MOU giữa Mỹ và Iran nêu rõ Washington “cam kết cùng các đối tác khu vực xây dựng một kế hoạch dứt khoát được đôi bên cùng nhất trí với ít nhất 300 tỷ USD cho việc tái thiết và phát triển kinh tế của Iran”.
“Cơ chế thực hiện kế hoạch này sẽ được hoàn thiện như một phần của thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày. Tất cả các giấy phép, lệnh miễn trừ cần thiết cho các giao dịch tài chính liên quan sẽ do Mỹ cấp”, văn bản nói thêm.
Tuy nhiên, văn bản không nói rõ ai sẽ đóng góp vào quỹ vốn chỉ là một trong nhiều đòn bẩy kinh tế mà Mỹ đã đưa ra để khuyến khích Iran ký kết một thỏa thuận dứt khoát.
Văn bản cũng tuyên bố chấm dứt “tất cả các loại lệnh trừng phạt” đối với Iran ngay sau khi ký kết thỏa thuận cuối cùng, trong đó Washington sẽ ngay lập tức ban hành các lệnh miễn trừ cho phép Tehran bán dầu.
“Tôi nghĩ ý tưởng đề cập đến quỹ này trong MOU là để cho Iran thấy tất cả những củ cà rốt có sẵn nếu họ tuân thủ MOU và thể hiện thiện chí trong các cuộc đàm phán”, Anna Jacobs, một nghiên cứu viên không thường trú tại Viện các Quốc gia Ả rập Vùng Vịnh, nhận định.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Iran sẽ chỉ nhận được các “phần thưởng” nếu chứng minh được rằng họ đã tuân thủ các điều khoản sẽ được vạch ra trong giai đoạn đàm phán 60 ngày.
Mỹ sẽ không bỏ một xu
Các chính trị gia theo đường lối cứng rắn ở Mỹ đã chỉ trích gay gắt chính quyền Tổng thống Donald Trump vì đã đưa ra quá nhiều nhượng bộ cho Iran.
Trong khi đó, ông Vance khẳng định Iran sẽ “không bao giờ nhận được một xu nào” từ người nộp thuế Mỹ theo thỏa thuận này.
Các chuyên gia và nhà bình luận cho rằng các quốc gia khu vực được đề cập trong văn bản không thể là ai khác ngoài các nước láng giềng Vùng Vịnh giàu có của Iran, những bên từng là mục tiêu của hàng nghìn máy bay không người lái và tên lửa của Tehran trong suốt cuộc chiến.
Liệu Vùng Vịnh có trả tiền?
Các quốc gia Vùng Vịnh, vốn bị chia rẽ về vấn đề Iran sau hậu quả của cuộc chiến, vẫn chưa xác nhận họ có đầu tư vào kế hoạch tái thiết quốc gia láng giềng này hay không.
Bà Jacobs cho rằng Iran đang rất cần các khoản tiền này, “vì vậy hy vọng là tiềm năng đầu tư lớn hơn về lâu dài sẽ giúp hạ nhiệt căng thẳng hơn nữa”.
“Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu niềm tin có thể được khôi phục để cho phép điều đó diễn ra hay không”, bà nhấn mạnh.
Khi được hỏi về quỹ này vào tuần trước, Ngoại trưởng Ả rập Xê út, Hoàng tử Faisal bin Farhan đã từ chối bình luận chi tiết. Ông cho biết: “Sau các cuộc tấn công của Iran vào Vùng Vịnh, chúng tôi sẽ phải có một cuộc thảo luận về cách chúng tôi khôi phục niềm tin, cách chúng tôi xây dựng lại mối quan hệ trước khi bất kỳ khái niệm nào về hợp tác kinh tế, đầu tư lẫn nhau hay bất cứ điều gì tương tự có thể được giải quyết một cách hợp lý”. Ông nói thêm rằng đầu tư trong nước là một ưu tiên của vương quốc này.
Đối với nhà phân tích và nghiên cứu an ninh người Ả rập Xê út Hesham Alghannam, tầm nhìn của vương quốc “dựa trên một hệ thống phân cấp ưu tiên rõ ràng: an ninh là trên hết, tiếp theo là xây dựng lòng tin thông qua các bảo đảm có thể kiểm chứng, và cuối cùng là chuyển sang các cấp độ hợp tác kinh tế rộng lớn hơn”.
