Chiều 14/7, đón con đi học về đến nhà, chị Vũ Xuân ở phố Trương Hán Siêu, phường Cửa Nam (Hà Nội) nhận ra lối vào đã bị một chiếc ôtô bịt kín. Trên xe không để lại số điện thoại, chị đi hỏi khắp nơi cũng không thấy chủ xe. Hai mẹ con đành đứng ngoài đường chờ. Hơn 30 phút sau một người đàn ông xuất hiện, giải thích là “đỗ nhờ” để đi lấy giấy tờ rồi rời đi không lời xin lỗi.
Phố Trương Hán Siêu hẹp, vỉa hè nhỏ, gia đình chị Xuân đã nhiều lần bị ôtô chặn cửa, thậm chí có xe trùm bạt đỗ qua đêm. Cách đó vài chục mét trên đường Nguyễn Du, Quang Trung có bãi gửi xe, song nhiều người vẫn chọn đỗ trên phố này vì miễn phí, bất chấp sự bức xúc của cư dân.
Tại đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Gia Viên, Hải Phòng, gia đình anh Hải Tùng cũng thường xuyên bị chiếm dụng chỗ trước cửa. Hồi đầu năm, một chiếc xe 7 chỗ đỗ kín cửa suốt 20 tiếng khiến cả nhà không thể dắt xe máy ra ngoài đi làm, đi học. Khi chạm mặt, tài xế cho rằng vỉa hè là không gian chung và không có biển cấm đỗ nên không vi phạm.
Để giữ lối đi, anh Tùng khuân chậu cây lớn chặn trước cửa dù biết việc này không đúng luật. “Nhiều chủ xe để số điện thoại trên kính nhưng gọi không nghe máy, hoặc có nghe cũng vài tiếng sau mới xuất hiện”, anh kể.
Ở nhiều đô thị, mâu thuẫn giữa những chủ nhà ở mặt đường và chủ ôtô có xu hướng ngày càng nhiều và gay gắt hơn. Theo khảo sát của VnExpress, ứng dụng iHanoi hiện có gần 380 phản ánh ôtô đỗ sai quy định cản trở sinh hoạt.
Ở chiều ngược lại, nhiều tài xế cho rằng họ gặp không vi phạm gì khi dừng đỗ ở những tuyến đường không có biển cấm.
Anh Công Thành, tài xế xe công nghệ tại Hà Nội, thừa nhận có nhiều lái xe thiếu ý thức, đỗ xe gây cản trở giao thông hoặc sinh hoạt của các gia đình ở mặt đường. Tuy nhiên, anh cho rằng trong bối cảnh thành phố lớn thiếu bãi đỗ, nhiều điểm gửi xe cách xa nên tại những tuyến phố không có biển cấm, các tài xế vẫn có thể dừng đỗ miễn tuân thủ Luật Giao thông Đường bộ.
“Nhiều chủ nhà mặc định phần đường trước cửa là của mình nên tự ý cấm đoán, thậm chí phá hoại tài sản”, anh Thành nói.
Theo luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng văn phòng luật sư Tinh Thông Luật, lòng đường và vỉa hè do Nhà nước quản lý. Pháp luật không cấm đỗ xe trước cửa nhà dân trừ khi khu vực có biển cấm, cản trở giao thông chung hoặc bít kín lối ra vào duy nhất. “Việc xác định vi phạm phải căn cứ vào vị trí đỗ và mức độ cản trở thực tế”, luật sư nói.
Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho biết nguyên nhân cốt lõi của những tranh chấp này là tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân vượt xa sự phát triển của hạ tầng.
Dữ liệu của Sở Xây dựng và Công an Hà Nội cho thấy thành phố đang có gần một triệu ôtô và 6 triệu xe máy. Mỗi năm lượng phương tiện tăng 4-10%, song tốc độ phát triển hạ tầng chỉ ở mức 0,3%. Trong 1.960 bãi đỗ công cộng được quy hoạch đến năm 2030, thành phố mới khai thác 72 bãi.
Ông Ánh cho rằng Hà Nội nhiều năm qua chủ yếu đầu tư cầu vượt, làm hầm chui nhưng bỏ ngỏ hạ tầng giao thông tĩnh. Ông dẫn chứng khảo sát tại một phường trung tâm Hà Nội có 20.000 ôtô, 200.000 xe máy song bãi đỗ hợp pháp chỉ đáp ứng 15%. 85% lượng xe còn lại phải đỗ “chui” tại các bãi tự phát.
