Bệnh nhân là nam giới, 50 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội. Trước khi nhập viện, người này hoàn toàn khỏe mạnh, làm việc chủ yếu trong nhà và không ghi nhận tiền sử bệnh lý thần kinh đặc biệt.
Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, ngày 21/6, bệnh nhân bất ngờ xuất hiện cơn đau đầu dữ dội. Nghĩ rằng đây chỉ là biểu hiện do thời tiết oi bức hoặc làm việc căng thẳng, anh tự mua thuốc paracetamol uống và nghỉ ngơi tại nhà.
Tuy nhiên, cơn đau không thuyên giảm mà kéo dài sang ngày hôm sau.
Đến ngày 22/6, khi đo huyết áp tại nhà, bệnh nhân ghi nhận chỉ số tăng cao bất thường, có thời điểm lên tới 160mmHg, thậm chí gần 180mmHg. Lo lắng trước tình trạng đau đầu kéo dài kèm huyết áp tăng vọt, anh đến bệnh viện thăm khám.
Kết quả chụp cộng hưởng từ sọ não cho thấy bệnh nhân có 2 ổ xuất huyết nhỏ ở vùng bán cầu não phải và nhân bèo trái. Hình ảnh cũng ghi nhận dày niêm mạc xoang hàm hai bên.
May mắn, các ổ xuất huyết có kích thước nhỏ, chưa gây chèn ép hay biến chứng nguy hiểm.
Bệnh nhân được nhập viện theo dõi sát trong 72 giờ đầu, đồng thời kiểm soát huyết áp nhằm đánh giá nguy cơ ổ xuất huyết tiến triển hoặc xuất hiện thêm biến chứng thần kinh.
Theo bác sĩ, nếu phát hiện muộn hoặc tình trạng xuất huyết lớn hơn, người bệnh có thể phải can thiệp ngoại khoa để giải áp và xử trí chảy máu não.
Bác sĩ Mạnh nhận định, nhiều khả năng cơn tăng huyết áp cấp tính đã làm áp lực trong lòng mạch tăng cao, dẫn đến tổn thương thành mạch và gây xuất huyết não.
Xuất huyết não xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu tràn vào nhu mô não. Khối máu tụ có thể phá hủy mô não xung quanh, làm tăng áp lực nội sọ, gây đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức, yếu liệt tay chân, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Điều đáng chú ý là nhiều trường hợp xuất huyết não giai đoạn sớm chỉ biểu hiện bằng triệu chứng đau đầu dữ dội. Người bệnh dễ chủ quan, cho rằng đây là đau đầu do cảm cúm, thiếu ngủ, nắng nóng hoặc căng thẳng công việc nên tự mua thuốc giảm đau uống tại nhà.
“Bệnh nhân này rất may mắn vì ổ xuất huyết nhỏ. Nếu tiếp tục trì hoãn thăm khám, nguy cơ xuất huyết lan rộng hoặc gây biến chứng thần kinh nặng hoàn toàn có thể xảy ra”, bác sĩ Mạnh cho biết.
Không chủ quan với cơn đau đầu đột ngột
Một chi tiết đáng chú ý, theo bác sĩ Mạnh, là thời điểm bệnh nhân xuất hiện cơn đau đầu dữ dội trùng với đợt hoạt động mạnh của Mặt Trời được các cơ quan khí tượng không gian quốc tế theo dõi trong tháng 6.
Theo dữ liệu của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), trong tháng 6, nhiều vụ bùng phát tia lửa Mặt Trời và phóng khối vật chất vành nhật hoa hướng về Trái Đất, gây ra các đợt bão địa từ từ mức trung bình đến mạnh.
Một số nghiên cứu quốc tế từng đặt ra giả thuyết rằng biến động từ trường Trái Đất có thể ảnh hưởng đến hệ tim mạch và thần kinh. Nghiên cứu quy mô lớn công bố trên tạp chí Stroke của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, phân tích dữ liệu hơn 11.000 bệnh nhân đột quỵ, ghi nhận tỷ lệ đột quỵ có xu hướng gia tăng trong những ngày xảy ra bão địa từ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nguy cơ đột quỵ nói chung tăng khoảng 19% trong các ngày có hoạt động địa từ mạnh. Ở nhóm dưới 65 tuổi, mức tăng nguy cơ còn cao hơn. Mối liên hệ được ghi nhận rõ hơn với một số thể đột quỵ xuất huyết như xuất huyết dưới nhện và xuất huyết não.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây mới là mối liên quan mang tính thống kê, chưa đủ bằng chứng để khẳng định bão địa từ là nguyên nhân trực tiếp gây xuất huyết não.