UAE, quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ các cuộc tấn công của Iran, đã nhiều lần yêu cầu Tehran phải bồi thường cho những thiệt hại mà họ gây ra, mặc dù nước này đã dịu giọng hơn trong những tuần trước khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận.
UAE cũng là một trong những đối tác thương mại chính của Iran, ít nhất là trước khi cuộc chiến xảy ra.
Đầu tư vào nền kinh tế Iran có thể tạo ra đòn bẩy cho Vùng Vịnh, nhưng họ sẽ cần những bảo đảm rằng các khoản tiền này sẽ không bị sử dụng để tái vũ trang cho Iran và các lực lượng ủy nhiệm của họ.
Ông Vance đã cố gắng trấn an các đồng minh về vấn đề tách biệt liên quan đến các tài sản bị đóng băng của Iran. Tuy nhiên, ông cho biết Qatar và đặc phái viên Mỹ đã đưa ra “một giải pháp rất thú vị” cho các tài sản bị đóng băng của Iran, trong đó Mỹ và Qatar có “quyền phê duyệt đối với quy trình” mở khóa đó.
“Nếu có bất kỳ tài sản nào của Iran được giải băng, chúng sẽ được chuyển sang để làm cho các nông dân Mỹ giàu có hơn và để nuôi sống người dân Iran”, ông Vance nói, đồng thời cho biết thêm rằng số tiền này sẽ được Iran sử dụng để mua đậu nành, ngô và lúa mì của Mỹ.
"Chỉ thị của Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei và sự đồng thuận trong giới cầm quyền là kho uranium làm giàu không được phép rời khỏi đất nước", theo Reuters ngày 21.5 dẫn một nguồn thạo. Theo đó, giới chức cấp cao Iran lo ngại việc đưa vật liệu hạt nhân ra nước ngoài có thể khiến nước này dễ bị tổn thương hơn trước các cuộc tấn công trong tương lai từ Mỹ và Israel.
Israel, Mỹ và các nước phương Tây thường xuyên cáo buộc Iran theo đuổi vũ khí hạt nhân, đặc biệt sau khi Tehran làm giàu uranium lên mức 60%, cao hơn nhiều so với nhu cầu dân sự và gần hơn với mức 90% cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân. Iran bác bỏ cáo buộc này.
Iran cho hay một phần uranium làm giàu cao của nước này cần được giữ lại để phục vụ mục đích y tế và vận hành lò phản ứng nghiên cứu ở Tehran, vốn sử dụng một lượng uranium tương đối nhỏ được làm giàu ở mức khoảng 20%.
Theo Reuters, chỉ thị mới nếu được xác nhận có thể khiến tiến trình đàm phán nhằm chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran thêm phức tạp. Hãng thông tấn Fars hôm 19.5 đưa tin Mỹ đã đưa ra đề xuất gồm 5 điểm, trong đó yêu cầu Iran chỉ duy trì một cơ sở hạt nhân duy nhất và chuyển toàn bộ kho uranium làm giàu cấp độ cao sang Mỹ.
Trước đó, các quan chức Israel nói rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cam kết với Tel Aviv rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải bao gồm điều khoản đưa kho uranium làm giàu cao của Iran ra khỏi nước này. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gần đây tuyên bố ông sẽ không coi xung đột kết thúc nếu uranium làm giàu chưa được loại bỏ khỏi Iran, cũng như việc Tehran chưa chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm và năng lực tên lửa đạn đạo của nước này chưa bị xóa bỏ.
Trước xung đột bùng phát hồi tháng 2, Iran từng phát tín hiệu sẵn sàng xuất khẩu một nửa kho uranium làm giàu ở mức 60%. Tuy nhiên, lập trường này đã thay đổi sau các lời đe dọa tấn công liên tiếp từ ông Trump, theo Reuters.
Ngoài ra, giới chức Tehran đang nghi ngờ sâu sắc rằng việc tạm ngừng giao tranh có thể là một "chiêu đánh lừa chiến thuật" của Mỹ nhằm tạo cảm giác an toàn trước khi nối lại các đợt không kích. Ngày 20.5, nhà đàm phán hòa bình hàng đầu của Iran - Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf cảnh báo các động thái công khai và ngầm từ phía đối phương cho thấy Mỹ đang chuẩn bị cho các cuộc tấn công mới.
Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) ước tính Iran có 440,9 kg uranium làm giàu ở mức 60% khi Israel và Mỹ tấn công các cơ sở hạt nhân của nước này vào tháng 6.2025. Hiện chưa rõ còn bao nhiêu trong số đó. Hồi tháng 3, Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết phần lớn số uranium còn lại được cho là cất giữ trong hệ thống đường hầm tại cơ sở hạt nhân Isfahan, trong khi một phần khác nằm tại khu phức hợp Natanz.
Nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon hôm 21/5 công bố video cuộc tập kích nhằm vào trận địa phòng không Iron Dome (Vòm Sắt) gần khu dân cư Shomera, miền bắc Israel, trước đó 3 ngày. Trong video, thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (drone FPV) vượt quãng đường tương đối xa, tiếp cận khu vực mục tiêu rồi lao vào bệ phóng đã nạp đạn.
Đây là lần thứ ba Hezbollah công bố bằng chứng về đòn tập kích bằng drone FPV nhằm vào trận địa Vòm Sắt của Israel trong vòng 2 tuần qua. Sự việc nghiêm trọng nhất xảy ra hồi đầu tháng, khi Hezbollah tập kích một bệ phóng trực chiến và sau đó nhắm mục tiêu vào binh sĩ Israel đang thay thế khí tài hư hỏng.
Trong các video, không có dấu hiệu nào cho thấy hệ thống Vòm Sắt của Israel khai hỏa đánh chặn mục tiêu để tự bảo vệ.
Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Alma, viện nghiên cứu của Israel chuyên tập trung vào thách thức an ninh ở phía bắc đất nước, hồi tháng 9/2024 từng cảnh báo mối đe dọa từ drone FPV của Hezbollah.
Trong báo cáo công bố gần đây, Trung tâm Alma nhận định các loại drone, đặc biệt là thiết bị điều khiển bằng cáp quang, đang trở thành vũ khí chủ lực được Hezbollah dùng để tấn công lực lượng Israel. "Hezbollah đang nhanh chóng chuyển đổi sang drone FPV. Họ trước đây chủ yếu sử dụng rocket và máy bay không người lái (UAV) cánh bằng", tài liệu có đoạn.
Vòm Sắt thuộc lớp trong cùng trong hệ thống phòng không đa tầng của Israel, chuyên bắn hạ mục tiêu tốc độ chậm, có quỹ đạo dễ đoán như rocket, đạn cối và UAV tầm thấp. Nhà sản xuất tuyên bố hệ thống có tỷ lệ đánh chặn thành công lên đến 90%.
Phần lớn rocket và UAV Hezbollah đều bị Vòm Sắt đánh chặn. Ngoài ra, vũ khí laser mà Israel mới triển khai ở biên giới phía bắc và phần còn lại của lưới phòng không đa tầng, trong đó có các hệ thống tác chiến điện tử, cũng giúp đối phó những khí tài kiểu cũ của nhóm vũ trang Lebanon.
Tuy nhiên, drone FPV tạo ra thách thức mới vì chúng bay chậm và thấp hơn, có khả năng cơ động và tiếp cận theo hướng khó dự đoán. Drone FPV cũng thường hoạt động trong môi trường phức tạp, gồm nhiễu địa vật và các vật thể bay như chim, khiến radar cảnh giới thông thường càng khó phân biệt mục tiêu.
Stephen Bryen, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách An ninh (CSP) có trụ sở tại Mỹ, nói rằng đây là điểm yếu khiến những hệ thống phòng không truyền thống như Vòm Sắt không thể phát hiện và đánh chặn drone FPV, đòi hỏi triển khai khí tài chuyên chống drone để đối phó.
"Radar chống drone tập trung vào vật thể bay thấp và chậm, có thể bị những hệ thống thông thường bỏ qua. Một số tổ hợp có cơ sở dữ liệu tích hợp, cho phép đánh giá mục tiêu là drone hay chim hoặc vật thể khác. Chúng có thể loại bỏ nhiễu tạp và nhiễu địa vật", ông giải thích.
Nhược điểm lớn nhất của loại radar này là tầm hoạt động ngắn, chỉ được tối ưu để phát hiện và bám bắt mục tiêu trong bán kính dưới 2 km, cũng chưa có dấu hiệu nào cho thấy IDF triển khai chúng cùng các khẩu đội Vòm Sắt ở biên giới.
