Nhận định được ông Nguyễn Văn Phương, kiến trúc sư giải pháp của công ty Hewlett Packard Enterprise (HPE) Việt Nam, nêu tại hội thảo AI và chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số, ngày 22/7 tại TP HCM.
Theo ông Phương, việc triển khai AI chủ quyền đang rất cấp thiết với mọi tổ chức. Trích dẫn các nghiên cứu, ông cho biết có đến 3/4 nhà lãnh đạo doanh nghiệp xem đây là yêu cầu cấp bách. Động lực cốt lõi, là năng lực cạnh tranh về kinh tế; tự chủ về mặt công nghệ tạo bệ phóng cho hoạt động đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm. Ở tầm vĩ mô như cấp quốc gia hay chính phủ, AI chủ quyền giải quyết bài toán đảm bảo an ninh quốc gia và bảo tồn bản sắc văn hóa.
“Khi chúng ta phụ thuộc vào các mô hình ngôn ngữ lớn của nước ngoài, họ thường không ưu tiên tối ưu cho tiếng Việt hay văn hóa Việt. Việc làm chủ AI giúp bảo vệ ngôn ngữ và giá trị văn hóa cốt lõi của mình”, ông Phương nói.
Chuyên gia của HPE cũng chỉ ra thực tế, chỉ khoảng 1/4 trong số các tổ chức, doanh nghiệp thực sự biết mình phải bắt đầu từ đâu. Số còn lại, dù ý thức được tầm quan trọng nhưng thiếu chiến lược toàn diện, nguồn kinh phí hoặc chưa biết cách xây dựng hạ tầng phù hợp để đáp ứng cho AI chủ quyền.
Theo ông Phương, nếu bỏ qua bài toán về kinh phí hay nền tảng phần cứng cơ bản, khi tiến hành xây dựng AI chủ quyền, mọi tổ chức đều sẽ phải đối mặt với ba thách thức lớn:
Đầu tiên là thách thức về bảo mật dữ liệu. Đây được xem là tài sản vô giá, đặc biệt trong các ngành trọng yếu như an ninh quốc gia hay y tế. Theo khảo sát của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) công bố đầu năm nay, 1/3 số CEO coi tấn công mạng là rủi ro hàng đầu đối với tổ chức, gần 50% lãnh đạo an ninh mạng lo ngại sâu sắc về các cuộc tấn công nhắm vào hệ thống AI. Tuy nhiên, những tổ chức ưu tiên chiến lược AI chủ quyền có thể đạt mức lợi nhuận cao gấp 5 lần và tạo ra giá trị doanh nghiệp cao hơn 90% so với những đơn vị chỉ sử dụng AI công cộng hoặc thuê ngoài.
“Giải pháp ở đây là phải giữ dữ liệu luôn nằm trong phạm vi kiểm soát tuyệt đối của tổ chức. Hệ thống xử lý AI hay điện toán hiệu năng cao phải thiết kế với tiêu chuẩn bảo mật ngay từ đầu. Đối với các dữ liệu trọng yếu của ngành tài chính, y tế hay quốc phòng, hệ thống thậm chí phải được thiết kế dạng “air-gapped” (cách ly hoàn toàn khỏi Internet)”, ông Phương nói.
Thứ hai là thách thức về tuân thủ pháp lý. Chuyên gia HPE đánh giá, các quy định về dữ liệu, AI và an ninh mạng đang ngày càng thắt chặt trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Do đó doanh nghiệp cần triển khai các mô hình AI tại trung tâm dữ liệu nội bộ hoặc kết hợp dịch vụ tư vấn giải pháp để đảm bảo đáp ứng khắt khe các khung pháp lý.
Thứ ba là thách thức về kiểm soát và vận hành AI. Một hệ thống trí tuệ nhân tạo nếu thiếu đi sự giám sát đồng nghĩa với việc hoàn toàn mất kiểm soát. Giải pháp là cần xây dựng một nền tảng quản trị tự động hóa, tập trung cho toàn bộ vòng đời của AI từ lúc dữ liệu đầu vào, huấn luyện (training), tinh chỉnh (fine-tuning), phục vụ (serving) cho đến giám sát (monitoring). Nói cách khác, có thể dùng chính AI để quản lý khối lượng công việc của AI.
