Ngày 1/4, Apple tròn 50 tuổi và Espinosa trở thành nhân viên duy nhất chứng kiến hành trình phát triển qua nửa thế kỷ của hãng.
Sau khi các nhà đồng sáng lập Steve Jobs và Steve Wozniak ký giấy tờ khai sinh ra Apple Computer ngày 1/4/1976, Espinosa trở thành người thứ tám đầu quân cho công ty công nghệ nhỏ bé chuyên lắp ráp máy tính tại “trụ sở” ở gara sau nhà Steve Jobs.
“Đó là khoảng thời gian đầy hứa hẹn nhưng cũng đầy lo âu”, Espinosa kể lại với giới truyền thông. “Bạn có một ý tưởng tuyệt vời, lập nên một công ty nhưng rồi không tìm được khách hàng, hoặc không quản lý nổi tăng trưởng dẫn đến phá sản là chuyện thường tình”.
Steve Jobs, Steve Wozniak, Chris Espinosa và những nhân viên đầu tiên khác đều từng học tại trường trung học Homestead ở Cupertino, California. Họ quen nhau khi cùng mày mò và trò chuyện tại Câu lạc bộ Máy tính Homebrew, nhóm được lập ở Menlo Park, California.
Espinosa nhận được 2.000 cổ phiếu khi Apple phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) năm 1980, hiện giá trị khoảng 114 triệu USD. Kể từ khi phụ trách lập trình cho máy tính đời đầu của Apple, công việc của Espinosa thay đổi nhiều lần trong suốt 50 năm, nhưng ông chưa bao giờ rời Apple.
Ông hiện 64 tuổi, làm trong nhóm phát triển hệ điều hành Apple TV và có thâm niên nhất tại Apple, hơn bất kỳ thành viên nào trong ban lãnh đạo. Điều này được đánh giá hiếm có ở Thung lũng Silicon, nơi các công ty khởi nghiệp rồi đóng cửa nhanh chóng và kỹ sư đổi việc vài năm một lần.
Được Steve Jobs tuyển từ năm 14 tuổi
Năm 1976, Espinosa, đang là học sinh trung học, gặp “đàn anh” Steve Jobs tại Byte Shop, một cửa hàng máy tính có cơ sở ở Mountain View. Jobs mời Espinosa viết chương trình cho Apple II, sản phẩm về sau trở thành một trong những máy tính cá nhân phổ biến đầu tiên, bằng BASIC – ngôn ngữ lập trình nay đã lỗi thời.
Năm 1978-1981 là quãng gián đoạn duy nhất của Espinosa với Apple do theo học Đại học California, nhưng vẫn làm bán thời gian (part-time), như viết sách hướng dẫn sử dụng dài hơn 200 trang cho Apple II. Đến 1981, Jobs thuyết phục Espinosa bỏ học để toàn tâm toàn ý cho Apple.
Năm 1985, Jobs rời Apple sau mâu thuẫn với ban lãnh đạo và John Sculley, giám đốc điều hành khi đó. Trong hơn một thập kỷ tiếp theo, công ty rơi vào tình trạng mất phương hướng và lao dốc tài chính.
“Rất nhiều giá trị xuyên suốt của Apple vẫn còn đó, là khát vọng làm nên những điều lớn lao, dẫn dắt bởi giá trị”, Greg Joswiak, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách tiếp thị toàn cầu của Apple, người gia nhập công ty năm 1986 và có thâm niên nhất trong đội ngũ lãnh đạo, nói. “Nhưng chúng tôi cũng nhiều lần chệch hướng”.
Mỗi khi điều đó xảy ra, Apple tiến hành sa thải “hết lần này đến lần khác”, theo Espinosa. Thế nhưng ông vẫn được giữ lại vì quản lý nhân sự nói ông đã làm cho công ty quá lâu, đến mức gói trợ cấp thôi việc quá tốn kém. “Tôi đã tự hỏi mình sẽ làm gì vì không có bằng đại học và chỉ làm cho một công ty”, ông kể. “Nhưng tôi đã ở đây từ đầu, vậy thì tôi sẽ ở lại cho đến khi nghỉ hưu”.
Espinosa gọi sự kiện năm 1997 là “bước ngoặt” với Apple. Steve Jobs trở lại, kéo theo sự ra đời của iPod và iPhone vài năm sau đã định hình ngành điện tử tiêu dùng ngày nay. “Vào những năm 1970, ý tưởng sở hữu một chiếc máy tính trong nhà, hoặc một chiếc mà bạn mang theo bên mình hoặc đeo trên cổ tay là không thể tưởng tượng nổi, có lẽ còn đáng sợ và kỳ quặc nữa”, ông nói.