Những yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ như tăng huyết áp, bệnh lý mạch máu não, rối loạn đông máu, hút thuốc lá, béo phì, lạm dụng rượu bia hoặc lối sống thiếu lành mạnh vẫn là các nguyên nhân quan trọng nhất.
Từ trường hợp trên, bác sĩ Mạnh khuyến cáo người dân không nên chủ quan với những cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, dữ dội, nhất là khi kèm tăng huyết áp, buồn nôn, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ hoặc rối loạn ý thức.
“Trong những trường hợp này, việc tự uống thuốc giảm đau có thể làm chậm thời gian chẩn đoán và khiến người bệnh bỏ lỡ “giờ vàng” điều trị. Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc đột quỵ để được chụp não, đánh giá nguyên nhân và xử trí kịp thời”, bác sĩ Mạnh khuyến cáo.
Số lượng và nồng độ tinh trùng trung bình của nam giới toàn cầu đã giảm hơn 50% trong 4 thập kỷ qua, với tốc độ suy giảm ngày càng nhanh những năm gần đây, khiến nhiều người trẻ phải can thiệp y tế để sinh con. Thạc sĩ, bác sĩ Lê Đức Phúc, Khoa Nam học, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, vừa đưa ra cảnh báo này, nhấn mạnh áp lực công việc, thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh, thừa cân và béo phì đang trở thành những nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh nam trong xã hội hiện đại.
Theo bác sĩ Phúc, tình trạng suy giảm sinh sản do lối sống hoàn toàn khác biệt so với vô sinh do bệnh lý bẩm sinh. Nam giới suy giảm chất lượng tinh binh do sinh hoạt thường sở hữu cơ quan sinh dục phát triển bình thường về cấu trúc lẫn kích thước, nhưng các tác động tiêu cực từ bên ngoài làm giảm thông số tinh dịch đồ. Ngược lại, vô sinh bệnh lý thường xuất phát từ các bất thường thực thể như không có ống dẫn tinh bẩm sinh, tinh hoàn ẩn, teo tinh hoàn, rối loạn nhiễm sắc thể hoặc giãn tĩnh mạch thừng tinh nặng.
Áp lực cuộc sống hằng ngày chính là tác nhân đầu tiên hủy hoại sức khỏe sinh sản của phái mạnh. Tình trạng căng thẳng mạn tính kích thích cơ thể tăng tiết hormone cortisol, gây ức chế mạnh mẽ quá trình sản xuất testosterone - nội tiết tố quyết định việc sinh tinh. Việc thức khuya, ngủ dưới 6 tiếng mỗi ngày cũng làm sụt giảm nghiêm trọng mật độ, khả năng sống sót và độ di động của tinh trùng.
Bên cạnh áp lực tâm lý, làn sóng béo phì ở người trưởng thành cũng đe dọa trực tiếp đến khả năng duy trì nòi giống. Lớp mỡ tích tụ nhiều tại vùng bụng của nam giới thừa cân sẽ chuyển hóa một phần testosterone thành estrogen. Sự xáo trộn nội tiết này cản trở trực tiếp quá trình sinh tinh ở tinh hoàn. Thêm vào đó, thói quen tiêu thụ thức ăn nhanh, lạm dụng rượu bia và thuốc lá làm gia tăng các gốc tự do, gây tổn thương DNA và dẫn đến dị dạng tinh trùng.
Nhiệt độ môi trường làm việc và thói quen hằng ngày cũng vô tình bức tử "tinh binh". Để sản xuất tinh trùng khỏe mạnh, tinh hoàn cần duy trì mức nhiệt thấp hơn nhiệt độ cơ thể từ 1 đến 2 độ C. Tuy nhiên, việc ngồi liên tục nhiều giờ của dân văn phòng, thói quen đặt laptop lên đùi, mặc quần áo bó sát hoặc thường xuyên xông hơi nước nóng đã làm tăng nhiệt độ vùng bẹn bìu, khiến tinh trùng suy yếu hoặc bị tiêu diệt.
Dù vậy, tin mừng là những người trẻ bị suy giảm tinh trùng đơn thuần do lối sống hoàn toàn có thể phục hồi chất lượng tinh dịch đồ sau vài tháng kiên trì thay đổi thói quen và kiểm soát cân nặng. Vì một chu kỳ sinh tinh thường kéo dài khoảng 70 đến 90 ngày, nam giới cần ưu tiên xây dựng chế độ dinh dưỡng giàu kẽm, vitamin, tích cực vận động, duy trì thể trạng cân đối và từ bỏ thuốc lá.
