Thực phẩm chức năng ngày càng trở nên phổ biến do nhiều yếu tố. Theo ông Christiane Matey, chuyên gia dinh dưỡng, nhà sáng lập Mint Nutrition thì mạng xã hội và người nổi tiếng là những nguyên nhân hàng đầu.
Bà chia sẻ với tạp chí Health: “Các nền tảng như Instagram, Facebook và TikTok giúp khuếch đại sức ảnh hưởng của các lời quảng bá, biến một bài đăng đơn lẻ thành hiện tượng lan truyền mạnh mẽ. Người tiêu dùng thường bị thu hút bởi những lời hứa hẹn về sự thay đổi ngoạn mục hay kết quả ấn tượng, họ đánh đồng vẻ ngoài của người quảng bá với chính chất lượng của sản phẩm”.
Đồng thời, xu hướng chuyển dịch sang cách tiếp cận sức khỏe mang tính tự nhiên hơn đã góp phần thúc đẩy nhu cầu mua các loại thực phẩm bổ sung.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, khoảng một nửa dân số Mỹ cho biết họ từng thử qua một hình thức y học thay thế nào đó, thường là để thay thế cho y học chính thống. Ngành công nghiệp chăm sóc sức khỏe toàn diện vốn chú trọng các phương pháp phi y tế đối với sức khỏe cá nhân, hiện đã trở thành một lĩnh vực kinh doanh trị giá hàng nghìn tỉ đô la.
Những lo ngại về sức khỏe cũng giúp gia tăng sự quan tâm đến việc chăm sóc sức khỏe mang tính phòng ngừa. Theo ông Matey, sự gia tăng của nhóm dân số lớn tuổi, nhóm đối tượng vốn ngày càng quan tâm đến tuổi thọ và sức khỏe hệ miễn dịch cũng có thể là một yếu tố góp phần vào xu hướng này.
Thực phẩm bổ sung mang lại cảm giác như một giải pháp nhanh chóng và dễ dàng để cải thiện sức khỏe.
Bác sĩ Karina Appel, chuyên gia nội khoa tại Episcopal Health Services cho rằng không có một con số cụ thể nào để xác định chính xác thời điểm lượng thực phẩm bổ sung nạp vào cơ thể đột ngột chuyển sang mức quá nhiều. Tuy nhiên, dùng nhiều hơn không hẳn là tốt hơn, và thực tế là hoàn toàn có thể xảy ra tình trạng lạm dụng.
Các loại thực phẩm bổ sung được chia thành nhiều nhóm, bao gồm vitamin, khoáng chất, axit amin và các thành phần có nguồn gốc thực vật. Chúng có thể chứa một hoạt chất duy nhất hoặc sự kết hợp của nhiều thành phần.
“Nếu bạn dùng cùng lúc vitamin tổng hợp, kẹo dẻo hỗ trợ tóc, da và móng, hỗn hợp tăng cường miễn dịch và bột protein, thì rất có thể bạn đang nạp cùng một loại thành phần với liều lượng gấp đôi hoặc gấp ba mà không hề hay biết”, Appel cho biết.
Trong một số trường hợp, điều này có thể không phải là vấn đề. Ví dụ, các loại vitamin tan trong nước sẽ được đào thải qua đường nước tiểu. Tuy nhiên, theo bà, các loại vitamin tan trong chất béo và một số khoáng chất có thể tích tụ trong các mô của cơ thể theo thời gian, có khả năng gây ngộ độc.
Nếu bạn có chế độ ăn uống cân bằng, có thể bạn thậm chí không cần bổ sung thêm dưỡng chất. Theo Văn phòng Thực phẩm Bổ sung thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), nhiều người dân Mỹ đã nạp đủ lượng dưỡng chất cần thiết thông qua việc ăn đa dạng các loại thực phẩm.
Một số nghiên cứu quy mô lớn cũng cho thấy việc sử dụng vitamin tổng hợp không giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mãn tính hay tử vong.
Khi cân nhắc xem liệu mình có đang dùng quá nhiều thực phẩm bổ sung hay không, cần xem mỗi loại thực phẩm bổ sung đó có mục đích sử dụng rõ ràng và liều lượng an toàn hay không, cũng như liệu chúng có gây ra phản ứng bất lợi với các loại thuốc khác hay không?
Việc kết hợp nhiều loại thực phẩm bổ sung vào chế độ hàng ngày có thể mang đến những rủi ro cho cơ thể. Việc nạp quá nhiều các loại vitamin tan trong chất béo (A, D, E và K) cùng các khoáng chất như kẽm và sắt có thể dẫn đến tình trạng tích tụ độc tố trong cơ thể, sỏi thận, tổn thương thần kinh và rối loạn nhịp tim là những hậu quả có thể xảy ra.
Các loại thực phẩm bổ sung cũng có thể tương tác bất lợi với nhau và với thuốc kê đơn. Trong một số trường hợp, chúng thậm chí còn làm giảm hiệu quả của thuốc. Một số loại thực phẩm bổ sung, đặc biệt là các sản phẩm thảo dược như chiết xuất trà xanh và nghệ có chứa các hợp chất có thể gây hại cho gan.
Theo tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Kiều Xuân Thy, Điều hành Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, trong các đợt nắng nóng kéo dài, một số cơ sở y tế ghi nhận xu hướng gia tăng các trường hợp mất nước, rối loạn điện giải, ngất, tụt huyết áp, các đợt cấp của bệnh tim mạch và thận. Điều này phản ánh tác động rộng của nhiệt độ môi trường lên nhiều hệ cơ quan trong cơ thể.
Bác sĩ Xuân Thy cho biết, mất nước kéo dài làm tăng độ cô đặc của máu, đồng thời gây biến động huyết áp và rối loạn điện giải. Những thay đổi này tạo áp lực lên hệ tim mạch và có thể làm mất ổn định tình trạng bệnh ở người có sẵn yếu tố nguy cơ.
Giai đoạn đầu, người bệnh có thể thấy mệt nhanh, khát nước, đau đầu, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc giảm khả năng tập trung. Những biểu hiện này dễ bị bỏ qua vì tương tự tình trạng mệt mỏi thông thường.
Khi tình trạng mất nước và rối loạn điện giải trở nên rõ rệt hơn, cơ thể bước vào giai đoạn kiệt sức do nhiệt. Lúc này có thể xuất hiện vã mồ hôi nhiều, buồn nôn, chuột rút, choáng váng và tiểu ít.
Theo bác sĩ Xuân Thy, người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính là nhóm dễ bị ảnh hưởng do khả năng điều hòa thân nhiệt kém hoặc dự trữ sinh lý hạn chế. Ở những người mắc tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rung nhĩ hoặc tiểu đường, môi trường nắng nóng có thể góp phần làm tăng nguy cơ biến cố mạch máu não.
“Cần lưu ý rằng người trẻ khỏe vẫn có thể gặp biến chứng nếu làm việc hoặc tập luyện cường độ cao trong điều kiện nắng gắt, đặc biệt khi không bổ sung nước đầy đủ. Thực tế cho thấy nhiều trường hợp sốc nhiệt nặng xảy ra ở nhóm này do đánh giá thấp nguy cơ và thiếu biện pháp phòng ngừa phù hợp”, bác sĩ Xuân Thy nói thêm.
Từ đó, theo bác sĩ, khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng hoặc nghi ngờ bệnh lý do nhiệt, cần nhanh chóng đưa ra khỏi môi trường nóng, đặt ở nơi thoáng mát, nới lỏng quần áo và tiến hành làm mát bằng khăn ướt hoặc nước mát, tập trung vào vùng cổ, nách và bẹn.
Nếu người bệnh còn tỉnh, có thể cho uống từng ngụm nước nhỏ. Trong trường hợp có dấu hiệu nặng như lơ mơ, mất ý thức, co giật hoặc không thể uống nước, cần chuyển đến cơ sở y tế ngay.
Một số sai lầm thường gặp cần tránh như cho uống nước quá nhanh khi người bệnh đang buồn nôn hoặc giảm ý thức hoặc trì hoãn xử trí vì cho rằng chỉ là mệt thông thường. Những yếu tố này có thể làm tình trạng chuyển nặng nhanh hơn.
“Mọi người nên uống nước đều trong ngày, không đợi đến khi khát; khi ra nhiều mồ hôi có thể bổ sung thêm điện giải phù hợp. Nên ăn thực phẩm dễ tiêu, tăng rau xanh và trái cây để bổ sung nước và vi chất; hạn chế rượu bia, chất kích thích vì dễ làm mất nước”, bác sĩ Xuân Thy khuyên.
Tiến sĩ Manjunath Haridas, bác sĩ tư vấn phẫu thuật đại trực tràng và tiêu hóa tại Bệnh viện Manipal Whitefield (Ấn Độ), cảnh báo các vấn đề sức khỏe có thể bắt đầu xuất hiện nếu bạn ngồi trong nhà vệ sinh quá 15 phút mỗi ngày, theo tờ Hindustan Times.
Bác sĩ Haridas cảnh báo về những rủi ro có thể gặp phải: Ngồi lướt điện thoại lâu trong nhà vệ sinh có thể làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh trĩ, cũng như các rối loạn tiêu hóa khác nếu thực hiện thường xuyên.
Bác sĩ Haridas giải thích: Dành hơn 10 - 15 phút trên bồn cầu mỗi ngày sẽ gây thêm áp lực lên các tĩnh mạch xung quanh trực tràng và hậu môn. Theo thời gian, áp lực này khiến các tĩnh mạch bị sưng lên, dẫn đến bệnh trĩ gây đau đớn kèm theo ngứa và chảy máu khi đi đại tiện. Đặc biệt, thiết kế của bồn cầu có thể làm trầm trọng thêm vấn đề, vì tư thế ngồi có thể làm tăng áp lực lên vùng trực tràng so với tư thế ngồi xổm tự nhiên.
Không chỉ lướt điện thoại, người bị táo bón cũng thường ngồi lâu hơn trên bồn cầu, tuy nhiên, bác sĩ cảnh báo thói quen này thực sự có thể làm trầm trọng thêm vấn đề: Gắng sức quá mức ảnh hưởng đến các cơ sàn chậu và hoạt động của ruột. Thậm chí còn dẫn đến nứt hậu môn và sa trực tràng.
Để ngăn ngừa những vấn đề nêu trên, bác sĩ Haridas khuyên:
Bác sĩ Haridas lưu ý dấu hiệu cảnh báo có thể cho thấy một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn: Nếu bạn đi vệ sinh hơn 10 phút, cảm thấy đau hoặc thấy máu thì đó là lúc bạn nên đi bác sĩ khám, theo Hindustan Times.
"Thiếu vi chất không chỉ ảnh hưởng tăng trưởng thể chất mà còn tác động đến trí tuệ, sức đề kháng và khả năng học tập của trẻ", ThS.BS Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm giao dục truyền thông dinh dưỡng, Viện dinh dưỡng, nói tại Hội nghị hưởng ứng Ngày Vi chất dinh dưỡng 1-2/6 tại Hà Nội.
Nhằm giải quyết tình trạng này, ngành y tế triển khai chiến dịch bổ sung vitamin A liều cao đợt một năm 2026 tại các xã, phường trong tháng 6 và 7. Phó viện trưởng Viện Dinh dưỡng Trương Tuyết Mai cho biết chương trình đặt mục tiêu tối thiểu 98% trẻ từ 6 tháng đến dưới 5 tuổi uống vitamin A miễn phí. Năm nay, tổ chức Vitamin Angels (Mỹ) tài trợ gần 3 triệu viên nang loại 200.000 IU cho các địa phương thực hiện chiến dịch.
Viện Dinh dưỡng nêu thực trạng trên dựa vào kết quả khảo sát SEANUT II mới đây, báo động về tình trạng "đói vi chất" ở trẻ em. Cụ thể, khoảng 38% trẻ 6-11 tháng tuổi thiếu máu; hơn 60% nhóm 4-11 tuổi thiếu kẽm và 31% thiếu vitamin D.
Trước đó, Tổng điều tra Dinh dưỡng cũng chỉ ra 53% trẻ từ 6-59 tháng tuổi có nồng độ kẽm huyết thanh thấp, 18% thiếu máu và 9% thiếu vitamin A tiền lâm sàng. Đặc biệt tại khu vực miền núi, tỷ lệ thiếu vitamin A vượt mức 13%.
Tại Hội nghị hưởng ứng Ngày Vi chất dinh dưỡng ở Hà Nội, bác sĩ Sơn gọi tình trạng thiếu hụt này là "nạn đói tiềm ẩn". Cơ thể trẻ không biểu hiện suy dinh dưỡng rõ ràng dù cha mẹ cung cấp đủ năng lượng qua bữa ăn hàng ngày.
Bác sĩ Sơn cảnh báo việc thiếu hụt lượng nhỏ vitamin và khoáng chất cản trở cơ thể sản xuất enzyme, hormone, làm suy giảm hệ miễn dịch và giảm khả năng tập trung học tập của trẻ. Ở phụ nữ mang thai, tình trạng này đe dọa trực tiếp sức đề kháng của người mẹ và làm thai nhi chậm phát triển.
Viện Dinh dưỡng khuyến cáo phụ huynh chủ động đưa con em đi uống vitamin A đúng lịch. Cùng với đó, các gia đình cần duy trì chế độ ăn đa dạng, tăng cường thức ăn giàu vi chất như thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh và trái cây nhằm giúp trẻ phát triển tầm vóc, nâng cao sức khỏe toàn diện.