Trong nửa thế kỷ, Apple đã khởi nghiệp, vượt qua giai đoạn sa sút rồi vươn lên lần nữa để trở thành một trong những công ty giá trị nhất thế giới. Steve Jobs, qua đời năm 2011, trở thành đề tài của ít nhất hai bộ phim, trong đó có một phim được đề cử Oscar.
Hiện Apple được định giá gần 4.000 tỷ USD, tạo ra hơn 100 tỷ USD lợi nhuận mỗi năm và có 2,5 tỷ điện thoại, tablet, máy tính, tai nghe và đồng hồ thông minh đang được sử dụng trên khắp thế giới. Họ một lần nữa đứng trước những thách thức mới như doanh thu phụ thuộc vào iPhone, cơn sốt AI, tăng trưởng chững lại, biến động thuế quan và chuỗi cung ứng, chống độc quyền.
“Một phần trong giới công nghệ chỉ là tìm kiếm bong bóng tiếp theo rồi nhanh chóng rút ra trước khi bong bóng vỡ, nhưng đó không phải điều chúng tôi làm ở Apple”, Espinosa nói.
Lướt TikTok trong lúc nghỉ trưa, chị Ngân Hà (48 tuổi) bị thu hút bởi một video quảng cáo chiếc dao gọt rau củ đa năng.
Trong video, sản phẩm có thiết kế hiện đại, được quảng cáo là chỉ cần kéo nhẹ vài lần là rau củ sẽ ra những sợi đều tăm tắp.
“Dao đa năng có tận hai mặt, một bên để gọt vỏ, bên còn lại có thể bào sợi nhanh chóng. Đặc biệt có khả năng thái mỏng thịt dễ dàng, rất tiện để nấu ăn”, chị Hà nhớ lại lời quảng cáo trong video.
Hình ảnh những bắp cải được bào dễ dàng, đẹp mắt cùng phần giới thiệu hấp dẫn khiến chị quyết định đặt mua ngay hai chiếc với giá gần 150.000 đồng.
Tuy nhiên, khi nhận hàng và sử dụng thực tế, chị nhanh chóng nhận ra sản phẩm không giống như những gì được quảng cáo.
Theo chị, chiếc dao vẫn có thể dùng để gọt vỏ rau củ hoặc mở nắp chai. Thế nhưng, công dụng được nhấn mạnh nhất trong quảng cáo là bào sợi lại không hoạt động được.
Chị Hà chia sẻ: “Chiếc dao gần như không thể bào mượt mà được như quảng cáo. Tôi thử nhiều cách nhưng rau củ liên tục bị đứt vụn, không thể tạo thành những sợi đều đẹp như trong video”.
Thắc mắc về chất lượng sản phẩm, chị Hà quay lại tìm video quảng cáo và đọc phần bình luận. Lúc này, chị mới biết đoạn video mình xem được tạo bằng AI.
Dưới phần bình luận, nhiều người dùng khác cũng phản ánh trải nghiệm tương tự khi mua sản phẩm.
Không chỉ riêng trường hợp trên, ngày càng có nhiều người tiêu dùng phản ánh việc bị thu hút bởi những video quảng cáo do AI tạo ra với hình ảnh sản phẩm hoạt động hoàn hảo nhưng trải nghiệm thực tế sau khi nhận hàng lại hoàn toàn khác xa những gì được thể hiện.
Chị Hà còn cho biết, video quảng cáo có hình ảnh và chuyển động rất chân thực, khiến chị không hề nghi ngờ đó là nội dung được tạo bằng AI.
Đây cũng là tình trạng mà nhiều người, điển hình là người lớn tuổi đang gặp phải khi các video AI ngày càng giống với cảnh quay thực tế, khiến việc nhận biết trở nên khó khăn hơn.
AI có thể làm đẹp quảng cáo nhưng không được làm sai lệch sự thật
Theo ThS Nguyễn Lê Đình Quý, chuyên gia trong lĩnh vực Truyền thông Marketing, AI đang giúp việc sản xuất hình ảnh và video quảng cáo trở nên nhanh chóng, hấp dẫn hơn.
Dẫu vậy, một số đơn vị bán hàng lại sử dụng công nghệ này để “tô hồng” sản phẩm vượt xa thực tế. Điều này dễ khiến người tiêu dùng hiểu sai về chất liệu, màu sắc, kích thước hoặc công dụng của sản phẩm.
Chuyên gia cho rằng AI nên được sử dụng như công cụ hỗ trợ sáng tạo thay vì thay thế sự thật. Những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua hàng như hình ảnh sản phẩm, trải nghiệm sử dụng hay đánh giá chất lượng vẫn cần được thể hiện bằng nội dung thực tế.
