Theo Bộ GD-ĐT, đây là lần đầu tiên áp dụng chấm môn ngữ văn theo kiểu rubric trong thi tốt nghiệp THPT. Cách chấm này về cơ bản là chuyển từ “đếm ý” sang đánh giá theo tiêu chí và mức độ cụ thể. Vậy cách chấm này như thế nào, có thuận lợi và khó khăn gì, giám khảo cần trang bị gì để đảm bảo việc chấm thi vừa chính xác, vừa công bằng?
Hiểu một cách đơn giản, rubric là bảng tiêu chí đánh giá theo mức độ, trong đó mỗi bài làm không chỉ được xem xét “có ý hay không” mà còn được đánh giá ở mức độ: đạt, khá, tốt hay xuất sắc (tương ứng với các con điểm).
Trước đây, việc chấm môn văn chủ yếu dựa vào đáp án, thang điểm và hướng dẫn chấm; giám khảo căn cứ vào bài làm để đối chiếu và cho điểm. Cách làm này tuy khá chính xác nhưng vẫn dễ lệch điểm do cảm tính cá nhân. Chấm theo rubric sẽ đưa ra hệ thống tiêu chí cụ thể hơn, giúp việc đánh giá trở nên rõ ràng và nhất quán hơn.
Chẳng hạn, với cách chấm truyền thống, một bài nghị luận xã hội thường được chia nhỏ điểm số theo các phần để chấm (các mục a, b, c, d, e của đáp án). Giám khảo đọc bài, xem thí sinh “có những ý nào” rồi cộng điểm tương ứng. Trong khi đó, với rubric, người chấm không chỉ dừng lại ở việc xác định “có ý” mà phải đánh giá chất lượng của từng phương diện như: mức độ đáp ứng yêu cầu đề, khả năng lập luận, độ phù hợp của dẫn chứng, tính mạch lạc trong diễn đạt… Ví dụ, cùng viết đúng một ý, nhưng một bài chỉ dừng ở mức trình bày sơ sài có thể được xếp mức “đạt” (điểm tương ứng), trong khi bài khác phân tích sâu, có phản biện sẽ được xếp mức “tốt” hoặc “xuất sắc”. Điểm số vì thế không còn phụ thuộc chủ yếu vào việc “có đủ ý” mà vào mức độ triển khai ý đến đâu.
So với cách chấm truyền thống, rubric tạo ra sự dịch chuyển rõ rệt từ “có gì” sang “làm tốt đến đâu”; từ “cộng điểm từng ý” sang “đánh giá theo tiêu chí tổng thể”; từ chỗ dễ bị chi phối bởi cảm tính sang bám sát các mô tả cụ thể, chi tiết.
Chính vì vậy, rubric được kỳ vọng sẽ giảm bớt sự chênh lệch giữa các giám khảo, đồng thời tạo điều kiện để những bài viết có tư duy riêng, cách lập luận sáng rõ được ghi nhận xứng đáng.
Nói cách khác, nếu cách chấm cũ thiên về đánh giá kiến thức và mức độ “trúng ý”, thì rubric hướng tới đánh giá năng lực viết. Cách chấm này phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của chương trình Giáo dục phổ thông mới 2018.
Tuy mang lại nhiều kỳ vọng, nhưng việc chấm theo rubric cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt trong bối cảnh phần lớn giám khảo đã quen với cách chấm truyền thống trong nhiều năm.
Khó khăn đầu tiên nằm ở thói quen nghề nghiệp. Không ít giám khảo có xu hướng đọc bài để “tìm ý” rồi cộng điểm, trong khi rubric đòi hỏi phải đọc bài để đánh giá chất lượng lập luận và tư duy. Bên cạnh đó, rubric cũng dễ gây lúng túng ở những bài “lưng chừng”, chẳng hạn cho 1,5 hay 2 điểm của câu viết đoạn văn (2 điểm) trong bài làm. Những bài làm không hẳn yếu nhưng cũng chưa thực sự nổi bật, buộc giám khảo phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa các mức đánh giá. Nếu thiếu tiêu chí rõ ràng, việc cho điểm rất dễ rơi vào cảm tính.