Tuy nhiên, bác sĩ Phúc lưu ý không phải trường hợp nào cũng có thể tự hồi phục, đặc biệt là những người đồng thời mắc các bệnh lý như viêm nhiễm đường sinh dục hay tắc nghẽn ống dẫn tinh, vốn cần can thiệp y tế chuyên sâu. Chuyên gia khuyến cáo nam giới tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bổ thận tráng dương trôi nổi trên thị trường khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, tránh nguy cơ rối loạn nội tiết nghiêm trọng, hủy hoại chức năng gan thận hoặc gánh chịu những tác dụng phụ không thể đảo ngược.
Khi nhiệt độ vượt 35 độ C, thực phẩm rất dễ trở thành môi trường cho vi khuẩn phát triển nhanh. Vì vậy, chú ý an toàn ăn uống và phòng ngộ độc thực phẩm là điều không thể xem nhẹ trong mùa nóng.
Theo thạc sĩ - bác sĩ Bùi Thị Duyên, phụ trách khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện Quân y 175, việc để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng nhiều giờ là nguy cơ ngộ độc thực phẩm phổ biến. Nhiều nơi chế biến thực phẩm sẵn nhưng không bảo quản đúng cách, khiến vi khuẩn phát triển nhanh. Bên cạnh đó, nhiễm khuẩn chéo do dùng chung dao, thớt cho đồ sống - chín, hoặc để lẫn thực phẩm sống với đồ ăn liền trong tủ lạnh cũng làm tăng rủi ro mất an toàn thực phẩm.
“Nếu khâu kiểm soát nguyên liệu đầu vào không chặt chẽ, dẫn đến việc sử dụng thực phẩm đã ôi thiu, biến chất vì mục tiêu lợi nhuận hoặc chủ quan cũng sẽ vô tình tạo ra các ‘ổ’ vi khuẩn phát triển mạnh mẽ, trở thành nguồn gây ngộ độc”, bác sĩ Duyên cảnh báo.
Thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115, cho biết khoảng nhiệt độ 30 - 40°C thường được gọi là “vùng nguy hiểm” trong an toàn thực phẩm. Nhiều loại vi khuẩn có thể nhân đôi chỉ sau 20 - 30 phút, tức chỉ sau vài giờ, số lượng vi khuẩn có thể tăng lên hàng trăm đến hàng nghìn lần.
Do đó, mọi người cần lưu ý một nguyên tắc quan trọng: Thực phẩm chín không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ; nếu nhiệt độ môi trường trên 32 - 35°C, thời gian này nên rút ngắn còn khoảng 1 giờ. Sau mốc này, nguy cơ vi khuẩn phát triển và sinh độc tố tăng lên rõ rệt. Đáng lưu ý, một số độc tố vi khuẩn không bị phá hủy hoàn toàn khi hâm nóng lại, nên việc “nấu lại cho kỹ” không đồng nghĩa với an toàn.
Các thực phẩm như hải sản, món nhiều nước, sữa hoặc thức ăn chế biến sẵn là nhóm dễ hư hỏng nhanh nhất trong thời tiết nắng nóng. Từ đó, bác sĩ Tố Hi lưu ý khi thực phẩm có dấu hiệu mùi lạ, nhớt, đổi màu hoặc vị bất thường, người dân không nên cố sử dụng lại.
Để chủ động phòng tránh ngộ độc thực phẩm trong mùa nắng nóng, bác sĩ Duyên khuyên người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm sau:
Thực hiện “ăn chín, uống sôi”: Tuyệt đối không sử dụng thức ăn ôi thiu, hỏng mốc hoặc quá hạn sử dụng. Hạn chế tối đa các món gỏi sống, đồ tái trong mùa hè. Thực phẩm thừa cần được đun lại ở nhiệt độ trên 70 độ C trước khi ăn.
Vệ sinh tay: Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây trước và sau khi chế biến thực phẩm, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Giữ khu vực chế biến và vật dụng nấu nướng luôn sạch sẽ, khô ráo.
Bảo quản thực phẩm đúng cách: Thức ăn chín cần được đậy kín để tránh bụi và côn trùng. Nếu dùng tủ lạnh, phải sắp xếp ngăn nắp, tránh việc tích trữ quá tải dung tích tủ. Nhiệt độ ngăn mát nên giữ ở mức 5 độ C hoặc thấp hơn.
Lựa chọn thực phẩm an toàn: Ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, không có mùi lạ hay màu sắc bất thường.