Theo chuyên gia, cần có chính sách thu hút tư nhân đầu tư các bãi đỗ xe thông minh, bãi đỗ ngầm thay vì cấp phép trông giữ tạm dưới lòng đường. “Nếu không có một chiến lược phù hợp, cụ thể nhằm cân bằng giao thông động, giao thông tĩnh cũng như các phương tiện hoặc chế tài đủ mạnh, tình trạng này ngày càng phổ biến và gây nhiều hệ lụy cho người dân”, ông Ánh nói.
Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Hồng Thái, chuyên gia chính sách giao thông, Đại học Giao thông Vận tải, đề xuất lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiên quyết cẩu kéo phương tiện vi phạm. Tại các điểm xung đột, chính quyền cần rà soát để cắm biển cấm đỗ hoặc sơn vạch cảnh báo, đồng thời bắt buộc tài xế để lại số điện thoại trên kính xe.
Trong khi chờ hạ tầng hoàn thiện, luật sư Diệp Năng Bình khuyên chủ nhà ưu tiên đối thoại, không phá hoại tài sản để tránh vi phạm pháp luật. Khảo sát của VnExpress hồi tháng 1/2026 cho thấy 70% độc giả chọn cách liên hệ đề nghị lái xe rời đi, 24% gọi báo công an và 6% chọn khóa bánh, xịt sơn.
Sau lần hai mẹ con phải đứng đường đợi 30 phút mới được vào nhà, chị Vũ Xuân ở phố Trương Hán Siêu đặt làm tấm biển “Cấm đỗ xe” treo ở cổng. “Cũng chỉ còn cách báo cáo lên iHanoi và treo biển này”, chị nói.
Năm 2022, Tòa án Trung cấp số 1 Thượng Hải phát lệnh truy nã đối với Li Zhaohui. Cùng lúc, Tập đoàn Năng lượng Meijin thông báo thưởng 100.000 tệ (15.000 USD) cho người cung cấp tung tích của ông, kèm 10% giá trị tài sản thu hồi thực tế. Khoản thưởng này xuất phát từ việc Li Zhaohui phải chịu 1/4 trách nhiệm liên đới trong khối nợ 216 triệu tệ của Công ty Thương mại Quốc tế Haiboxinhui Thượng Hải.
Kế nghiệp lúc nguy nan
Tháng 1/2003, ông Li Haicang, Chủ tịch Tập đoàn Thép Haixin, tử vong do bị mưu sát. Con trai ông, Li Zhaohui, khi đó 22 tuổi, bỏ dở chương trình đại học tại Australia để về nước tiếp quản sản nghiệp được định giá 4 tỷ tệ và hơn 9.000 nhân viên của cha.
"Hãy để cháu làm thử vài năm. Nếu không được, cháu rời đi. Công ty của cha gây dựng, cháu không để nó lụi bại", Li Zhaohui nói với các cổ đông.
Haixin tiền thân là nhà máy rửa than đá và luyện cốc do ông Li Haicang thành lập năm 1987 tại huyện Văn Hỷ, thành phố Vận Thành, tỉnh Sơn Tây. Năm 2002, công ty lọt top 20 doanh nghiệp lớn nhất Trung Quốc và là doanh nghiệp tư nhân lớn nhất tỉnh Sơn Tây.
Sau khi nhậm chức, Li Zhaohui thay thế nhiều lãnh đạo cấp cao để thu gọn quyền điều hành. Trong năm đầu tiên, công ty đạt doanh thu 7 tỷ tệ, nộp ngân sách 1,2 tỷ tệ. Đến năm thứ ba nắm quyền, Li Zhaohui sở hữu khối tài sản 5,5 tỷ tệ.
Chuyển hướng đầu tư tài chính
Khác với định hướng sản xuất truyền thống của cha, Li Zhaohui dồn lực đầu tư tài chính. Năm 2004, ông chủ trẻ chi gần 6 tỷ tệ mua 3,1% cổ phần Ngân hàng Minsheng. Trong giai đoạn 2006-2008, ông tiếp tục mua bán cổ phiếu của Minsheng, Huaguan Technology và Yinhua Fund, thu về hàng tỷ tệ lợi nhuận. Ông mở rộng đầu tư vào Shanxi Securities, ngân hàng Everbright và cảng Rizhao.
