã khởi tố theo khoản 3 điều 341.
Vấn đề là khi người mua ký vào bộ hồ sơ do môi giới lập khống, biết rõ mình không đủ điều kiện mà vẫn nộp cho chủ đầu tư, họ cũng đã đồng phạm với vai trò người sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật.
Đây không phải là suy đoán mà là hệ quả trực tiếp từ cấu trúc tội danh ghép của điều 341. Giấc mơ an cư trong trường hợp này có thể kết thúc bằng một bản án treo hoặc một bản án tù giam tùy vào mức độ hiểu biết và sự thành khẩn khi bị phát hiện.
Nhưng tập trung toàn bộ sự chú ý vào người mua và nhóm môi giới sẽ là cách tiếp cận sai. Hồ sơ mua nhà ở xã hội không phải thứ người ta tự lập rồi tự phê duyệt.
Theo quy trình được quy định tại Nghị định 100/2024/NĐ-CP, đã được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 261/2025/NĐ-CP và Nghị định 54/2026/NĐ-CP, bộ hồ sơ phải đi qua ít nhất 3 lớp kiểm tra, gồm: chủ đầu tư tiếp nhận và đối chiếu điều kiện, Sở Xây dựng địa phương kiểm tra nhằm loại trừ việc một đối tượng được hỗ trợ nhiều lần và công an cấp xã phối hợp hậu kiểm thông tin thu nhập theo quy định mới tại Nghị định 54/2026.
Ba lớp kiểm tra đó, trên lý thuyết, đủ để một bộ hồ sơ khống không thể lọt qua. Thực tế lại cho thấy hàng trăm bộ đã lọt qua tại dự án Thống Nhất Smart City và dự án khu dân cư Đại Thắng.
Khi một cơ chế 3 lớp không chặn được hành vi được thực hiện công khai thì cơ chế đó chỉ tồn tại trên văn bản hoặc là có người ở một trong 3 lớp đã "nhắm mắt cho qua".
Cả hai khả năng đều đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của cơ quan chức năng chứ không chỉ của nhóm môi giới bị khởi tố.
Chỉ thị số 34/CT-TTg ngày 11.12.2025 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định rất rõ nguyên tắc trách nhiệm. UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về kết quả thực hiện chính sách phát triển, bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội trên địa bàn.
Bộ Xây dựng có trách nhiệm hướng dẫn, hoàn thiện hệ thống thông tin phục vụ hậu kiểm trên phạm vi cả nước và tổ chức kiểm tra chuyên đề. Bộ Công an có trách nhiệm chỉ đạo công an cấp xã xác nhận điều kiện thu nhập và điều tra các hành vi môi giới trái phép.
Cả 3 cấp đều được giao nhiệm vụ cụ thể. Thế nhưng từ tháng 12.2025 đến nay, chưa có địa phương nào công khai danh tính cán bộ Sở Xây dựng hoặc công an cấp xã đã ký xác nhận trên các bộ hồ sơ bị làm giả mà hàng trăm căn hộ đã được bán. Chưa có chủ đầu tư nào bị xử lý hành chính với lý do tiếp nhận hồ sơ không đủ điều kiện.
Một chính sách an sinh xã hội không thể chỉ được bảo vệ bằng việc khởi tố nhóm môi giới ở vòng ngoài. Nghị định 54/2026/NĐ-CP đã bổ sung cơ chế công khai danh sách người mua sau khi ký hợp đồng lên hệ thống thông tin quốc gia về nhà ở và thị trường bất động sản. Đồng thời giao công an cấp xã phối hợp hậu kiểm thu nhập trong các trường hợp cần thiết. Nhưng cơ chế hậu kiểm chỉ có ý nghĩa khi đi kèm một cơ chế truy trách nhiệm rõ ràng đối với người đã ký xác nhận sai.
Nếu một cán bộ xã ký xác nhận tình trạng nhà ở hoặc xác nhận thu nhập cho người không đủ điều kiện, hành vi đó có thể cấu thành tội "thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng" theo điều 360 bộ luật Hình sự, hoặc tội "lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" theo điều 356 nếu có yếu tố vụ lợi.
Niềm tin vào chính sách an sinh xã hội không bị xói mòn bởi vài nhóm môi giới. Nó bị xói mòn khi người lao động thu nhập thấp sau khi tuân thủ đầy đủ quy định, vẫn nhìn thấy những căn hộ đáng lẽ dành cho mình được sang tay công khai với giá chênh lệch hàng trăm triệu đồng.
Một chính sách lớn không thể vận hành bằng những cú hích từ trên xuống mỗi khi có vụ việc nổi cộm. Nó phải vận hành bằng một cơ chế chịu trách nhiệm thường trực tại chính nơi bộ hồ sơ được ký xác nhận.
Từ 2 vụ án tại Bắc Ninh và Thái Nguyên, điều cần làm không phải là ban hành thêm chỉ thị hay thông tư. Cần làm ngay 3 việc cụ thể để thay đổi tình hình.
Thứ nhất là công khai trên cổng thông tin Sở Xây dựng danh tính đầy đủ của cán bộ đã ký xác nhận đối tượng và điều kiện thu nhập trên mỗi bộ hồ sơ được duyệt, kèm theo cơ chế khiếu nại của người dân.
Thứ hai là mở rộng điều tra các vụ án đã khởi tố theo hướng xem xét trách nhiệm hình sự của người ký xác nhận sai theo điều 360 hoặc điều 356 bộ luật Hình sự, không để dừng lại ở nhóm môi giới trung gian.
Thứ ba là bổ sung vào luật Nhà ở một điều khoản về trách nhiệm liên đới của chủ đầu tư khi tiếp nhận hồ sơ không đủ điều kiện, thay vì chỉ buộc người mua phải trả lại căn hộ.
Khi chịu trách nhiệm được phân bổ đều trên toàn bộ chuỗi xét duyệt, hành vi hợp thức hóa sẽ không còn chỗ để hình thành mặt bằng giá công khai như đã xảy ra.
Mục tiêu một triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030 không thể đạt được bằng những con số tiến độ trên báo cáo. Nó chỉ có ý nghĩa khi người công nhân thu nhập 8 triệu đồng/tháng tin rằng nếu mình tuân thủ đúng quy trình, mình sẽ có cơ hội.
Niềm tin một khi đã mất thì không thể khôi phục bằng cách khởi tố thêm vài nhóm môi giới mà chỉ có thể khôi phục bằng việc để người thu nhập thấp nhìn thấy cán bộ nào đã ký xác nhận sai phải chịu trách nhiệm hình sự tương xứng với hậu quả họ gây ra.
Đó không phải là một yêu cầu khắt khe mà là điều kiện tối thiểu để một chính sách an sinh xã hội giữ được tính chính danh.