Vì vậy cần đến vai trò của Bộ GD-ĐT trong việc thiết kế rubric cụ thể, với mô tả rõ ràng cho từng mức độ, tránh các cách diễn đạt chung chung như “tương đối tốt” hay “khá hợp lý”. Mỗi mức điểm phải gắn với những biểu hiện có thể nhận diện được trong bài làm. Cùng với đó, việc cung cấp cho giám khảo bài mẫu chuẩn hóa là hết sức cần thiết. Những bài được chấm sẵn ở các mức điểm khác nhau, kèm theo giải thích chi tiết, sẽ giúp giám khảo “căn chỉnh” cách nhìn, từ đó giảm đáng kể độ lệch khi chấm thực tế.
Hơn nữa, thay vì chỉ phổ biến văn bản, các hội đồng chấm thi cần tổ chức chấm thử, đối sánh kết quả, thảo luận những trường hợp lệch điểm để đi đến thống nhất. Đây là bước then chốt giúp giám khảo quen chấm theo rubric.
Bản thân giám khảo cũng cần chủ động thay đổi cách chấm, từ bỏ thói quen “đếm ý”, chuyển sang đánh giá mức độ triển khai. Điều này đòi hỏi không chỉ kỹ năng chuyên môn mà còn cả sự linh hoạt trong tư duy. Giám khảo cần rèn luyện khả năng “định vị mức điểm” một cách nhanh chóng và chính xác. Trong thực tế chấm thi, việc xác định bài viết thuộc khoản điểm ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm thời gian và đảm bảo tính nhất quán.
Mặt khác, dù rubric cho phép đánh giá linh hoạt, nhưng không vì thế mà nới lỏng tiêu chuẩn. Những bài lạc đề, sai bản chất vấn đề vẫn phải bị trừ điểm nghiêm túc, bất kể diễn đạt có trôi chảy đến đâu. Do vậy, rubric không làm thay công việc của giám khảo, mà ngược lại, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với người chấm. Nó buộc giám khảo phải đọc kỹ hơn, nghĩ sâu hơn và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn với từng điểm số mình cho.
Theo báo cáo của phường, mâu thuẫn được cho là do nạn nhân thường nói xấu sau khi bị lớp trưởng ghi lỗi vi phạm. Vì thế, lớp trưởng rủ thêm ba nữ sinh khác, cùng khối 10, đánh bạn trong nhà vệ sinh tầng 8.
Trong video lan truyền trên mạng xã hội, các nữ sinh liên tiếp tát, giật tóc, đá vào đầu và kéo lê em này trên nền nhà vệ sinh. Vừa đánh, bốn nữ sinh vừa chửi bới, trong khi nạn nhân ôm mặt khóc, không phản kháng.
Khi phát hiện sự việc vào sáng 20/5, trường Cao đẳng nghề Việt Xô đã bàn giao bốn nữ sinh đánh bạn cho cơ quan công an; đồng thời thăm hỏi học sinh bị đánh. Nạn nhân đang điều trị tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Hà Nội, sức khỏe ổn định.
UBND phường Xuân Hòa cho hay yêu cầu cơ quan chức năng giám định sức khỏe cho nạn nhân, đánh giá các nguy cơ để có kế hoạch hỗ trợ can thiệp. Phường cũng đề nghị trường Việt Xô rà soát phương pháp, quy trình quản lý học sinh và làm rõ trách nhiệm của ban giám hiệu.
Hiện, các trường trung cấp, cao đẳng được phối hợp trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tổ chức dạy văn hóa cho học sinh sau THCS. Các em cũng có thể vừa học song song để vừa lấy bằng trung cấp nghề, vừa tốt nghiệp THPT.
Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, mức kỷ luật cao nhất với học sinh bậc này là viết bản tự kiểm điểm.
Hương Lan, học sinh lớp 9A1, trường THCS Ngọc Thanh, là một trong hai thủ khoa môn Ngữ văn tại kỳ thi học sinh giỏi tỉnh Phú Thọ với 16,5/20 điểm. Nhà trường cho biết thành tích này đặc biệt ý nghĩa khi trường ở địa bàn miền núi, hơn 50% trong gần 750 học sinh là người dân tộc thiểu số (Sán Dìu).
