Trong nhiều năm, Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của châu Âu. Tuy nhiên, điều từng được xem là mối quan hệ cùng có lợi đang dần trở thành một bài toán khó đối với Brussels khi lượng hàng hóa Trung Quốc đổ vào thị trường châu Âu ngày càng lớn, trong lúc các doanh nghiệp châu Âu lại gặp nhiều khó khăn hơn tại thị trường tỷ dân.
Những tuần gần đây, giới chức Liên minh châu Âu (EU) liên tục phát đi các tín hiệu cứng rắn hơn. Không chỉ nói về việc giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, Brussels còn đang cân nhắc hàng loạt công cụ thương mại và công nghiệp mới nhằm bảo vệ các lĩnh vực sản xuất chiến lược.
Theo The New York Times, không khí tại Brussels hiện nay được mô tả là ngày càng căng thẳng khi nhiều nhà hoạch định chính sách lo ngại sức cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu đang bị bào mòn nhanh chóng.
Nỗi lo lớn nhất của châu Âu không còn là hàng hóa giá rẻ
Trọng tâm của cuộc tranh luận hiện nay không đơn thuần là việc người tiêu dùng châu Âu mua nhiều hàng Trung Quốc hơn. Điều khiến EU lo ngại là quy mô và tốc độ mở rộng của năng lực sản xuất Trung Quốc.
Sau khi lĩnh vực bất động sản suy giảm, Bắc Kinh đẩy mạnh vai trò của công nghiệp sản xuất như động lực tăng trưởng mới. Các chương trình hỗ trợ và trợ cấp giúp nhiều doanh nghiệp Trung Quốc gia tăng đáng kể năng lực sản xuất trong các lĩnh vực như xe điện, pin, công nghệ xanh và thiết bị công nghiệp.
Trong khi đó, những rào cản thương mại ngày càng lớn tại Mỹ khiến các nhà sản xuất Trung Quốc tìm kiếm thêm thị trường xuất khẩu và châu Âu trở thành một trong những điểm đến quan trọng nhất.
Dữ liệu được trích dẫn trong các báo cáo gần đây cho thấy thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc đã lên tới khoảng 418 tỷ USD trong năm 2025. Sang những tháng đầu năm 2026, tình trạng mất cân bằng tiếp tục gia tăng khi lượng xe điện và nhiều mặt hàng công nghiệp từ Trung Quốc tăng mạnh.
Đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào sản xuất như Đức, đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm. Các ngành công nghiệp ô tô, hóa chất và chế tạo vốn là trụ cột tăng trưởng của châu Âu đang chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.
Từ lo ngại đến hành động
Trong nhiều năm, EU lựa chọn cách tiếp cận tương đối mềm dẻo với Trung Quốc. Tuy nhiên, quan điểm này đang thay đổi.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã nhiều lần kêu gọi châu Âu xây dựng các công cụ bảo vệ ngành công nghiệp chiến lược tương tự những gì Mỹ đang áp dụng. Ngay cả những quốc gia từng có cách tiếp cận cởi mở hơn với Bắc Kinh như Tây Ban Nha cũng bắt đầu kêu gọi Trung Quốc mở cửa thị trường nhiều hơn.
Một nhóm gồm Pháp, Italy, Tây Ban Nha, Hà Lan và Litva gần đây đã thúc đẩy các đề xuất nhằm cho phép EU phản ứng quyết liệt hơn với những mặt hàng nhập khẩu bị cho là gây sức ép lên ngành công nghiệp nội địa.
Theo Euronews, nhiều ủy viên châu Âu đã nhất trí cần tăng cường các công cụ phòng vệ thương mại. Các biện pháp đang được thảo luận bao gồm thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu và những chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước.
EU cũng đã triển khai Đạo luật Công nghiệp Net-Zero nhằm tăng tốc sản xuất của khối. Trên thực tế, cơ chế này có thể khiến doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận một số khoản hỗ trợ quan trọng từ châu Âu.
Vì sao Brussels vẫn rất thận trọng?
Dù giọng điệu ngày càng cứng rắn, EU vẫn chưa dễ dàng bước vào một cuộc đối đầu toàn diện với Trung Quốc.
Lý do đầu tiên là sự phụ thuộc sâu rộng của châu Âu vào chuỗi cung ứng Trung Quốc. Không chỉ hàng tiêu dùng giá rẻ, nhiều ngành công nghệ cao, năng lượng sạch và sản xuất công nghiệp tại châu Âu hiện vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện và khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc.