Ba nhóm rủi ro cần giải quyết
Theo bà An Trịnh, Quản trị dữ liệu và AI của công ty Data Protectify, khi triển khai AI chủ quyền có ba nhóm rủi ro chính cần được giải quyết.
Nhóm rủi ro đầu tiên liên quan đến cơ chế giám sát và quản lý của con người (human oversight). Cụ thể, nếu một hệ thống AI tự chủ có thể tự truy cập dữ liệu nội bộ, tự ra quyết định và thực hiện mà không cần con người phê duyệt. Tuy nhiên, nó có thể tự ý xóa hủy các dữ liệu quan trọng như thông tin khách hàng hay bí mật kinh doanh, gây thiệt hại khôn lường cho tổ chức.
Nhóm rủi ro thứ hai là ảo giác AI. Khi sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để tra cứu, người dùng có thể tiếp nhận thông tin sai lệch hoặc những suy luận thiếu logic. Sự cố này sẽ rất nghiêm trọng nếu thông tin sai được sử dụng cho công việc chính, ảnh hưởng trực tiếp đến cá nhân và tổ chức, do đó luôn đòi hỏi người dùng phải kiểm chứng lại kết quả.
Thứ ba là quy định về bảo mật dữ liệu và an ninh mạng. Trích dẫn báo cáo năm 2025 của IBM về sự cố rò rỉ dữ liệu, bà An cho biết các tổ chức thiếu khung quản trị AI sẽ phải đối mặt với tổn thất tài chính lớn hơn rất nhiều so với những đơn vị đã tích hợp thành công khung quản trị AI với bảo mật dữ liệu và an ninh mạng.
Ông Nguyễn Thanh Lâm, Trưởng trung tâm an ninh mạng của Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC), nhấn mạnh AI đang tạo ra một “bề mặt” tấn công hoàn toàn mới, chứa đựng dữ liệu, ngữ cảnh, danh tính và quyền hành động.
“Chúng ta không thể bảo vệ những gì không nhìn thấy”, ông Lâm nói, và đề xuất doanh nghiệp cần nhận diện, kiểm kê và kiểm soát toàn bộ tài sản để thực sự làm chủ dữ liệu của chính mình.
Theo chuyên gia của QTSC, AI đang hình thành cái gọi là Bề mặt tấn công (Attack Surface) – toàn bộ các điểm mà hacker có thể khai thác để xâm nhập hệ thống, từ cổng mạng, ứng dụng web đến hệ thống bên thứ ba, thiết bị của quản trị viên kết nối từ xa. Đi kèm là khái niệm “phơi nhiễm” (Exposure) – những điểm yếu vô tình bị lộ ra ngoài Internet. Khi doanh nghiệp mở rộng, số lượng hệ thống và kết nối tăng lên, khiến bề mặt tấn công ngày càng lớn và tạo thêm nhiều cơ hội cho tin tặc.
Bên cạnh đó, AI, đặc biệt là AI tạo sinh, đang tạo ra một bề mặt tấn công hoàn toàn mới. Doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ từ “Shadow AI” khi nhân viên tự ý đưa dữ liệu nhạy cảm lên các nền tảng AI; các lỗ hổng của mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như Prompt Injection (chèn câu lệnh độc hại nhằm đánh lừa AI), jailbreak (can thiệp phần mềm nhằm vượt rào bảo mật) hay đầu độc dữ liệu; tác nhân AI Agent tự vượt quyền khi tự động thực hiện tác vụ quan trọng.
“Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, AI có thể trở thành điểm xâm nhập để hacker đánh cắp dữ liệu hoặc chiếm quyền hệ thống”, ông Lâm cảnh báo.
Để ứng phó với các rủi ro từ AI, đại diện QTSC đề xuất mô hình “chủ quyền AI” với bốn yếu tố cốt lõi, gồm kiểm soát dữ liệu, quản lý mô hình AI, phân quyền truy cập và kiểm toán hệ thống nhằm đảm bảo khả năng giám sát, truy vết và khôi phục khi xảy ra sự cố. Việc quản lý bề mặt tấn công được triển khai qua 5 bước, gồm nhận diện toàn bộ tài sản; phân loại mức độ quan trọng; đánh giá rủi ro; khắc phục các điểm phơi nhiễm, quyền truy cập vượt mức; và giám sát liên tục để phát hiện hành vi bất thường.
Ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc trung tâm giải pháp AI của tập đoàn công nghệ TMA, cho rằng hiện không có công thức chung, nhưng với các đơn vị yêu cầu bảo mật nghiêm ngặt, xu hướng tất yếu là triển khai hạ tầng nội bộ hoặc sử dụng thiết bị AI tại biên (Edge AI). Nhưng để thành công, dữ liệu phải được chuẩn hóa, hạ tầng phù hợp với bài toán kinh doanh, đội ngũ nhân sự sẵn sàng ứng dụng công nghệ mới và cần có lộ trình thử nghiệm từ quy mô nhỏ trước khi mở rộng.
Trước đó, phát biểu tại sự kiện GStar 2026 với chủ đề Trí tuệ nhân tạo (AI) và Nhân loại diễn ra tại TP HCM ngày 29/5, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ trở thành nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo. Sau năm 2025 có khung pháp lý, năm 2026 là giai đoạn quốc gia bước vào tăng tốc. Việt Nam sẽ không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng AI đơn lẻ, thay vào đó nhắm tới mục tiêu chiến lược lớn hơn là chuyển đổi quốc gia toàn diện bằng trí tuệ nhân tạo. Để thúc đẩy, Việt Nam sẽ từng bước nghiên cứu, phát triển, làm chủ những công nghệ lõi, tự chủ các mô hình đa dụng, mô hình nền tảng dựa trên dữ liệu trong nước, không để phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nước ngoài.
Lễ ký và trao văn kiện hợp tác được chứng kiến bởi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung sau hội đàm và lễ đón cấp Nhà nước tại Phủ Chủ tịch.
Theo đó, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Khoa học, Công nghệ thông tin và Truyền thông Hàn Quốc đã ký Khung Kế hoạch tổng thể hợp tác về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hai bên thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược trong giai đoạn mới, gắn ưu tiên phát triển của Việt Nam với thế mạnh công nghệ, công nghiệp của Hàn Quốc. Theo văn kiện này, hai bên sẽ tăng cường hợp tác nghiên cứu và phát triển (R&D) trong các công nghệ chiến lược, thúc đẩy hình thành các nhóm nghiên cứu chung, nền tảng đổi mới sáng tạo chung, đồng thời đẩy mạnh đào tạo, trao đổi nhân lực và chuyên gia.
Việt Nam và Hàn Quốc cũng ký và trao Bản ghi nhớ về hợp tác số tập trung vào những lĩnh vực đang dẫn dắt tăng trưởng mới như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ viễn thông thế hệ mới (5G, 6G), quản lý tài nguyên viễn thông, phát triển hạ tầng số, tiêu chuẩn và đánh giá chất lượng dịch vụ. Hai bên cũng sẽ mở rộng phối hợp trong chuyển đổi số và phát triển bền vững kỹ thuật số.
Ở lĩnh vực Sở hữu trí tuệ, hai bên đã hợp tác từ nhiều năm trước, thông qua các bản ghi nhớ năm 2018 và 2023. Khác với giai đoạn trước, các thỏa thuận chỉ dừng ở cấp cơ quan chuyên môn, hợp tác lần này thiết lập cơ chế phối hợp rộng hơn giữa hai cơ quan quản lý. Không chỉ nâng tầm hợp tác, bước chuyển này nhằm phù hợp với tốc độ phát triển của hệ thống sở hữu trí tuệ hai nước, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn về thương mại hóa công nghệ và bảo hộ tài sản trí tuệ xuyên biên giới.
Nội dung chính của thỏa thuận tập trung vào việc thiết lập cơ chế hợp tác linh hoạt và toàn diện nhằm thúc đẩy việc tạo lập, bảo hộ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ vì lợi ích chung của hai nước. Trụ cột hợp tác bao gồm các vấn đề như: khung pháp lý và nghiệp vụ, chuyển đổi số, nhãn hiệu và thực thi quyền, thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Cụ thể, hai bên sẽ chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chính sách sở hữu trí tuệ, tiếp tục triển khai chương trình thẩm định nhanh đơn sáng chế (PPH); trao đổi dữ liệu đã công bố liên quan đến sáng chế, nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp; chia sẻ phương pháp luận về phân tích dữ liệu; kinh nghiệm ứng dụng AI trong quản trị; phối hợp ngăn chặn hàng giả, xâm phạm nhãn hiệu và các đơn đăng ký có dụng ý xấu; thúc đẩy định giá, tài chính dựa trên tài sản trí tuệ và đào tạo nguồn nhân lực.