"Khi nhận tin, em như vỡ òa, bất ngờ vì chưa bao giờ nghĩ có thể đạt thành tích cao như vậy", Hương Lan nói. Trước khi thi, Lan đặt mục tiêu đạt giải ba, nhưng vì làm bài tốt hơn mong đợi, em hy vọng có giải cao hơn.
Đề thi gồm hai phần nghị luận xã hội và nghị luận văn học. Nữ sinh nhìn nhận câu nghị luận xã hội thường yêu cầu rút ra bài học từ một câu chuyện và là dạng này khá quen nên làm tốt. Ở phần nghị luận văn học, Lan không gặp khó vì đã được cô giáo ôn luyện kỹ.
Nữ sinh người Sán Dìu cho biết trước kỳ thi có khoảng hai tháng để ôn luyện. Giai đoạn đầu, các em ôn tập nhẹ nhàng với tần suất khoảng một đề mỗi ngày. Sau khi cải thiện kỹ năng, học sinh được rèn tốc độ viết và làm quen dạng đề khác nhau.
Trong giai đoạn nước rút, cường độ ôn tập tăng lên đáng kể. Lan làm 3-4 đề Văn một ngày và bài tập về nhà do giáo viên giao. Ngoài ra, em còn dành thời gian luyện chữ đẹp để bài thi gây được ấn tượng tốt với giám khảo.
Theo cô Tô Thị Bích Đào, giáo viên phụ trách đội tuyển Văn, Hương Lan có khả năng ghi nhớ và đọc hiểu tốt.
"Trong các buổi luyện đề, em thường chủ động đưa ra ý kiến, cách giải riêng để cô trò thảo luận. Nếu hợp lý, tôi tôn trọng và khuyến khích để em phát triển tư duy sáng tạo độc lập", cô cho biết.
Niềm đam mê văn học được hình thành qua việc đọc sách từ nhỏ. Lan duy trì thói quen đọc sách, chia thành hai mảng: văn học Việt Nam và văn học nước ngoài.
"Em thường đọc các tác phẩm văn học trung đại như Truyện Kiều (Nguyễn Du) hoặc tiểu thuyết nước ngoài như Khu vườn bí mật (Frances Hodgson Burnett)", Lan chia sẻ. Trong số các tác giả Việt Nam, em thích đại thi hào Nguyễn Du và nhà thơ Xuân Diệu, cho rằng phong cách thơ "sâu sắc với đời". Việc đọc giúp nữ sinh mở rộng vốn từ, tăng khả năng cảm thụ và hình thành góc nhìn mới khi làm bài.
Sắp tới, Hương Lan dự định thi vào lớp 10 chuyên Văn của tỉnh. Em mong muốn theo đuổi các công việc liên quan viết lách và truyền thông, như làm nhà báo hoặc phát thanh viên. Nữ sinh đặt mục tiêu theo học tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền khi vào đại học.
Sở GD-ĐT TP.HCM vừa công bố số liệu học sinh đăng ký nguyện vọng 1 lớp 10 vào các trường THPT công lập năm học 2026-2027.
Số học sinh chọn nguyện vọng lớp 10 cụ thể vào từng trường THPT như sau:
Căn cứ vào số liệu nói trên, học sinh có thể điều chỉnh nguyện vọng lớp 10 từ 14 giờ ngày 4.5 đến 17 giờ ngày 8.5. Theo đó, Sở GD-ĐT lưu ý học sinh có thể điều chỉnh nguyện vọng đã đăng ký nhưng chỉ được điều chỉnh thêm/bớt/thay đổi thứ tự chứ không được đăng ký thêm loại hình tuyển sinh chưa đăng ký ở giai đoạn 1.
Trên cơ sở số liệu được công bố, kết hợp với kết quả học kỳ 2 (đã hoàn thành thi vào thời điểm này), phụ huynh và học sinh có thêm căn cứ để đánh giá và điều chỉnh nguyện vọng phù hợp.
Để có sự lựa chọn và điều chỉnh nguyện vọng phù hợp, phụ huynh và học sinh cần cân đối 3 yếu tố cốt lõi sau:
