Vụ việc gian lận thi tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang với hàng loạt điểm 10 bất thường là minh chứng đau lòng, cho thấy áp lực thành tích từ người lớn đã đẩy học sinh vào vòng xoáy gian dối, ít nhiều ảnh hưởng đến tương lai của một số trẻ.
Chúng ta thấy rõ trong công tác quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục, nhiều lãnh đạo nhà trường (thậm chí cả lãnh đạo ngành giáo dục, nhất là ở địa phương) đặt nặng chỉ tiêu điểm số, tỉ lệ tốt nghiệp cao để báo cáo thành tích.
Thay vì tạo môi trường học tập sáng tạo, khuyến khích tư duy phản biện, phê phán, một số nơi tổ chức ôn thi kiểu “công nghiệp”, ép học sinh học thuộc lòng, thậm chí ngầm cho phép “hỗ trợ” trong giờ học.
Người lớn làm gương xấu khi chạy theo danh hiệu “trường chuẩn”, “giáo viên giỏi”, “địa phương có tỉ lệ cao”… bằng cách che giấu hạn chế thực tế của học sinh. Điều này không chỉ làm méo mó mục tiêu giáo dục mà còn hủy hoại nhân cách thế hệ trẻ ngay từ gốc rễ.
Trong việc kiểm tra, đánh giá, vai trò của người lớn càng quan trọng. Giáo viên chấm bài thiên vị, cán bộ giám thị bỏ qua vi phạm, thậm chí trực tiếp “hướng dẫn” thí sinh như vụ Tuyên Quang là những hành vi đáng lên án.
Hệ thống đánh giá hiện nay vẫn quá chú trọng kết quả điểm số ở một cuộc thi cụ thể thay vì quá trình học tập. Kết quả là học sinh học để “đối phó” chứ không phải để trưởng thành. Nếu người lớn không nghiêm trong giám sát, sử dụng công nghệ giám thi và áp dụng quy trình minh bạch, thì học dối sẽ trở thành “văn hóa ngầm” khó loại bỏ.
Trong việc nêu gương về học tập, người lớn phải là tấm gương sáng. Thầy cô, lãnh đạo, nhất là cán bộ, đảng viên, cần thể hiện thái độ tôn trọng tri thức thật, khuyến khích học sinh dám nghĩ, dám làm, chấp nhận thất bại.
Thay vì khoe bằng cấp, điểm số bề mặt, hoặc chỉ quan tâm việc để “qua môn”, “xong chương trình”, “đủ chuẩn”…, hãy học để lấy kiến thức thực sự và tập trung kể câu chuyện về sự kiên trì, sáng tạo và trung thực của chính bản thân. Gia đình và xã hội cũng cần thay đổi quan niệm: không coi điểm cao là tất cả, mà đánh giá con người qua năng lực thực tiễn, tư duy phân tích và đạo đức nghề nghiệp.
Học dối, thi giả thường xuất phát từ người lớn (giáo viên, cán bộ quản lý, lãnh đạo ngành) do áp lực thành tích, lợi ích cá nhân và tư duy hình thức.
Để chống học dối hiệu quả, về tổng thể cần giải pháp đồng bộ. Trước hết, thay đổi cơ chế đánh giá thành tích giáo dục, giảm áp lực điểm số cho trường và giáo viên. Tăng cường thanh tra, giám sát độc lập, áp dụng công nghệ chống gian lận.
Quan trọng nhất là thay đổi nhận thức xã hội: giá trị con người không nằm ở điểm 10 tròn trịa hay bằng cấp đẹp, mà ở khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Khi tuyển dụng và đề bạt, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước cần ưu tiên kỹ năng thực tế hơn thành tích hình thức.
Để chữa tận gốc, cần các giải pháp cụ thể, tập trung vào chính người lớn. Đó là thay đổi cơ chế đánh giá thành tích của người lớn, như giảm mạnh chỉ tiêu điểm số và tỉ lệ giỏi; nên chuyển từ đánh giá dựa chủ yếu vào điểm thi tốt nghiệp, tỉ lệ đậu đại học sang đánh giá quá trình (tỉ lệ học sinh tham gia nghiên cứu khoa học, kỹ năng sống, phản hồi từ phụ huynh và học sinh…).
Đó là tăng cường giám sát và minh bạch từ người lớn, như áp dụng công nghệ giám sát (sử dụng camera AI giám thi, phần mềm chấm bài tự động, ngân hàng câu hỏi ngẫu nhiên…); thanh tra ngẫu nhiên và độc lập; cho phép báo cáo, tố cáo bằng những hình thức phù hợp (như xây dựng đường dây nóng và nền tảng trực tuyến để học sinh, phụ huynh tố cáo giáo viên, lãnh đạo ép học dối mà không sợ bị trù dập)…
Đó là rèn luyện đạo đức cho người lớn, như chương trình bồi dưỡng bắt buộc hằng năm dành cho tất cả giáo viên và cán bộ quản lý về “Đạo đức nghề nghiệp và chống gian dối”, có thi và đánh giá, nhằm nhấn mạnh tư duy “học thật – thi thật” và hậu quả lâu dài của gian lận.
Thay đổi cách tuyển dụng và sử dụng con người, trong đó cần ưu tiên năng lực thực tế, giảm vai trò của điểm thi, bằng cấp trong tuyển dụng; tăng bài kiểm tra năng lực, phỏng vấn sâu, thử việc dài hạn…
Khi xã hội không còn “sùng bái” điểm 10, không còn sính bằng cấp, áp lực thành tích từ người lớn sẽ giảm mạnh, từ đó tinh thần thực học, thực nghiệp sẽ được phát huy.
Ngoài ra, trong nhà trường cần có cơ chế để phụ huynh tham gia giám sát, như tổ chức hội đồng phụ huynh độc lập tham gia đánh giá hoạt động nhà trường, phản biện kế hoạch ôn thi nếu thấy có dấu hiệu quá tải…
Cải cách chương trình theo hướng giảm kiến thức thuộc lòng, tăng học dự án, tư duy phê phán để học sinh không cần “học dối” mới theo kịp…
Như vậy, cái gốc của học dối nằm ở người lớn. Khi người lớn thay đổi tư duy từ “thành tích bề mặt” sang “chất lượng thực chất”, chấp nhận rủi ro ngắn hạn để đổi lấy lợi ích lâu dài thì học dối sẽ tự giảm. Yêu cầu cao nhất là ý chí chính trị mạnh mẽ từ lãnh đạo ngành và sự giám sát của toàn xã hội. Chỉ khi thầy cô, cán bộ sống thật và làm thật, học sinh mới thực sự tin vào giá trị của tri thức chân chính.
Phổ điểm thi đánh giá năng lực đợt 2 và cả năm 2026 được Đại học Quốc gia TP HCM công bố trưa 5/6.
Trong hơn 170.000 thí sinh dự thi đợt 2 cách đây hai tuần, 35% em có điểm số dưới 600. Khoảng 42% thí sinh đạt 700 điểm trở lên. Nếu tính mốc 900 điểm, có khoảng 8% thí sinh đạt được.
Đại học Quốc gia TP HCM cho rằng phổ điểm được phân bố hợp lý, có sự phân tầng rõ rệt giữa các nhóm năng lực và phù hợp với mục tiêu sử dụng kết quả thi trong tuyển sinh đại học.
Điểm số thấp nhất trong đợt này là 53, còn cao nhất là 1139. Mức này vượt qua thủ khoa năm 2023 là em Phan Lê Thúc Bảo đạt 1.133/1.200 điểm.
Ban tổ chức nhận thấy phân bố điểm của hai đợt thi có hình dạng tương đồng nhưng đợt 2 có phần "lệch trái" nhẹ và trải rộng hơn so với đợt 1. Nguyên nhân chủ yếu được cho là đến từ tính đa dạng của hơn 170.000 thí sinh.
Trong đó, gần 110.000 em thi cả 2 đợt. Nhóm này có điểm trung bình tăng từ 696,3 lên 713,7 ở đợt 2. Trong khi, nhóm hơn 60.000 thí sinh chỉ thi đợt 2 có kết quả thấp đáng kể so với mặt bằng chung, "kéo" phân bố điểm toàn phần của đợt 2 "lệch trái" so với phân bố điểm toàn phần của đợt 1.
Điểm trung bình đợt 2 là 670,9 điểm, thấp hơn mức 682,0 của đợt 1. Độ rộng của phân bố điểm của đợt 2 cũng lớn hơn, cho thấy đề thi tiếp tục đánh giá hiệu quả thí sinh trên nhiều mức năng lực khác nhau.
Đề thi VACT gồm 120 câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn với phần Tư duy khoa học (30 câu), Toán (30 câu), Sử dụng ngôn ngữ (60 câu Tiếng Việt và Tiếng Anh). Thí sinh làm bài trên giấy trong 150 phút. Điểm của từng câu có trọng số khác nhau, tùy thuộc vào độ khó, tổng điểm là 1.200.
Một số câu logic trong phần Tư duy khoa học bị thí sinh phản ánh trùng với tài liệu tham khảo cho kỳ thi đầu vào trường luật (LSAT) của Mỹ nhưng Đại học Quốc gia TP HCM phủ nhận.
Hiện 118 trường đại học, cao đẳng dùng điểm VACT để xét đầu vào.
Thí sinh có thể tra cứu điểm thi vào lớp 10 trên Cổng thông tin điện tử của Sở GD-ĐT Hà Nội (hanoi.edu.vn) và Cổng tuyển sinh đầu cấp của thành phố (tsdaucap.hanoi.gov.vn).
Theo quy định của Sở GD - ĐT Hà Nội, điểm xét tuyển là căn cứ duy nhất để tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông công lập năm học 2026 - 2027. Điểm xét tuyển được tính bằng tổng điểm ba môn toán, ngữ văn và ngoại ngữ, cộng với điểm ưu tiên, khuyến khích (nếu có).