Đối tác của Việt Nam trong thỏa thuận lần này là Bộ Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc (MOIP), cơ quan vừa được nâng cấp lên cấp Bộ vào tháng 11/2025. Đây cũng là Bộ Sở hữu trí tuệ đầu tiên trên thế giới. Động thái này khẳng định tầm nhìn chiến lược của Chính phủ Hàn Quốc trong việc coi trí tuệ và đổi mới sáng tạo là động lực cốt lõi cho tăng trưởng quốc gia.
Hàn Quốc hiện đứng thứ tư thế giới về số lượng đơn đăng ký sáng chế. Năm 2025, lượng đơn đăng ký sáng chế nộp tại đây vượt mốc 260.000, mức cao nhất trong lịch sử Hàn Quốc. Trong đó, lượng đơn đăng ký thuộc lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) tăng 21,1%, còn pin thứ cấp tăng 14,4%.
Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cùng phu nhân thăm cấp nhà nước tới Việt Nam ngày 21-24/4. Đây là lần đầu tiên Tổng thống Lee Jae Myung đến Việt Nam sau khi ông nhậm chức hồi tháng 6/2025. Chuyến thăm được thực hiện sau khi Việt Nam vừa kiện toàn ban lãnh đạo cấp cao sau Đại hội XIV của Đảng.
Toàn bộ quá trình được NASA phát trực tiếp trên YouTube. Theo NASA, sau khi nhóm quản lý sứ mệnh Artemis II bỏ phiếu "Tiếp tục", tàu vũ trụ Orion đã kích hoạt động cơ chính trong vòng 5 phút 50 giây, bắt đầu lúc 19:49 giờ EDT, tức 6:49 sáng hôm nay (giờ Hà Nội). Đây là quá trình đẩy tàu vào quỹ đạo Mặt Trăng (TLI) đưa phi hành đoàn ra khỏi quỹ đạo Trái Đất thông qua thao tác đốt nhiên liệu trên động cơ đẩy chính.
Động cơ đẩy chính của Orion cung cấp lực đẩy đến 26.689 Newton, đủ để tăng tốc một chiếc ôtô từ 0 đến 96,6 km/h trong khoảng 2,7 giây. Tại mốc thời gian đốt nhiên liệu, khối lượng của Orion là 26,3 tấn và đã tiêu thụ khoảng 454 kg nhiên liệu trong quá trình đốt.
"Integrity, có vẻ như cú đốt khá tốt đấy", Chris Birch, người điều khiển trung tâm điều khiển nhiệm vụ, liên lạc qua radio với phi hành đoàn. Integrity là tên gọi do phi hành đoàn Artemis II đặt cho tàu vũ trụ Orion.
"Chúng tôi chỉ muốn gửi thông điệp đến tất cả mọi người trên khắp hành tinh, những người đã nỗ lực để biến Artemis thành hiện thực, rằng chúng tôi thực sự cảm nhận được sức mạnh của sự kiên trì trong từng giây phút của quá trình đốt nhiên liệu", Jeremy Hansen, một trong bốn thành viên phi hành đoàn Artemis II, nói qua micro khi liên lạc về Trái Đất.
Trước thời gian rời quỹ đạo Trái Đất, các thành viên phi hành đoàn dành thời gian tập thể dục trên thiết bị riêng dạng bánh đà. Trong quá trình tập luyện, nhóm trên mặt đất làm nhiệm vụ theo dõi hệ thống làm tươi không khí của tàu vũ trụ nhằm duy trì môi trường cabin thoáng khí và thoải mái, cũng như đánh giá tác động của việc tập thể dục đến chuyển động của tàu vũ trụ.
Hệ thống tập thể dục bằng bánh đà sử dụng cơ chế đơn giản dựa trên dây cáp, hỗ trợ cả các bài tập aerobic như chèo thuyền và các động tác kháng lực như squat và deadlift. Nó hoạt động tương tự một con yo-yo, tạo ra lực cản tỷ lệ thuận với lực tác dụng, cho phép tải trọng khoảng 181 kg.
