Ngày 30-11-2022, chỉ một ngày sau khi đội tuyển Mỹ vượt qua vòng bảng World Cup tại Qatar, ChatGPT ra mắt toàn cầu. Khi đó, rất ít người nhận ra bóng đá – môn thể thao giàu cảm xúc và bất định bậc nhất – vừa bước vào giao điểm với kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI).
Bốn năm sau, World Cup 2026 tại Mỹ, Canada và Mexico đang tới gần. AI bắt đầu tham gia phân tích chiến thuật, mô phỏng trận đấu và dự đoán nhà vô địch, đặt ra câu hỏi: liệu AI có thực sự hiểu bóng đá?
Trước giải đấu, các chuyên gia Trung Quốc yêu cầu 6 mô hình AI dự đoán nhà vô địch World Cup 2026. Tất cả đều chọn Tây Ban Nha, dựa trên chức vô địch EURO 2024, chuỗi 31 trận bất bại và thế hệ cầu thủ trẻ như Lamine Yamal, Pedri, cùng bộ khung ổn định với Rodri. Siêu máy tính Opta cũng đánh giá Tây Ban Nha có khoảng 17% cơ hội đăng quang, cao nhất giải.
Ông Vương Kim Kiều (Viện hàn lâm Khoa học Trung Quốc) nhận định: nếu chỉ xét dữ liệu và xác suất, Tây Ban Nha là lựa chọn an toàn nhất.
Tuy nhiên khi yêu cầu AI không dựa vào thống kê mà dựa vào “hiểu biết bóng đá”, kết quả thay đổi. ChatGPT và DeepSeek lúc này chọn Pháp, nhấn mạnh đẳng cấp của Kylian Mbappe, chiều sâu đội hình, bản lĩnh ở các giải lớn và kinh nghiệm từ chức vô địch World Cup 2018 cùng ngôi á quân 2022.
Theo ông Vương Kim Kiều, điều đó cho thấy AI có thể thay đổi cách suy luận: khi bám dữ liệu thì thiên về xác suất, khi “cảm nhận” thì chuyển sang các yếu tố như tâm lý, tài năng hay vận may. Nhưng AI vẫn chưa thể kết hợp ổn định các lớp yếu tố này như con người, mà chủ yếu là công cụ tổ chức thông tin.
Ông Mã Đức Hưng – Phó tổng biên tập Titan Sports – cho rằng AI hiện mới dừng ở mức xử lý và tái cấu trúc dữ liệu, chưa có “nhận thức bóng đá” độc lập. Trong khi đó chuyên gia La Nguyên cảnh báo chất lượng dữ liệu bóng đá trên Internet cũng đang suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy của AI.
World Cup 2010 từng ghi dấu “bạch tuộc tiên tri” Paul với chuỗi dự đoán chính xác, biểu tượng cho sự khó lường của bóng đá.
Sau 16 năm, câu hỏi đặt ra là AI có thể thay thế “tiên tri” này không. Một số chuyên gia cho rằng về xác suất là có thể, nhưng ngay cả khi dự đoán đúng, đó vẫn chỉ là sự trùng hợp của những biến số. Những yếu tố như không khí phòng thay đồ, mâu thuẫn nội bộ, áp lực tâm lý hay biến cố cá nhân đều nằm ngoài khả năng cảm nhận của máy móc.
Nhà báo Mã Khả Hân cho rằng AI còn hạn chế trong việc đánh giá phong độ theo thời gian thực, trong khi bình luận viên Nhan Cường gọi đó là “những yếu tố vô hình” làm nên bản sắc bóng đá.
Dù vậy, các chuyên gia đều thống nhất AI sẽ ngày càng quan trọng trong thể thao hiện đại, từ phân tích dữ liệu, mô phỏng trận đấu đến hỗ trợ chiến thuật. Nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người.
Ông Vương Kim Kiều nhấn mạnh AI có thể tìm ra quy luật, nhưng trực giác, kinh nghiệm và khả năng chấp nhận rủi ro vẫn là của huấn luyện viên. Bóng đá vì thế không thể trở thành một bài toán thuần túy.
AI có thể tính xác suất vô địch, nhưng không thể đo được cảm xúc, những khoảnh khắc bùng nổ hay các cuộc lội ngược dòng phi lý. Và khi World Cup 2026 diễn ra, phần quyết định có lẽ vẫn nằm ở những điều thuật toán chưa thể gọi tên: cảm xúc, bản lĩnh và sự bất ngờ của con người.
Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B tuần này, nhóm tác giả sử dụng bẫy camera để so sánh tình trạng động vật hoang dã trong Vùng cấm Chernobyl (CEZ) với khu bảo tồn thiên nhiên Drevlianskyi và các khu vực không được bảo vệ gần đó. Kết quả, CEZ vượt trội về hệ động vật hoang dã với mức đa dạng loài và tỷ lệ động vật sinh sống cao nhất, tiếp theo là khu bảo tồn thiên nhiên, rồi đến những khu vực không được bảo vệ.
CEZ được Liên Xô thiết lập sau sự cố phát nổ lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl năm 1986. Khu này rộng 2.700 km2 xung quanh nhà máy, dựng hàng rào với bán kính khoảng 30 km và cấm người dân tiếp cận do ô nhiễm.
Theo IFL Science, điều khiến nhóm nhà khoa học ngạc nhiên nhất là CEZ đặc biệt thúc đẩy sự phục hồi của động vật quý hiếm, bao gồm ngựa Przewalski, linh miêu, nai sừng tấm, hươu đỏ, lửng chó, gấu nâu. Trong khi đó, những loài phổ biến hơn với khả năng thích nghi cao như cáo đỏ lại không phát triển mạnh như dự đoán.
"Tôi ngạc nhiên khi thấy sự đa dạng loài tổng thể ở các khu bảo tồn thiên nhiên thấp hơn ở CEZ dù có quản lý bảo vệ nghiêm ngặt. Tôi cũng kỳ vọng sẽ thấy nhiều cáo đỏ hơn vì chúng có khả năng thích nghi cao", nhà sinh thái người Ukraine Svitlana Kudrenko, phó giáo sư tại Đại học Freiburg kiêm tác giả chính của nghiên cứu, chia sẻ với IFL Science.
Ngựa Przewalski là một trường hợp thú vị. Từng tuyệt chủng ngoài tự nhiên, loài ngựa hoang quý hiếm này được thả lại vào một số vùng của Ukraine cuối những năm 1990. Trong nghiên cứu mới, bẫy camera ghi hình ngựa Przewalski hơn 1.000 lần tại CEZ, nhưng không cá thể nào được phát hiện bên ngoài khu vực này.
Các nhà khoa học nghi ngờ một biến động sinh thái gần đây đã thúc đẩy đàn ngựa phục hồi. "Chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực địa từ năm 2020 đến 2021, ngay sau những vụ cháy rừng lớn ở CEZ. Thảm thực vật tươi tốt mọc lên sau đám cháy đã thu hút động vật móng guốc, bao gồm cả ngựa Przewalski", Kudrenko cho biết.
Tương tự, nhóm nghiên cứu cũng ghi lại một số hình ảnh gấu nâu ở CEZ, nhưng không phát hiện cá thể nào bên ngoài. Hươu đỏ được chụp ảnh hàng nghìn lần trong CEZ, nhưng chỉ vài trăm lần trong khu bảo tồn thiên nhiên và không có lần nào ở những nơi khác.
Theo Science Alert, nhóm nghiên cứu không cố gắng điều tra tác động của phóng xạ lên động vật mà muốn đánh giá điều gì sẽ xảy ra khi con người không còn hiện diện. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc giảm hoạt động của con người có lợi cho động vật hoang dã. Các khu bảo tồn thiên nhiên hiệu quả nhất khi đủ rộng để động vật tự do đi lại, kết nối với nhau thay vì bị cô lập, đồng thời được quản lý chặt chẽ để thực sự ngăn cách con người.
Theo nghiên cứu công bố năm 2024 của Jim Beasley, chuyên gia tại Đại học Georgia, cùng đồng nghiệp, các quần thể của động vật có vú kích thước lớn đã tăng lên sau khi con người rời CEZ. Chúng phân bố rộng rãi khắp vùng cấm, kể cả những khu vực ô nhiễm nặng hơn xung quanh nhà máy điện hạt nhân cũ.
Một số loài vật thậm chí đang thích nghi với môi trường khắc nghiệt. Nghiên cứu năm 2024 của Cara Love, nhà sinh vật học tiến hóa và độc tính sinh thái từ Đại học Princeton, chỉ ra hệ miễn dịch của sói xám ở CEZ bị biến đổi tương tự bệnh nhân đang xạ trị. Chúng cũng có thể đã phát triển các đột biến bảo vệ giúp tăng khả năng sống sót khi mắc ung thư.
Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Evolutionary Applications năm 2022, màu da của ếch cây phương đông tại CEZ chuyển từ xanh lá sang đen. Nhóm nghiên cứu nhận thấy màu sắc sẫm hơn có thể không phải do đột biến ngẫu nhiên mà là phản ứng thích nghi nhằm bảo vệ ếch khỏi phóng xạ cao.
Theo PhoneArena, Apple đang gặp khó khăn trong việc cải tiến công nghệ pin cho các mẫu điện thoại mới khi vẫn phải sử dụng những viên pin có dung lượng nhỏ hơn. Mặc dù có những kỳ vọng cho biết iPhone 18 Pro sẽ đánh dấu sự thay đổi trong lĩnh vực này, tin đồn mới nhất cho thấy điều đó có thể không xảy ra.
Nguồn rò rỉ nổi tiếng Digital Chat Station trên Weibo vừa cho biết, Apple có thể sẽ cung cấp iPhone 18 Pro với hai phiên bản dung lượng pin khác nhau cho thị trường Mỹ và Trung Quốc. Cụ thể, phiên bản dành cho thị trường Mỹ sẽ có pin 4.288 mAh, trong khi phiên bản cho thị trường Trung Quốc chỉ có pin 4.056 mAh. Giống như iPhone 17 Pro và 17 Pro Max, phiên bản Mỹ sẽ không có khe cắm SIM vật lý giúp tạo thêm không gian cho viên pin lớn hơn.
Mặc dù iPhone 18 Pro sở hữu pin lớn hơn so với iPhone 17 Pro, nhưng sự khác biệt là không đáng kể. Phiên bản eSIM của iPhone 17 Pro có dung lượng pin 4.252 mAh, có nghĩa chỉ thấp hơn 36 mAh so với mức pin dự kiến của iPhone 18 Pro. Đối với phiên bản sử dụng SIM vật lý không bán tại Mỹ, dung lượng pin sẽ được nâng cấp thêm 68 mAh so với mức 3.988 mAh của năm ngoái.
Tuy nhiên, dung lượng pin không phải là yếu tố duy nhất quyết định thời gian sử dụng điện thoại giữa các lần sạc. Chip A20 Pro bên trong iPhone 18 Pro dự kiến sẽ là một trong những chip đầu tiên được sản xuất trên tiến trình 2nm giúp mang lại hiệu suất tốt hơn. Trong các thử nghiệm trước đó, iPhone 17 Pro đã cho thấy khả năng sử dụng cả ngày với mức sử dụng thông thường. Nếu không có thay đổi lớn từ iOS 27, iPhone 18 Pro có thể sẽ đạt được kết quả tương tự.
Dù vậy, Apple vẫn chưa thể theo kịp các đối thủ Android trên thị trường khi không chọn sử dụng viên pin có dung lượng lớn như 6.400 mAh trên OnePlus 15 hay 6.800 mAh trên Xiaomi 17 Ultra. Đây là điều khiến nhiều người dùng cảm thấy thất vọng và hy vọng Apple sẽ có những cải tiến tích cực hơn trong tương lai gần.
Hè 2017, Musk tổ chức một buổi tiệc tưng bừng cho các thành viên OpenAI tại "biệt thự ma ám" của tỷ phú ở vịnh San Francisco. Nhưng vài ngày sau, ông tập hợp các nhà đồng sáng lập, nổi cơn thịnh nộ và đòi giành quyền kiểm soát công ty. "Ông ấy đứng dậy và đi vòng quanh bàn một cách giận dữ," Brockman khai với bồi thẩm đoàn hôm 5/5, trong phiên tòa liên quan tới đơn kiện của Musk đối với OpenAI và CEO Sam Altman.
Brockman mô tả tính khí thất thường "như kẻ hai mặt" của CEO Tesla, từ chủ nhà vui vẻ hôm nay đến kẻ cuồng kiểm soát hôm sau. Musk đệ đơn kiện với lý do Altman muốn biến OpenAI thành công ty vì lợi nhuận (và đã thực hiện điều này năm ngoái), nhưng Brockman khẳng định Musk mới là người có tham vọng đó từ trước.
Theo lời khai, trong suốt năm 2017, Musk tích cực theo đuổi việc biến công ty thành một doanh nghiệp. Tỷ phú cảm thấy việc duy trì OpenAI hoàn toàn phi lợi nhuận sẽ cản trở các nhà đầu tư, như Bill Gates. "Ông ấy bốn lần đề nghị Gates quyên góp, nhưng ông ấy thậm chí không đến văn phòng OpenAI", Brockman cho hay.