Năm 2025, khi Bắc Kinh hai lần hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm để đáp trả các động thái từ Mỹ, nhiều doanh nghiệp châu Âu đã cảm nhận rõ rủi ro từ sự phụ thuộc này.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng châu Âu cũng ngày càng quen thuộc với các sản phẩm Trung Quốc, đặc biệt là xe điện. Điều này khiến mọi biện pháp hạn chế nhập khẩu đều có thể kéo theo những tác động không mong muốn đối với giá cả và thị trường.
Một trở ngại khác là sự khác biệt quan điểm giữa các nước thành viên EU. Trong khi Pháp muốn phản ứng mạnh mẽ hơn, Đức vẫn ưu tiên duy trì khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho các doanh nghiệp của mình. Tây Ban Nha cũng tiếp tục đón nhận dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực.
Bắc Kinh phản ứng ra sao?
Trung Quốc bác bỏ các cáo buộc về tình trạng dư thừa công suất và cho rằng những khó khăn của châu Âu xuất phát từ các vấn đề nội tại như chi phí năng lượng cao, quy định phức tạp và tốc độ đổi mới chậm.
Các học giả Trung Quốc gần đây còn lập luận rằng nền kinh tế nước này sở hữu lợi thế về sản xuất, hạ tầng và khả năng huy động nguồn lực, trong khi châu Âu đang chịu áp lực lớn từ chi tiêu an sinh xã hội.
Bắc Kinh cũng nhiều lần cảnh báo sẽ đáp trả nếu EU áp dụng các biện pháp mang tính bảo hộ thương mại.
Theo Euronews, điều khiến Brussels lo ngại nhất hiện nay không chỉ là mức thâm hụt thương mại kỷ lục, mà còn là nguy cơ đánh mất năng lực sản xuất trong các ngành chiến lược nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn.
Trong những tuần tới, vấn đề Trung Quốc sẽ xuất hiện trong chương trình nghị sự của G7 cũng như các cuộc họp cấp cao của EU. Kết quả của các cuộc thảo luận này có thể quyết định liệu châu Âu và Trung Quốc tiếp tục tìm được tiếng nói chung hay tiến thêm một bước tới một cuộc đối đầu thương mại quy mô lớn.
Xung đột Trung Đông khiến 20% sản lượng dầu khí toàn cầu qua eo biển Hormuz tắc nghẽn, đẩy giá cả nhiên liệu tăng cao. Bên cạnh gấp rút tiết kiệm năng lượng và củng cố dự trữ, một số quốc gia phát tín hiệu tập trung hơn cho năng lượng sạch.
Công ty xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings dự báo đầu tư vào điện tái tạo và pin lưu trữ sẽ tăng ở các quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng, bao gồm cả những nước châu Âu. Trong khi, Trung Quốc đang là nhà cung cấp dẫn đầu thế giới về pin lưu trữ, thiết bị năng lượng mặt trời và xe điện.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc sản xuất hơn 85% pin và 70% xe điện toàn cầu. Vì thế, AP cho rằng ngành công nghiệp "xanh" của nước này dự báo hưởng lợi nhờ cuộc xung đột Trung Đông.
Các nhà đầu tư đồng quan điểm, đặt cược rằng chiến sự sẽ thúc đẩy nhu cầu phát triển năng lượng tái tạo, giúp các nhà cung cấp Trung Quốc hưởng lợi. Trong tháng 3, cổ phiếu của CATL và BYD tại Hong Kong đã tăng lần lượt 24% và 11%.
Tại Anh, nhu cầu thuê xe điện tăng hơn 30% trong ba tuần đầu tháng 3 so với cùng kỳ tháng 2, theo Octopus Energy. Tập đoàn năng lượng tái tạo này cũng ghi nhận doanh số bán các hệ thống điện mặt trời áp mái gia tăng.
Indonesia, nước xuất khẩu than lớn nhất thế giới, đang có triển vọng trở thành khách hàng công nghệ xanh lớn của Trung Quốc. Vào tháng 3, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto tuyên bố thúc đẩy phát triển xe điện, bao gồm kế hoạch sản xuất ôtô điện và mở rộng cơ sở hạ tầng sạc.
Giấc mơ điện hóa giao thông đang thu hút chú ý trở lại, theo Putra Adhiguna, nhà nghiên cứu tại viện Energy Shift Institute (Jakarta). Các công ty Trung Quốc đang đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch Indonesia.
Họ đã ký các thỏa thuận trị giá hơn 54 tỷ USD với công ty điện lực nhà nước vào năm 2023 và bổ sung thêm cam kết 10 tỷ USD trong chuyến thăm Bắc Kinh của ông Prabowo vào năm 2024. "Các công ty Trung Quốc sẽ hưởng lợi trực tiếp về mặt tài chính", nhà nghiên cứu Sam Reynolds tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) trụ sở tại Mỹ, đánh giá.