“AI có thể giúp quảng cáo hấp dẫn hơn nhưng không nên làm sai lệch bản chất sản phẩm. Điều người tiêu dùng cần nhất vẫn là thông tin trung thực để đưa ra quyết định mua sắm chính xác”, vị chuyên gia nhận định.
Các đơn vị kinh doanh cần minh bạch khi sử dụng AI trong quảng cáo, đồng thời kết hợp với hình ảnh, video và phản hồi thực tế từ khách hàng để duy trì niềm tin.
Bên cạnh đó, theo chị Nguyễn Thị Trang, chuyên gia trong lĩnh vực AI, các đơn vị kinh doanh cần minh bạch về việc sử dụng AI bằng cách gắn nhãn hoặc thông báo rõ ràng đối với những quảng cáo được tạo hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ này.
Điều đó không chỉ giúp người tiêu dùng có thêm thông tin để đánh giá nội dung mà còn hạn chế nguy cơ hiểu nhầm giữa hình ảnh minh họa và sản phẩm thực tế.
Tại Việt Nam, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 đã chính thức có hiệu lực. Vì vậy, yêu cầu minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra cũng trở nên quan trọng hơn.
Từ thực trạng trên, các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng cần tỉnh táo trước những video quảng cáo có hình ảnh quá hoàn hảo hoặc công dụng được thể hiện một cách “thần kỳ”.
Thay vì chỉ dựa vào nội dung quảng bá, người mua nên tham khảo đánh giá từ khách hàng đã sử dụng, kiểm tra hình ảnh thực tế và đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau trước khi đưa ra quyết định.
Bên cạnh đó, cần chủ động trang bị kiến thức về AI để nhận diện các nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ này.
Những video AI thường có độ nét không đồng đều, chuyển động thiếu tự nhiên, giọng nói méo hoặc đơn điệu, hình ảnh miệng không khớp với lời nói, cũng như các chi tiết thay đổi bất thường giữa các khung hình.
Viện Công nghệ xạ hiếm (ITRRE) - đơn vị trực thuộc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) và Công ty IREL (Ấn Độ) ngày 6/5 đã ký Bản ghi nhớ về hợp tác trong lĩnh vực đất hiếm. Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ.
Thỏa thuận được kỳ vọng thiết lập một khung hợp tác chung nhằm trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, đánh giá tiềm năng công nghệ và cùng xem xét khả năng đạt được thỏa thuận để thực hiện nghiên cứu tiền khả thi về việc chế biến và tinh chế đất hiếm tại Việt Nam.
IREL là doanh nghiệp thuộc Chính phủ Ấn Độ, có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực khoáng sản xạ hiếm. Theo thỏa thuận, đơn vị này sẽ đóng vai trò đầu mối tìm kiếm các biện pháp hỗ trợ cần thiết từ Ấn Độ cho hoạt động hợp tác, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và thông lệ trong vận hành các nhà máy khai thác, chế biến đất hiếm.
Hai bên cũng phối hợp phân tích mẫu quặng tại các phòng thí nghiệm của Ấn Độ, xây dựng và mô phỏng sơ đồ công nghệ dựa trên dữ liệu phân tích, triển khai các nghiên cứu thực nghiệm ở quy mô phòng thí nghiệm và quy mô bán công nghiệp (pilot), nhằm kiểm chứng hiệu quả công nghệ. Ngoài ra, công ty này sẽ hỗ trợ xây dựng mô hình tài chính, thực hiện các phân tích kỹ thuật - kinh tế phục vụ báo cáo nghiên cứu khả thi.
Về phía Việt Nam, Viện Công nghệ Xạ hiếm cung cấp thông tin tổng quan về tiềm năng nghiên cứu, phát triển và thực trạng công nghệ chế biến đất hiếm trong nước. Đơn vị này cũng sẽ đóng vai trò cầu nối hỗ trợ giới thiệu và kết nối đối tác Ấn Độ với các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và doanh nghiệp khoáng sản trong nước. Bên cạnh việc cử chuyên gia tham gia nhóm nghiên cứu chung, ITRRE sẽ tạo điều kiện để các hoạt động thực nghiệm được tiếp cận hệ thống phòng thí nghiệm và trang thiết bị hiện có của Viện.
Việt Nam có trữ lượng đất hiếm lớn (22 triệu tấn - theo Cục Khảo sát địa chất Mỹ), đứng thứ hai thế giới sau Trung Quốc (44 triệu tấn). Song đến nay Việt Nam chưa có nhà máy chế biến từ tinh quặng đất hiếm thành sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Tại một hội nghị năm 2024, các chuyên gia cho rằng nguyên nhân đến từ việc các doanh nghiệp được cấp mỏ chưa làm chủ được công nghệ chế biến ra sản phẩm đạt yêu cầu như đất hiếm tổng hợp có hàm lượng tối thiểu 95%, đồng thời chưa có công nghệ tách chiết ra các sản phẩm đất hiếm riêng rẽ.