Cũng theo Chủ tịch OpenAI, Musk muốn nắm giữ 51% cổ phần chi phối tại OpenAI và trở thành CEO. "Ông ấy nói mình xứng đáng nhận nhiều hơn, vì đã sáng lập ra nhiều công ty tỷ USD nhất trong lịch sử, rằng chưa bao giờ thất bại", Brockman tiếp tục.
Trong cuộc họp với các nhà đồng sáng lập OpenAI, Brockman kể Musk gây áp lực bằng cách dọa mở doanh nghiệp AI mới nếu bị từ chối vị trí cao nhất. "Nghe này, các bạn rất tuyệt. Nhưng tôi có thể thành lập một công ty AI khác ngay ngày mai chỉ bằng một dòng tweet", Brockman thuật lại lời Musk.
Tuy nhiên, các nhà sáng lập khác như Brockman, Altman và nhà khoa học Ilya Sutskever đều phản đối.
"Hãy nhìn xem, ông ấy có thể biết về tên lửa, về xe điện, nhưng không hiểu AI, và tôi tin đến bây giờ cũng vậy. Đó là mối lo ngại lớn", Brockman nói với bồi thẩm đoàn. "Ilya và tôi không nghĩ ông ta sẽ dành đủ thời gian cần thiết để thực sự giỏi về lĩnh vực đó".
Sau khi bị phản đối, Musk đã "đi vòng quanh bàn" và lao về phía ông. "Tôi nghĩ ông ta sắp đánh tôi", Brockman kể. Dù vậy, Musk chỉ giật lấy bức tranh vẽ Tesla phía sau. Tỷ phú sau đó tuyên bố ngừng cấp vốn cho đến khi các nhà đồng sáng lập "biết mình đang làm gì".
Chủ tịch OpenAI cho rằng Musk muốn làm CEO để có thể huy động 80 tỷ USD cho tham vọng thiết lập thuộc địa trên Sao Hỏa. Dù vậy, sau khi không đạt được mục đích, Musk rời công ty đầu năm 2018.
Dù vậy, Brockman xác nhận Musk đóng vai trò then chốt trong việc thành lập OpenAI. "Ông ấy cung cấp phần lớn nguồn tài chính và mang đến tầm nhìn", ông nói. "Vì vậy, tôi vô cùng biết ơn những đóng góp đó".
Musk chưa đưa ra bình luận.
Theo Business Insider, lời khai của Brockman khắc họa tính cách sống động của Musk. Ngày 4/5, Brockman cũng khai rằng hai ngày trước phiên tòa, Musk đã gây áp lực, buộc ông dàn xếp vụ kiện hoặc cùng với Altman trở thành "người bị ghét nhất nước Mỹ".
Do đó, nhóm pháp lý của OpenAI khẳng định tin nhắn của Musk đã củng cố một trong những luận điểm cốt lõi rằng mục đích của Musk khi khởi kiện chỉ để cản trở và gây nhiễu công ty đối thủ. "Các dữ liệu đang chứng minh động cơ của Musk khi theo đuổi vụ kiện là nhằm tấn công đối thủ cạnh tranh và những người đứng đầu", hồ sơ nêu.
Năm 2024, tỷ phú Elon Musk đệ đơn kiện, cáo buộc công ty cũ OpenAI, CEO Sam Altman, Chủ tịch Greg Brockman và tập đoàn Microsoft - nhà đầu tư ban đầu vào OpenAI - phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận.
Phiên xét xử đầu tiên, diễn ra tại tòa án liên bang California từ 28/4 và dự kiến kéo dài vài tuần tùy tiến độ tranh tụng, đánh dấu lần đầu Musk và Altman đối đầu tại tòa. Bồi thẩm đoàn 9 người sẽ cố vấn cho thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers về việc có chấp thuận các đề xuất của Musk hay không, bao gồm đưa OpenAI quay lại mô hình phi lợi nhuận, bãi nhiệm Altman và Brockman, đền bù 130 tỷ USD và nộp số tiền này vào quỹ phi lợi nhuận của OpenAI.
Đây được xem là một trong những tranh chấp pháp lý quan trọng nhất của ngành AI, không chỉ xoay quanh quyền kiểm soát OpenAI mà còn đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa lợi nhuận, trách nhiệm xã hội và an toàn trong phát triển trí tuệ nhân tạo.
