“Trước đây chúng ta chú trọng về “đói” dinh dưỡng, thiếu hụt vi chất, thì vấn đề hiện cần lưu ý đó là “đói” nước”, PGS-TS, bác sĩ Nguyên Văn Chi, chuyên gia đầu ngành về hồi sức cấp cứu, Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, lưu ý.
Theo PGS Chi, khoảng 60% trọng lượng cơ thể là nước. Với người có cân nặng 60 kg, khoảng 39 kg là nước. Trong cơ thể, nước là môi trường cho các phản ứng để thực hiện các chức năng sống (tiêu hóa, chuyển hóa…). Nước quan trọng, liên quan mật thiết sự sống, của cơ thể, nhưng thực tế, nguy cơ thiếu nước rất cao với nhiều người.
Qua khám sức khỏe cộng đồng cho hàng ngàn người, ghi nhận tình trạng “đói” nước, đặc biệt với nhóm người cao tuổi, ước tính “cứ 10 người thì 5 người “đói” nước. Nguyên nhân do, nhiều người chỉ uống nước khi thấy khát. Trong khi, người cao tuổi lại “mất” cảm giác khát dù cơ thể thiếu nước.
Với người bệnh trẻ, Bệnh viện E vừa qua ghi nhận các bệnh nhân tổn thương thận, suy thận cấp. Cơ thể bị thiếu nước nghiêm trọng là nguyên nhân liên quan.
Trong số ca bệnh, nam công nhân 25 tuổi làm việc tại Hà Nội phải nhập viện tại Bệnh viện E trong tình trạng mệt lả, đau nhức, co cứng cơ toàn thân, khát nước, tiểu ít và nước tiểu sẫm màu bất thường. Qua thăm khám và kết quả các xét nghiệm, các bác sĩ nhận định người bệnh có dấu hiệu tổn thương thận cấp.
“Với người trẻ, khi cơ thể phải hoạt động cường độ cao trong môi trường nhiệt độ cao, lượng nước và điện giải mất đi qua mồ hôi rất lớn. Nếu không được bổ sung kịp thời, cơ thể sẽ mất nước, rối loạn điện giải. Cùng với đó, vận động quá sức có thể làm tổn thương các tế bào cơ, gây tiêu cơ vân. Những sản phẩm từ quá trình hủy cơ được giải phóng vào máu và thận phải làm việc quá tải để đào thải, từ đó làm gia tăng nguy cơ tổn thương thận cấp”, bác sĩ Nguyễn Văn Lập, Khoa Thận tiết niệu và lọc máu, Bệnh viện E cho biết.
Theo Viện Dinh dưỡng, với người trưởng thành, hàng ngày cơ thể cần được cung cấp khoảng 2.500 ml nước, trong đó qua nước uống khoảng 1.000 – 1.500 ml, số còn lại nước được cung cấp từ thức ăn.
Lượng nước đào thải ra ngoài nước tiểu, phân, mồ hôi, hơi thở… cũng ở mức tương đương là 2.500 ml mỗi ngày.
Để cơ thể khỏe mạnh và chuyển hóa tốt cần uống đủ lượng nước cần thiết. Nước uống là nước sạch (đã được lọc và tiệt khuẩn) hoặc nước đun sôi để nguội). Người lao động thể lực nặng, cần được uống nhiều hơn. Ngoài ra, có thể dùng nước rau, nước chè tươi, nước chè khô không pha quá đặc, nước lá hay nụ vối.
Với người có bệnh lý, chế độ ăn uống cần theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bà Surbhi Deshpande, bác sĩ da liễu tại Bệnh viện Zynova Shalby (Ấn Độ), cho biết tình trạng chàm tay đang xuất hiện ngày càng nhiều. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc sử dụng nước sát khuẩn chứa cồn liên tục trong ngày, theo tờ Hindustan Times.
Theo bà Deshpande, nước sát khuẩn chứa cồn có khả năng làm sạch nhanh nhưng cũng lấy đi lớp dầu tự nhiên trên da. Khi lớp bảo vệ này suy yếu, da sẽ trở nên khô ráp, dễ kích ứng và nhạy cảm hơn bình thường.
Việc rửa tay quá thường xuyên cũng gây tác động tương tự. Da tay tiếp xúc liên tục với xà phòng, chất tẩy rửa và hóa chất khiến hàng rào bảo vệ da dần bị tổn thương.
Tình trạng này kéo dài có thể khiến da đỏ, ngứa, bong tróc và nứt nẻ. Người có làn da nhạy cảm càng dễ bị chàm tay hơn.
Chàm tay thường xuất hiện dưới dạng viêm da, khô da và kích ứng ở bàn tay. Khi da mất độ ẩm tự nhiên, cảm giác ngứa và đau rát sẽ xuất hiện thường xuyên hơn.
