Trước lộ trình này, nhiều địa phương đã chủ động triển khai từ năm học 2026-2027 bằng nguồn ngân sách hoặc huy động nguồn lực xã hội.
Thay vì cấp phát rồi thay mới hằng năm, nghị định lựa chọn cơ chế mượn – trả, tái sử dụng nhiều lần, liên thông thư viện giữa các cơ sở giáo dục, đồng thời khuyến khích phát triển sách giáo khoa (SGK) điện tử và học liệu số. Cách tiếp cận này hướng đến khai thác hiệu quả tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục.
Ở góc độ an sinh, một bộ SGK có thể không phải khoản chi quá lớn với nhiều gia đình, nhưng lại là gánh nặng đối với không ít hộ nghèo, học sinh vùng sâu, vùng xa hay vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khi SGK được bảo đảm, cơ hội tiếp cận tri thức sẽ ít bị chi phối hơn bởi điều kiện kinh tế, góp phần tạo ra cơ hội học tập bình đẳng cho mọi học sinh. Xa hơn ý nghĩa hỗ trợ chi phí, chính sách tiếp tục khẳng định giáo dục luôn được đặt ở vị trí ưu tiên trong chiến lược phát triển đất nước.
Đây không chỉ là một chính sách hỗ trợ người học, mà còn thể hiện tư duy quản trị tài sản công khi một bộ SGK trở thành nguồn lực giáo dục được quản lý, bảo quản và khai thác qua nhiều thế hệ. Bên cạnh đó, cơ chế mượn cũng có thể hướng đến xây dựng ý thức cho mỗi học sinh trong việc giữ gìn tài sản chung. Khi không viết vẽ, không làm rách hay thất lạc sách, học sinh từng bước hình thành trách nhiệm, lòng biết ơn, tinh thần sẻ chia và văn hóa ứng xử với của công. Lâu dài, điều này góp phần hình thành nhân cách và lối sống của một công dân có trách nhiệm.
Đây cũng là tiền đề quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Từ những chính sách như vậy, giáo dục VN sẽ từng bước tiệm cận các xu hướng tiên tiến của thế giới, đồng thời vẫn bảo đảm sự phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa và xã hội của đất nước.
Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, yêu cầu đặt ra không những là nguồn kinh phí mà còn là năng lực quản trị của mỗi cơ sở giáo dục. Từ việc bảo quản, kiểm kê, luân chuyển đến phối hợp giữa các thư viện đều cần được tổ chức bài bản. Chỉ khi những mắt xích trong hệ sinh thái ấy vận hành đồng bộ, cơ chế mượn – trả mới thực sự phát huy hiệu quả như kỳ vọng.
Muốn như vậy, ngành giáo dục phải xây dựng hệ sinh thái số hiệu quả cho việc quản lý học liệu, giúp người học có thêm nhiều phương thức tiếp cận tri thức, giáo viên có thêm công cụ đổi mới giảng dạy và ngành giáo dục từng bước chuyển sang mô hình quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Việc một số địa phương tiên phong triển khai cho mượn SGK sẽ mang ý nghĩa thử nghiệm quản lý thư viện, bảo quản sách, luân chuyển học liệu, huy động nguồn lực… hướng đến hoàn thiện mô hình trước khi áp dụng đồng bộ từ năm học 2029-2030.
Tin Gốc: Thanh Niên