Sự hợp tác với một đối tác có bề dày kinh nghiệm như IREL được kỳ vọng sẽ giúp các nhà khoa học Việt Nam tiếp cận với những quy trình công nghệ tiên tiến, thay vì dừng lại ở việc khai thác và xuất khẩu thô. Bản ghi nhớ có hiệu lực trong vòng 5 năm.
Cùng ngày Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân và Bộ trưởng Bộ Điện tử và Công nghệ Thông tin Ấn Độ Shri Ashwini Vaishnaw đã trao Bản ghi nhớ hợp tác về công nghệ số. Hai bên thống nhất thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực trọng tâm như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, hạ tầng số và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Theo hợp tác, phía Ấn Độ sẽ chia sẻ kinh nghiệm triển khai India Stack - nền tảng định danh và thanh toán số quốc gia được xem là động lực quan trọng giúp nước này thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế số và quản trị số trong thời gian qua.
Theo Thông tư 08/2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 31/3, trong vòng tối đa hai giờ kể từ khi phát hiện SIM được sử dụng trên thiết bị khác so với trước đó, doanh nghiệp viễn thông phải rà soát và tạm dừng cung cấp dịch vụ chiều đi, đồng thời gửi thông báo yêu cầu người dùng xác thực. Quy định này được áp dụng từ ngày 15/6.
Quá trình có thể thực hiện theo hai cách. Một là sử dụng dịch vụ xác thực điện tử so sánh sự trùng khớp giữa hình ảnh chụp trực tiếp khuôn mặt của thuê bao với dữ liệu trong các cơ sở dữ liệu quốc gia như dân cư, căn cước hoặc xuất nhập cảnh, hoặc dữ liệu lưu trữ trên thẻ căn cước đã được cơ quan công an xác thực.
Cách thứ hai là đối chiếu hình ảnh chụp trực tiếp khuôn mặt của thuê bao với dữ liệu sinh trắc học được lưu giữ tại cơ sở dữ liệu thông tin của nhà mạng. Trong trường hợp này, doanh nghiệp viễn thông chịu trách nhiệm về độ chính xác.
Việc xác thực phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nhất định. Độ chính xác được yêu cầu ở mức cao, có tỷ lệ từ chối sai dưới 5% với tỷ lệ chấp nhận sai dưới 0,01% theo tiêu chuẩn FIDO. Hệ thống phải có khả năng phát hiện được các hình thức giả mạo sinh trắc học như sử dụng ảnh, video hoặc mặt nạ 3D để qua mặt. Thời gian xác thực của từng số thuê bao cũng phải được ghi nhận.
Với thuê bao chưa hoàn tất xác thực, quy định mới đưa ra lộ trình xử lý theo từng bước. Sau khi bị tạm dừng chiều gọi đi, người dùng có tối đa 30 ngày để hoàn tất sinh trắc học. Nếu quá thời hạn này, dịch vụ sẽ dừng cả hai chiều. Sau 5 ngày tiếp theo, nếu vẫn không thực hiện, doanh nghiệp viễn thông sẽ thanh lý hợp đồng và chấm dứt cung cấp dịch vụ.
Yêu cầu này nhằm đảm bảo số điện thoại luôn gắn với đúng người sử dụng. Điều này giúp giảm rủi ro cho chính người dùng trong trường hợp SIM bị mất hoặc thất lạc nhưng chưa kịp khóa, tránh bị kẻ xấu lợi dụng cho các hành vi lừa đảo.
Việc bổ sung xác thực sinh trắc học được đánh giá là giải pháp kỹ thuật cần thiết, tương tự cách các ngân hàng đang áp dụng để tăng cường bảo mật. Quy định mới được kỳ vọng góp phần ngăn chặn tình trạng mua bán SIM kích hoạt sẵn, vốn tồn tại nhiều năm qua.
Thông tư 08/2026 là bước tiến về quản lý thuê bao viễn thông. Ngoài quy định trên, từ 15/4, tất cả thuê bao di động phát triển mới phải thực hiện xác thực sinh trắc học khuôn mặt, đối chiếu với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và căn cước.
Trọng Đạt
Người dùng di động tự xác thực SIM chính chủ trên VNeID
Ba gia đình dùng thiết bị kích sóng trái phép bị xử lý
Cơ quan quản lý sẽ giám sát giá dịch vụ Starlink tại Việt Nam