Khi thế giới đối mặt với sự mong manh của nguồn cung nhiên liệu hóa thạch, các tập đoàn công nghiệp lớn như BYD hay CATL có vị thế tốt để tận dụng nhu cầu các sản phẩm phát thải thấp đang gia tăng."Cách tiếp cận của Trung Quốc đối với sự phát triển ngành năng lượng và địa chính trị đã được chứng minh hoàn toàn đúng đắn bởi cuộc xung đột Iran", ông Sam Reynolds tại IEEFA, nhận định.
Hơn một thập kỷ trước, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã gắn an ninh năng lượng với an ninh quốc gia. Kể từ đó, nước này đã tăng phát triển năng lượng tái tạo, dù nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm ưu thế trong cơ cấu năng lượng quốc gia.
Kế hoạch 5 năm đến 2030 của Trung Quốc tiếp tục ưu tiên các ngành công nghiệp xanh. "Họ đang ở vị thế tiên phong trong lĩnh vực này, hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới, chắc chắn hơn cả Mỹ", Li Shuo, Giám đốc Trung tâm Khí hậu Trung Quốc thuộc Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á, nhận định.
Thực tế, cả trước khi xung đột Trung Đông nổ ra, vị thế dẫn đầu của Trung Quốc trong các công nghệ sạch đã ngày càng nới rộng. Vài năm qua, các nhà sản xuất ôtô Trung Quốc đã mở rộng phát triển và sản xuất xe điện, tăng trưởng xuất khẩu nhanh hơn các đối thủ Mỹ, châu Âu. Họ cung cấp các mẫu xe rẻ hơn và giành được thị phần ở một số khu vực, như Đông Nam Á.
Hay như Pakistan đã nhập khẩu hơn 50 gigawatt tấm pin mặt trời "made in China" vào tháng 12/2025. Tính chung tháng cuối năm ngoái, xuất khẩu hàng công nghiệp xanh Trung Quốc gồm xe điện, pin mặt trời và pin lưu trữ đạt kỷ lục gần 22,3 tỷ USD, tăng 47% so với cùng kỳ năm trước, theo viện nghiên cứu Ember.
Trong khi, nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đã giảm đầu tư vào năng lượng tái tạo và dựa vào nguồn tài nguyên dầu khí để thúc đẩy xuất khẩu năng lượng, nhằm đạt được điều mà ông Trump mô tả là "sự thống trị năng lượng".
Bà Amy Myers Jaffe, chuyên gia tại Trung tâm Quan hệ Toàn cầu thuộc Đại học New York, dự báo cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông "giúp ích cho ngành công nghiệp Trung Quốc trên toàn cầu và tổn hại cho ngành công nghiệp ôtô Mỹ".
Ngày 23/5, Reuters cho biết với mức định giá trên, mỗi cổ phiếu của nền tảng giao đồ ăn Delivery Hero trong thương vụ tương đương 33 euro (38,3 USD).
Theo dữ liệu từ Sàn giao dịch chứng khoán London, mức đàm phán trong thương vụ thấp hơn 1,76% so với giá đóng cửa phiên cuối tuần này của Delivery Hero.
Tuần trước, Uber tăng tỷ lệ sở hữu đối thủ từ 7% lên 19,5%, trở thành cổ đông lớn nhất. Theo tính toán, lượng cổ phần này trị giá khoảng 1,7 tỷ euro.
Ông Niklas Oestberg, CEO Delivery Hero, cho biết sẽ từ chức sau nhiều năm chịu áp lực từ các cổ đông lớn, buộc họ thay đổi chiến lược. Ông dự kiến hoàn tất chuyển giao quyền lực chậm nhất vào ngày 31/3/2027.
Aspex, cổ đông sở hữu 15% cổ phần tại Delivery Hero, kêu gọi nền tảng giao hàng này thu hẹp thị trường hoạt động, và nhanh chóng tìm người thay thế CEO Oestberg.
Delivery Hero là công ty mẹ của Baemin, thương hiệu đã rời Việt Nam ba năm trước do tính cạnh tranh khốc liệt của thị trường này.
Thị trường giao đồ ăn toàn cầu đang chứng kiến nhiều thương vụ sáp nhập. Năm ngoái, DoorDash mua lại Deliveroo với giá 2,9 tỷ bảng Anh.
Tập đoàn đầu tư Hà Lan Prosus thâu tóm Just Eat Takeaway với 4,1 tỷ euro. Tuy nhiên, thương vụ với Just Eat đã đẩy tập đoàn Hà Lan vào thế khó, khi Ủy ban châu Âu buộc họ tuân thủ các quy định chống độc quyền. Tức là, Prosus phải thoái vốn tại các công ty khác trong cùng lĩnh vực, nhằm đảm bảo tính cạnh tranh trên thị trường giao đồ ăn khu vực.
Khi đó, Prosus là cổ đông lớn nhất của Delivery Hero. Họ buộc phải bán bớt cổ phần công ty này cho Uber. Theo Financial Times, Uber mô tả thỏa thuận này "mang tính cơ hội", còn Prosus chỉ trích nhà quản lý châu Âu vì buộc họ phải giảm cổ phần, tạo cơ hội cho một tập đoàn Mỹ thâu tóm toàn bộ.
Sau bài "Người nộp thuế ‘mắc kẹt’ vì khoản thu nhập vài trăm nghìn đồng, đối diện nguy cơ bị phạt" đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 3-5, nhiều bạn đọc mong muốn thủ tục được cải cách theo hướng thuận lợi hơn cho người nộp thuế.
Góp ý cho chính sách này, các chuyên gia kiến nghị nên bỏ quyết toán hoặc có ngưỡng thu nhập vãng lai không phải quyết toán thuế.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Ngọc Tú - giảng viên Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội - đề xuất của Bộ Tài chính nâng ngưỡng khấu trừ đối với thu nhập vãng lai 10% lên 5 triệu đồng/lần là cần thiết, nhưng chưa đủ.
Để thuận lợi cho người dân và đúng tinh thần cải cách thủ tục hành chính, cần bổ sung quy định thu nhập dưới ngưỡng này không bắt buộc phải quyết toán thuế.
Người nộp thuế được quyền lựa chọn quyết toán hay không. Nếu thấy số thuế đã nộp nhiều hơn số thuế phải nộp, họ sẽ quyết toán để được hoàn lại số thuế đã nộp thừa.
Ông Tú phân tích, các khoản thu nhập nhỏ này chủ yếu phát sinh ở giảng viên, người làm khoa học khi tham dự hội thảo, viết báo, tạp chí. Mỗi năm, nhiều người chỉ có một vài khoản, tổng thu nhập 1-2 triệu đồng. Số thuế phải nộp không đáng kể.
Điều người nộp thuế lo ngại không phải số tiền thuế, mà là nguy cơ bị phạt do chậm quyết toán.
"Để tạo thuận lợi cho người nộp thuế, không cần khấu trừ tại nguồn và không bắt buộc quyết toán với các khoản thu nhập vãng lai dưới 5 triệu đồng/lần", ông Tú kiến nghị.
Một chuyên gia khác cũng góp ý nên quy định ngưỡng thu nhập chưa khấu trừ thuế đối với thu nhập vãng lai, chẳng hạn 10 triệu đồng/năm thì không phải quyết toán.
Theo phương án này, người nộp thuế vẫn có thể ủy quyền quyết toán cho đơn vị chi trả. Quy định này cũng giúp người nộp thuế không còn lo bị phạt do chậm quyết toán. Doanh nghiệp cũng không phải cấp chứng từ khấu trừ cho từng khoản nhỏ. Cơ quan thuế nhờ đó giảm áp lực hồ sơ.
Tại dự thảo nghị định hướng dẫn một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân vừa gửi Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng khấu trừ 10% với thu nhập vãng lai trên 5 triệu đồng/lần. Mức này được nâng lên so với 3 triệu đồng đề xuất trước đó, thay cho mức 2 triệu hiện hành.
Để tạo thuận lợi cho người nộp thuế, theo dự thảo, với mức chi trả dưới 5 triệu đồng/lần, đơn vị chi trả thu nhập được khấu trừ thuế 10% nếu cá nhân có yêu cầu.
Một điểm đáng chú ý, trường hợp ước tính tổng thu nhập chưa đến mức phải nộp thuế, cá nhân có thể làm cam kết (theo mẫu) gửi tổ chức chi trả để không bị khấu trừ thuế. Kết thúc năm tính thuế, đơn vị phải tổng hợp danh sách và thu nhập của những cá nhân thuộc diện chưa khấu trừ để gửi cho cơ quan thuế. Cá nhân phải chịu trách nhiệm về nội dung cam kết. Trường hợp gian lận sẽ bị xử lý.
Bên cạnh đó, để phù hợp thực tiễn, Bộ Tài chính cũng đề xuất nâng ngưỡng thu nhập vãng lai được ủy quyền quyết toán thuế từ 10 triệu đồng/tháng lên 15 triệu đồng/tháng, đã được khấu trừ 10% tại nguồn và không có nhu cầu quyết toán.
Một điểm đáng lưu ý là trường hợp cá nhân tự quyết toán trực tiếp với cơ quan thuế, hệ thống quản lý thuế sẽ hỗ trợ tổng hợp toàn bộ thu nhập từ tiền lương, tiền công phát sinh trong năm. Đồng thời người nộp thuế được trừ số thuế đã được các tổ chức chi trả tạm khấu trừ trong năm tính thuế.