Năm 2008, tài sản của ông đạt 12,5 tỷ tệ. Năm 2009, Li đứng thứ 39 trong danh sách 500 người giàu nhất Trung Quốc và trở thành trở thành tỷ phú trẻ nhất quốc gia này do tạp chí Tân Tài Phú bình chọn. Năm 2010, tạp chí Forbes từng xếp Li (lúc đó 28 tuổi) vào danh sách những tỷ phú trẻ nhất thế giới với tài sản ròng 1 tỷ USD.
Thành công tài chính đi kèm lối sống xa hoa. Năm 2010, Li Zhaohui kết hôn với diễn viên Che Xiao tại huyện Văn Hỷ. Đám cưới gây xôn xao dư luận Trung Quốc thời bấy giờ khi quy tụ 200 siêu xe, 500 bàn tiệc với các món xa xỉ như vi cá, bào ngư và phát lì xì thưởng cho hàng chục nghìn công nhân. Chi phí ước tính hơn 50 triệu tệ. Nhưng cuộc hôn nhân chỉ kéo dài hơn một năm.
Phá sản
Từ năm 2012, Tập đoàn Haixin gặp khó khăn do thị trường thép suy thoái và dòng tiền đầu tư chứng khoán đứt gãy. Năm 2014, công ty chậm trả lương cho nhân viên và nợ thuế hơn 100 triệu tệ.
Ngày 18/3/2014, Thép Haixin ngừng sản xuất. Tháng 9/2015, công ty chính thức phá sản. Tập đoàn Jianlong (Bắc Kinh) sau đó mua lại và tái cơ cấu doanh nghiệp.
Tháng 5/2015, Tòa án Trung cấp thành phố Vận Thành công bố Tập đoàn Haixin nợ 954 cá nhân và tổ chức với tổng số tiền 23,409 tỷ tệ. Cuối năm 2015, Li Zhaohui xuất hiện lần cuối tại hội nghị chủ nợ. Tháng 12/2017, cơ quan chức năng cấm ông xuất cảnh do trốn nợ. Đến nay, tung tích của Li vẫn chưa được xác định. Truyền thông Trung Quốc dẫn các nguồn tin đồn đoán cựu tỷ phú đã phẫu thuật thẩm mỹ và trốn ra nước ngoài.
Với khối tài sản 12,5 tỷ tệ bị "bốc hơi" sau hơn 7 năm, Li được truyền thông Trung Quốc đặt cho biệt danh "Sơn Tây tối bại gia tử" (Phá gia chi tử lớn nhất Sơn Tây), thậm chí "Trung Quốc đệ nhất bại gia tử" (Kẻ phá gia số 1 Trung Quốc).
Tại sao Thép Haixin suy sụp nhanh chóng? Giới phân tích chỉ ra hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, công ty bỏ lỡ thời kỳ phát triển vàng. Hệ thống quản lý gia đình trị gây ra hỗn loạn, các phe phái sa đà vào mâu thuẫn nội bộ. Thứ hai, Li Zhaohui quá coi trọng đầu tư tài chính, lướt sóng nhưng phớt lờ sản xuất. Ông dồn toàn bộ tài sản vào đầu tư mà quên dự phòng rủi ro. Khi chuỗi vốn đứt, sản xuất công nghiệp sụp đổ theo.
Một số ý kiến còn cho rằng việc có năng lực hạn chế nhưng vội vã nhậm chức, thể hiện bản thân của Li Zhaohui cũng là mầm mống thất bại.
Đó là hành trình vượt khó của cậu học trò nghèo Phan Học đúng 30 năm về trước - người đã dùng nghị lực phi thường để dệt nên ước mơ từ những gian khó của cuộc đời.
Năm 1996, chàng trai nghèo Phan Học gây xúc động khi thi đỗ cùng lúc 3 trường đại học với số điểm cao nhất nhì tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng.
Thời điểm ấy, thành tích của anh được xem là một kỳ tích đối với vùng quê nghèo, được Báo Tuổi Trẻ viết bài biểu dương, gieo vào lòng bao thế hệ học trò nghèo niềm tin vào sức mạnh của con chữ.