Bù nước và điện giải đúng cách: Uống đủ 1,5 - 2,5 lít nước/ngày tùy độ tuổi và mức độ hoạt động. Nên uống chậm, chia thành nhiều lần ngay cả khi không khát. Có thể dùng nước lọc, nước khoáng, nước dừa hoặc Oresol để bổ sung khoáng chất bị thất thoát qua mồ hôi.
Những vụ ngộ độc thực phẩm liên tiếp gần đây, với không ít trường hợp là trẻ em, cho thấy kiến thức an toàn thực phẩm đóng vai trò thiết yếu, đặc biệt trong giai đoạn nắng nóng khi nguy cơ thực phẩm nhiễm khuẩn tăng cao.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), mức độ nặng hay nhẹ của ngộ độc thực phẩm không giống nhau ở mỗi người, mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Trước hết là lượng thức ăn đã dùng, ăn càng nhiều, nguy cơ diễn tiến nặng càng cao. Tình trạng sức khỏe nền và thời điểm ăn cũng tác động đến mức độ nhiễm khuẩn.
Ăn sớm khi thực phẩm mới chế biến thì lượng vi khuẩn còn ít, trong khi ăn trễ khiến vi khuẩn có thời gian “nhân lên” nhiều hơn.
Ngộ độc do vi khuẩn: Do vi khuẩn sống xâm nhập vào thức ăn như Salmonella, E. coli, hoặc độc tố của vi khuẩn sẵn có trong thức ăn như Staphylococcus aureus, Bacillus cereus; thường xuất hiện với các triệu chứng tiêu hóa ban đầu như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng. Khi diễn tiến, vi khuẩn hay độc tố xâm nhập vào ruột và máu có thể gây sốt, đại tiện ra máu. Diễn tiến nặng có thể gây mất nước, sốc, nhiễm trùng huyết.
Ngộ độc do hóa chất: Từ các hóa chất nhiễm trong thực phẩm như thuốc trừ sâu, kim loại nặng, chất tẩy rửa, phụ gia cấm (hàn the, cồn công nghiệp). Thông thường ngộ độc do hóa chất khởi phát nhanh, diễn tiến nặng, có thể gây nôn dữ dội, co giật, rối loạn ý thức kèm dấu hiệu đặc hiệu của từng loại độc tố như tăng tiết đờm dãi, co đồng tử (ngộ độc phốt pho hữu cơ).
Thời gian khởi phát có thể nhanh trong vài phút đến vài giờ nếu là hóa chất có độc tính cao. Thường nặng hơn và dễ gây tử vong nếu không xử trí kịp thời.
Ngộ độc do bảo quản kém: Đây không phải một nhóm riêng biệt mà là yếu tố nguy cơ, khiến vi khuẩn phát triển mạnh và sinh độc tố trong thức ăn, vì vậy bản chất thuộc nhóm ngộ độc do vi khuẩn. Ví dụ: Cơm để qua đêm, thức ăn nấu chín nhưng để ở nhiệt độ phòng lâu có thể nhiễm Bacillus cereus, Salmonella và Staphylococcus aureus.
Theo bác sĩ Hoàng Thạch, thời thời gian ủ bệnh là khác nhau và phụ thuộc vào tác nhân, cụ thể:
Bên cạnh đó, bác sĩ Thạch cho biết việc nhiều người cùng ăn một món ăn nhưng có người bị ngộ độc, có người lại không là rất điển hình trong các vụ ngộ độc thực phẩm, vì:
Liều nhiễm khác nhau: Người ăn nhiều thường có nguy cơ cao hơn; người ăn ít hoặc không ăn món nhiễm sẽ không bị ảnh hưởng.
Phân bố độc tố không đồng đều: Không phải tất cả suất ăn đều nhiễm độc như nhau. Một số phần có nồng độ vi khuẩn/độc tố cao hơn.
Cơ địa từng người: Thông thường trẻ nhỏ, người già, người có bệnh nền, đang dùng một số thuốc như thuốc ức chế axit dạ dày sẽ dễ nhiễm hơn.
Miễn dịch và hệ vi sinh ruột khác nhau: Người đã từng tiếp xúc với vi khuẩn/độc tố trước đó và có miễn dịch thường sẽ ngộ độc nhẹ hơn người chưa từng tiếp xúc.
“Cách xử trí ban đầu khi vừa phát hiện hoặc nghi ngộ độc thực phẩm cũng rất quan trọng mà nhiều người thường chủ quan. Người ngộ độc được can thiệp y tế sớm sẽ giúp giảm mức độ nghiêm trọng, ngược lại việc đến viện muộn hoặc tự điều trị tại nhà dễ làm tăng nguy cơ biến chứng”, bác sĩ Thạch nói thêm.