Nếu học sinh đủ điểm trúng tuyển vào nguyện vọng 1 thì không được xét tiếp các nguyện vọng 2 và 3.
Trường hợp không trúng tuyển nguyện vọng 1, thí sinh sẽ được xét lần lượt đến các nguyện vọng tiếp theo với điều kiện điểm xét tuyển cao hơn điểm chuẩn của trường đăng ký ở nguyện vọng 1 ít nhất 0,5 điểm đối với nguyện vọng 2 và 1 điểm đối với nguyện vọng 3.
So với kỳ tuyển sinh năm học 2025 - 2026, mức chênh lệch này giảm 0,5 điểm. Khi hạ điểm chuẩn, Sở GD-ĐT cho phép trường nhận học sinh có nguyện vọng 2, nguyện vọng 3 đủ điều kiện trúng tuyển.
Theo kế hoạch, từ ngày 19 đến 25.6, các cơ sở giáo dục nhận đơn phúc khảo của học sinh.
Chậm nhất ngày 25.6, các cơ sở giáo dục trả hồ sơ và phiếu báo kết quả thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027 cho học sinh.
Từ 13 giờ 30 ngày 25.6 đến hết ngày 27.6, các trường THPT tổ chức xác nhận nhập học theo hình thức trực tuyến, trực tiếp. Các trường THPT công lập chất lượng cao tổ chức xác nhận nhập học theo hình thức trực tiếp từ 13 giờ 30 ngày 25.6 đến 27.6.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027 của Hà Nội diễn ra trong các ngày 30 và 31.5 với gần 125.000 thí sinh đăng ký dự thi ba môn toán, ngữ văn và ngoại ngữ.
Để phục vụ công tác chấm thi vào lớp 10, Sở GD-ĐT đã huy động gần 2.300 cán bộ, giáo viên tham gia. Từ ngày 2.6, ban chấm thi đã tổ chức họp toàn bộ tổ trưởng các môn để thống nhất phương án chấm. Việc chấm thi được thực hiện nghiêm túc, bảo đảm công bằng, khách quan và đánh giá đúng năng lực của thí sinh.
Đề thi năm nay đáp ứng yêu cầu theo định hướng đánh giá năng lực học sinh và có tính phân loại cao.
Phát biểu được ông Merz đưa ra tại một hội nghị Công giáo dành cho giới trẻ ở thành phố Wuerzburg ngày 15-5.
"Tôi sẽ không khuyên các con mình đến Mỹ để học tập và làm việc, đơn giản vì bầu không khí xã hội đã đột ngột hình thành ở đó. Ngay cả những người được đào tạo tốt nhất ở Mỹ hiện nay cũng đang gặp rất nhiều khó khăn để tìm việc làm", ông nói.
Thay vào đó, ông Merz kêu gọi người Đức, đặc biệt là thế hệ trẻ, hãy tin tưởng vào tiềm năng của quốc gia.
"Tôi tin rằng có rất ít quốc gia trên thế giới mang lại nhiều cơ hội lớn như nước Đức, nhất là cho giới trẻ", Thủ tướng Đức nhấn mạnh, khuyên người dân không nên rơi vào lối "tư duy thảm họa" trước những biến động của xã hội hiện tại.
Những phát ngôn này xuất hiện trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu ngày càng rạn nứt dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Theo Hãng tin Reuters, các bất đồng liên tiếp nổ ra xoay quanh chính sách thương mại, cuộc chiến ở Ukraine và gần đây là cuộc xung đột tại Iran, khiến nội bộ liên minh NATO chịu áp lực ngày càng lớn.
Căng thẳng giữa Berlin và Washington leo thang từ tháng trước, khi ông Merz công khai chỉ trích rằng Mỹ đang bị "làm bẽ mặt" trong cuộc chiến Iran.
Phát ngôn này ngay lập tức khiến ông Trump nổi giận và đáp trả bằng thông báo rút một phần binh lính Mỹ đồn trú tại Đức, đồng thời tăng thuế đối với xe ô tô nhập khẩu từ Liên minh châu Âu - đòn đánh trực tiếp vào một trong những ngành thế mạnh cốt lõi của kinh tế Đức.
Dù vậy, ông Merz khẳng định bản thân vẫn có thiện cảm với nước Mỹ. "Tôi là một người rất ngưỡng mộ nước Mỹ", ông nói trước khán giả. Nhưng ngay sau đó, ông nói thêm trong tiếng cười và vỗ tay: "Sự ngưỡng mộ đó vào lúc này không còn tăng lên nữa".
Ông Merz lên nắm quyền từ năm 2025 và từng tự nhận là người ủng hộ mạnh mẽ quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, nhà lãnh đạo Đức ngày càng công khai chỉ trích đồng minh quyền lực nhất của Berlin.