Ba mươi năm trôi qua, cậu học trò lấm lem ngày ấy giờ đã là Tiến sĩ ngành Hệ thống viễn thông, một giảng viên đại học tại TP.HCM.
Trong ký ức của người em gái thứ năm - chị Phan Thị Kiều Trinh, ngôi nhà của gia đình anh ngày ấy chỉ là mái tranh xiêu vẹo, nơi những bữa cơm ấm lòng nhất cũng chỉ toàn khoai, sắn độn cơm.
Cha mẹ anh quanh năm suốt tháng đào gốc cây bán củi, gánh bộ gần 10 cây số xuống chợ Hà Lam để đổi lấy từng lon gạo nuôi đàn con thơ. Nghèo khó ghì chặt vai áo, nhưng người cha vẫn luôn dịu dàng căn dặn: "Ráng học đi các con, có con chữ sau này đời mới bớt khổ".
Hiểu được nỗi lòng của cha mẹ, Phan Học lao vào học như để tìm chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa tương lai. Mỗi ngày, ngoài giờ lên lớp, anh lại cùng em trai lên rừng đào gốc cây, hái sim, chăn bò phụ giúp gia đình.
Lên cấp ba, chiếc xe đạp chở củi nặng trĩu cùng anh thức dậy từ 3h sáng, vượt gần 30 cây số ra thị trấn Vĩnh Điện bán củi rồi mới vội vã đạp ngược về trường cho kịp buổi học.
Có những buổi sáng mệt nhoài vì đường xa, anh đến muộn, chỉ dám lặng lẽ đứng ngoài cửa lớp, kê cuốn vở lên tường gạch loang lổ để chép bài.
Năm 1996, cánh cửa đại học mở ra, Phan Học trở thành ngọn hải đăng dẫn lối cho cả gia đình. Nhìn vào tấm gương của người anh cả, bảy người em lần lượt tiếp bước.
Tốt nghiệp kỹ sư năm 2001, anh đi làm ngay để phụ cha mẹ nuôi các em, đồng thời tiếp tục vừa làm vừa học cao học. Sau đó, anh nhận học bổng và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ vào năm 2013.
Với niềm mong mỏi lan truyền chia sẽ những tri thức anh học hỏi tích luỹ được cho thế hệ trẻ, sau khi thành danh, anh chọn con đường tiếp tục sự nghiệp gieo hạt mầm tri thức đến nay.
Dù đã đứng trên bục giảng của một trường đại học lớn, Tiến sĩ Phan Học vẫn giữ nguyên vẹn sự khiêm nhường và ấm áp của cậu học trò nghèo năm xưa.
Khi được hỏi về thành công của mình, anh chỉ cười hiền: "Tôi cũng chỉ nỗ lực như bao người thôi, có giỏi giang gì đâu. Đất nước mình còn nhiều người tài lắm".
Với anh, tài sản vô giá nhất cuộc đời không phải là học vị tiến sĩ, mà là tình yêu thương vô bờ bến của gia đình.
Chính ngọn lửa yêu thương ấy đã giúp cả 8 anh chị em anh đều tốt nghiệp đại học trở lên, trong đó người em kế đã là Phó Giáo sư - Tiến sĩ, 2 người là thạc sĩ, những người còn lại đều đỗ đạt thành tài.
Trên bục giảng hôm nay, thầy Phan Học luôn dành một sự đồng cảm sâu sắc cho những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. "Tôi đi dạy, học trò khó khăn điều gì tôi sẵn sàng hỗ trợ. Biết điều gì thì chia sẻ điều đó, ai cần tư vấn tôi luôn sẵn lòng", anh chia sẻ với ánh mắt ấm áp.
Ba mươi năm trôi qua, tờ báo cũ viết về cậu học trò nghèo Phan Học năm 1996 vẫn được anh nâng niu như một kỷ vật vô giá. Nó không chỉ là niềm tự hào, mà còn là lời nhắc nhở anh về những ngày gian khó đã qua để sống tốt hơn mỗi ngày.
Nhìn các sĩ tử hôm nay bước vào đời trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI), anh nhắn gửi: "Hãy xây dựng cho mình tư duy kiến thức nền tảng, khả năng học hỏi liên tục, và thích nghi. Hãy không ngừng học hỏi và sẵn sàng sẻ chia để cùng nhau tiến bộ".