Các vết nứt sâu trên da có thể gây chảy máu và khiến việc sinh hoạt trở nên khó khăn. Da tay cũng có thể dày lên, sẫm màu và nhạy cảm hơn theo thời gian.
Tình trạng ngứa kéo dài khiến người bệnh liên tục gãi lên vùng da tổn thương. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm trên da tay.
Theo bác sĩ Deshpande, những người phải tiếp xúc thường xuyên với chất tẩy rửa dễ gặp tình trạng chàm tay hơn.
Nhân viên y tế, người làm tóc, lao công, nội trợ và nhân viên văn phòng thuộc nhóm có nguy cơ cao vì phải vệ sinh tay nhiều lần trong ngày.
Khi da tay bị khô và đau rát, các hoạt động quen thuộc như nấu ăn, dọn dẹp, gõ bàn phím hay cầm nắm đồ vật cũng khó chịu hơn.
Việc giữ vệ sinh tay vẫn rất cần thiết, nhưng cần thực hiện ở mức hợp lý. Da tay cần được chăm sóc đúng cách để tránh tình trạng khô ráp và tổn thương kéo dài.
Ngoài việc dùng thuốc khi cơn đau xuất hiện, duy trì thói quen sinh hoạt phù hợp vào buổi sáng cũng giúp giảm tần suất đau đầu, theo trang OnlyMyHealth (Ấn Độ).
Theo ông GP Dureja, thành viên Hội đồng cố vấn Y khoa Wholeleaf tại Ấn Độ, buổi sáng có tác động rất lớn đến trạng thái thần kinh trong cả ngày.
Ông cho biết một vài thay đổi nhỏ sau khi thức dậy có thể giúp kiểm soát cơn đau nửa đầu hiệu quả hơn nếu duy trì đều đặn.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Brain năm 2022 cho thấy đồng hồ sinh học của não bộ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu đau và hoạt động của serotonin.
Việc thay đổi giờ giấc ngủ thất thường khiến hệ thần kinh nhạy cảm hơn và dễ xuất hiện cơn đau đầu. Thói quen ngủ nướng vào cuối tuần cũng làm tăng nguy cơ đau nửa đầu.
Các chuyên gia khuyên nên duy trì giờ thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần.
Sau 7 đến 8 tiếng ngủ, cơ thể thường rơi vào tình trạng thiếu nước nhẹ. Đây là yếu tố dễ kích hoạt cơn đau nửa đầu.
Ông Dureja khuyên nên uống khoảng 300 - 400 ml nước ngay sau khi thức dậy, trước khi uống trà hoặc cà phê. Việc bổ sung nước sớm giúp cơ thể tỉnh táo và giảm nguy cơ đau đầu do mất nước.
Đường huyết giảm mạnh sau khi ngủ dậy có thể làm cơn đau đầu xuất hiện nhanh hơn. Não bộ rất nhạy cảm với sự thay đổi lượng đường trong máu.
Bữa sáng giàu protein như trứng, sữa chua hoặc các loại hạt giúp cơ thể duy trì năng lượng ổn định.
Thói quen ăn sáng trong vòng 60 phút sau khi thức dậy cũng giúp giảm áp lực lên hệ thần kinh.
Người thường xuyên đau nửa đầu không nên rời nhà khi bụng đói.
Các chuyên gia khuyên nên ra ngoài hoặc ngồi gần cửa sổ khoảng 5 phút sau khi thức dậy.
Ánh sáng tự nhiên buổi sáng giúp ổn định đồng hồ sinh học và điều hòa hormone trong cơ thể. Điều này giúp giảm nguy cơ xuất hiện cơn đau nửa đầu.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tránh ánh sáng trong thời gian dài có thể làm nhịp sinh học rối loạn và khiến tình trạng đau đầu kéo dài hơn.
Căng thẳng khiến cơ vùng đầu và cổ dễ co cứng, từ đó làm tăng nguy cơ đau nửa đầu.
Ông Dureja cho biết chỉ cần dành khoảng 5 phút để hít thở chậm hoặc thư giãn tinh thần cũng giúp cơ thể giảm trạng thái căng thẳng.
Thói quen này giúp hệ thần kinh ổn định hơn và hạn chế nguy cơ khởi phát cơn đau đầu.
Những thay đổi nhỏ vào buổi sáng cần được duy trì liên tục trong vài tuần để cơ thể thích nghi và cải thiện rõ rệt tần suất đau nửa đầu.
TS.BS Mai Bá Tiến Dũng, Trưởng khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân, tại hội thảo tập huấn chuẩn châu Âu về nam khoa ngày 5/6, cho biết thực tế lâm sàng gần đây ghi nhận số ca ung thư cơ quan sinh dục nam đến viện muộn ở mức đáng lo ngại.
Riêng ung thư dương vật, mỗi tuần bệnh viện phẫu thuật khoảng 5-6 ca. Tuy nhiên, đa số người bệnh nhập viện khi đã ở giai đoạn muộn (T3), rất hiếm trường hợp phát hiện sớm (T1). Trong khi đó, đến giai đoạn T3, cơ hội điều trị bảo tồn hầu như không còn, nhiều trường hợp bắt buộc phải cắt đoạn dương vật.
Theo bác sĩ Dũng, ung thư dương vật thường xuất hiện ở nam giới từ 40 tuổi trở lên, song gần đây ghi nhận xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Bệnh viện từng tiếp nhận bệnh nhân mới 25 tuổi, nhiều trường hợp khoảng 28 tuổi đã phải phẫu thuật cắt đoạn do phát hiện muộn.
Mới đây, một nam bệnh nhân 28 tuổi sau điều trị ổn định và không tái phát đã tìm đến bác sĩ với mong muốn được tạo hình lại dương vật để có thể đứng tiểu tiện và cải thiện chất lượng sống. Các bác sĩ sau đó sử dụng vạt da cơ ở cánh tay quay để tái tạo cơ quan sinh dục cho người bệnh.
Ung thư dương vật diễn tiến âm thầm, không phát triển ồ ạt. Ban đầu, người bệnh chỉ xuất hiện một nốt sẩn nhỏ ở vùng quy đầu hoặc dưới da quy đầu. Sau khoảng 6 tháng đến một năm, tổn thương lan rộng dần thành khối sùi lớn giống bông cải, dễ chảy máu. Nhiều trường hợp bị nhầm với sùi mào gà, dẫn đến điều trị không đúng cách và bỏ lỡ "thời gian vàng".
"Sùi mào gà thường có chân khu trú rõ, trong khi tổn thương ung thư bám rộng, dễ chảy máu hơn", bác sĩ Dũng giải thích.
Ung thư tinh hoàn cũng có diễn tiến âm thầm tương tự. Trung bình mỗi tuần, Bệnh viện Bình Dân phẫu thuật 2-3 ca bệnh. Giai đoạn đầu thường không đau, người bệnh chỉ vô tình phát hiện khối cứng nhỏ trong tinh hoàn khi tắm hoặc đến khi tinh hoàn sưng lớn mới đi khám.
Do đó, bác sĩ khuyến cáo nam giới nên chủ động tự kiểm tra cơ quan sinh dục mỗi ngày khi tắm rửa, lộn da quy đầu để vệ sinh và quan sát các bất thường như nốt sùi, vết loét hoặc khối cứng. Với tinh hoàn, cần tự sờ nắn hai bên để phát hiện sớm khối u.
"Bác sĩ tốt nhất của mỗi người chính là bản thân mình", bác sĩ Dũng nói, cho biết các gói khám sức khỏe định kỳ hiện chưa bao gồm danh mục tầm soát chuyên sâu cho hai bệnh lý này.
Giữ khả năng làm cha cho bệnh nhân ung thư
Không chỉ đe dọa tính mạng, ung thư cơ quan sinh dục nam còn ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản. Theo bác sĩ Dũng, hóa trị và xạ trị - hai phương pháp điều trị quan trọng - có thể gây tổn thương nghiêm trọng tế bào sinh tinh, khiến người bệnh mất khả năng sản xuất tinh trùng. Vì vậy, bảo tồn khả năng sinh sản trước điều trị đang được xem là chiến lược bắt buộc và mang tính nhân văn.
Đối với trẻ dưới 15 tuổi, xu hướng hiện nay là lưu giữ tế bào mầm trong mô tinh hoàn để bảo tồn khả năng sinh sản. Trong trường hợp buộc phải xạ trị, bác sĩ ưu tiên kỹ thuật xạ trị khu trú hoặc di chuyển tinh hoàn ra ngoài vùng tia xạ nhằm giảm tổn thương hệ sinh tinh.
Với nam giới trưởng thành còn khả năng xuất tinh, giải pháp tối ưu là trữ đông tinh trùng trước điều trị để phục vụ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) sau này. Những trường hợp không thể xuất tinh do ung thư tinh hoàn hoặc ung thư cơ quan sinh dục có thể được phân lập tinh trùng trực tiếp từ mô tinh hoàn để lưu trữ.
Tuy nhiên, tỷ lệ tinh trùng hồi phục sau rã đông không đạt tuyệt đối. Theo bác sĩ Dũng, mức hồi phục 60-65% đã được xem là thành công. Hiện kỹ thuật trữ đông vi giọt (micro-droplet) được đánh giá là hướng đi triển vọng giúp ổn định chất lượng tinh trùng tốt hơn.
Thời gian tới, ngành niệu khoa Việt Nam dự kiến hợp tác với Hội Tiết niệu châu Âu nhằm triển khai các chương trình tầm soát, nghiên cứu và thống kê quy mô lớn đối với nhóm bệnh lý này.