Một phương án khác để phát hiện drone FPV là dùng cảm biến quang - điện tử, hồng ngoại hoặc âm thanh, song tầm hoạt động và thời gian cảnh báo của chúng còn ngắn hơn nhiều so với dùng radar.
Sử dụng cáp quang để điều khiển giúp drone FPV không bị lộ diện bởi tín hiệu điện từ và miễn nhiễm với các thiết bị gây nhiễu của IDF. Chúng cũng có thể bay rất thấp mà vẫn duy trì được kết nối và truyền hình ảnh độ nét cao về người điều khiển, cho phép tiếp cận trận địa Vòm Sắt từ dưới tầm phát hiện của radar và khiến đối phương không kịp trở tay.
Theo Trung tâm Alma, có một số giải pháp đối phó drone FPV của Hezbollah như chăng lưới, triển khai drone đánh chặn, trang bị kính ngắm hỗ trợ hạ drone cho súng bộ binh và vũ khí laser. Biện pháp dùng tên lửa đánh chặn rất khó thành công, do đây là loại mục tiêu nhỏ, giá rẻ và có tính cơ động cao.
"Nếu không nhanh chóng thu hẹp khoảng cách hiện tại, những chiếc drone vài trăm USD sẽ đánh bại các tổ hợp phòng không trị giá hàng triệu USD. Thành công chiến thuật của Hezbollah sẽ dẫn tới hạn chế chiến lược và ảnh hưởng đến khả năng tự do hành động của IDF", tổ chức này cảnh báo.
Tổng thống Nga Vladimir Putin tối 19/5 tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến công du kéo dài hai ngày. Ông Putin cởi áo khoác ngoài trước khi bước lên chuyên xa ở sân bay. Ngày 20/5, ông tiếp tục lặp lại hành động này khi rời đi sau hơn 4 tiếng làm việc với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Đại lễ đường Nhân dân Bắc Kinh.
Theo China News, đây là hành động hiếm thấy bởi trong văn hóa Nga, người ta chỉ cởi áo khoác khi đã vào trong nhà hoặc ở trong môi trường rất thoải mái. Video đã thu hút hơn 2,5 triệu lượt xem cùng hàng trăm nghìn lượt thích và bình luận.
Theo công cụ tóm tắt của Weibo, khoảng 45% lượng bình luận trên nền tảng này cho rằng việc ông Putin cởi áo khoác thể hiện thái độ thân thiện, phản ánh quan hệ hữu nghị giữa Trung Quốc và Nga. Khoảng 35% cho rằng đó là phản ứng bình thường vì nhiệt độ ở Bắc Kinh vào thời gian này khá nóng. Số còn lại cho rằng không nên phân tích hay gán ghép quá nhiều ý nghĩa chính trị vào hành động này.
"Có lẽ là ông ấy thấy nóng quá", một người có tên Bone bình luận.
"Tôi cho rằng với tính cách của ông Putin, đây là hành động nhằm biểu lộ thái độ. Vì ông ấy hoàn toàn có thể cởi áo sau khi lên xe nhưng ở đây, ông ấy lại chọn cởi áo trước mặt mọi người. Có lẽ ông ấy muốn bộc lộ sự tin tưởng vào Trung Quốc", một người khác phản bác.
"Bắc Kinh tối hôm đó khá mát mẻ. Tôi mặc áo ngắn tay còn thấy hơi lạnh. Tôi nghĩ là ông ấy muốn thể hiện điều gì đó", người thứ ba nhận xét.
"Ông ấy đến Trung Quốc lần thứ 25 rồi, quá quen thuộc rồi", một người khác nhận định. "Thế nên hành động cởi áo cho thấy ông ấy đến Trung Quốc như đến nhà anh em chơi".
Chuyến thăm ngày 19-20/5 là lần thứ hai ông Putin gặp ông Tập trong vòng một năm, sau chuyến công du 4 ngày của lãnh đạo Nga cuối tháng 8/2025. Trong cuộc hội đàm, ông Putin đã ca ngợi mối quan hệ Nga - Trung đang ở "mức độ cao chưa từng có".
Sau nhiều năm chịu sức ép từ phương Tây, Moskva ngày càng thúc đẩy quan hệ với Bắc Kinh về thương mại, công nghệ và năng lượng. Trong khi đó, Trung Quốc coi Nga là đối tác chiến lược quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế.