Sau lần đốt nhiên liệu TLI đưa tàu Orion vào quỹ đạo Mặt Trăng, nhóm nghiên cứu bắt đầu xây dựng Kế hoạch Định vị Mặt Trăng, với thời gian quan sát dự kiến trong khoảng 6 tiếng, bắt đầu từ ngày 6/4. Kế hoạch khảo sát gồm việc ghi lại đặc điểm có thể giúp các nhà khoa học hiểu được cách Mặt Trăng và hệ Mặt Trời hình thành, chẳng hạn miệng núi lửa, dòng dung nham cổ đại, các vết nứt và gờ được tạo ra khi lớp ngoài của Mặt Trăng dịch chuyển chậm theo thời gian.
Tàu Artemis II rời bệ phóng lúc 5 giờ 35 phút ngày 2/4 (giờ Hà Nội), đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA). Đây là chuyến chở người đầu tiên hướng tới Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 cách đây 54 năm.
Bảo Lâm tổng hợp
Những 'ông lớn' tham gia chế tạo tên lửa và tàu vũ trụ trong Artemis II
Phi hành gia Artemis II mang iPhone vào vũ trụ
Tại sao trang phục của phi hành gia Artemis II có màu cam?
Những thí nghiệm cho sự hiện diện của con người trên Mặt Trăng
Các phi hành gia làm gì trong 10 ngày bay quanh Mặt Trăng?
Theo Global Times, đây là ăng-ten đầu tiên thuộc loại này do một công ty vũ trụ tư nhân Trung Quốc phát triển. GalaxySpace khẳng định ăng-ten mới giúp tăng cường năng lực Internet vệ tinh và thúc đẩy kết nối trực tiếp với thiết bị di động.
Trong các vụ phóng thương mại, tên lửa ngày càng mang nhiều vệ tinh hơn, khiến mỗi cm của khoang chứa đều rất quý giá. Ăng-ten liên lạc cỡ lớn kiểu truyền thống chiếm không gian đáng kể, hạn chế số lượng vệ tinh có thể phóng cùng lúc. Để giải quyết thách thức đó, các kỹ sư của GalaxySpace thiết kế ăng-ten có thể gấp gọn lúc phóng rồi tự xòe rộng khi lên đến quỹ đạo, giống như chiếc ô bung ra khi trời mưa.
Xu Zhi, kỹ sư trưởng hệ thống tải trọng của GalaxySpace, nói với Global Times rằng ăng-ten ô đường kính 1 m đạt tỷ lệ xếp gọn dưới 12%, chiếm thể tích tương đương case máy tính nhỏ. Nó cung cấp hiệu suất liên lạc mạnh gấp 10 lần so với ăng-ten băng tần Q/V điều khiển cơ học trước đây của công ty, nhưng chỉ đòi hỏi một phần nhỏ không gian bên trong tên lửa khi phóng.
Theo GalaxySpace, ăng-ten ô đáp ứng các tiêu chuẩn tiên tiến quốc tế. Nó không chỉ hữu ích cho vệ tinh liên lạc băng thông rộng trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp mà còn cho hệ thống dẫn đường và viễn thám. CGTN nhận định, trong tương lai, nó có thể hoạt động cùng ăng-ten mảng pha dạng tấm phẳng lớn để hỗ trợ liên lạc trực tiếp đến thiết bị di động, công nghệ vốn đang thu hút sự chú ý toàn cầu.
Ngoài ra, GalaxySpace cũng thay đổi cách sản xuất phần cứng không gian. Trước đây, ăng-ten lưới đạt chuẩn dùng trong không gian phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật thủ công. Các kỹ sư thường khâu và điều chỉnh từng điểm trên mặt lưới để đạt được hình dạng chính xác cần thiết cho liên lạc tần số cao - quá trình chậm và tốn nhiều công sức, gây khó khăn cho sản xuất hàng loạt. Hiện công ty phát triển công nghệ tạo lưới tích hợp mới giúp cải thiện hiệu quả sản xuất hơn 70%.
Nỗ lực trên phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn đang diễn ra tại Trung Quốc: "công nghiệp hóa" hàng không vũ trụ, tức áp dụng những phương pháp sản xuất hiệu quả cao từ lĩnh vực công nghiệp vào hàng không vũ trụ, lĩnh vực trước đây thường đòi hỏi các thiết kế riêng.
