Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng đặt cược rằng chiến dịch không kích dữ dội kéo dài 40 ngày, bắt đầu từ ngày 28/2, sẽ làm lung lay chính quyền Iran hoặc ít nhất buộc Tehran phải nhượng bộ đáng kể.
Nhưng điều đó đã không xảy ra, bất chấp việc phần lớn lãnh đạo cấp cao của Iran, bao gồm cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, thiệt mạng, trong khi không quân cùng nhiều năng lực quân sự khác của Tehran bị tàn phá nặng nề.
Thay vào đó, chính quyền Iran vẫn tồn tại và thậm chí có thể còn cứng rắn hơn. Iran cũng có thêm một công cụ gây ảnh hưởng mang tầm toàn cầu thông qua quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Ông Meir Javedanfar, chuyên gia về Iran tại Đại học Reichman của Israel, nhận định, Iran đã tạm dừng cuộc chiến dường như với suy nghĩ rằng họ đã đạt được vị thế mới trên bàn đàm phán. Họ phong tỏa một cách hiệu quả Hormuz và coi đây là lá bài khiến “không ai có thể buộc họ phải lùi bước về mặt quân sự”.
Theo chuyên gia Dania Thafer, Giám đốc tổ chức nghiên cứu Gulf International Forum, điều này có thể làm giảm đòn bẩy của Mỹ trong việc buộc Tehran phải nhượng bộ thêm nữa trong các cuộc đàm phán tương lai. Iran đã đạt được mục tiêu của họ là tồn tại, bất chấp những thiệt hại nặng nề mà họ phải đối mặt.
“Chiếc hộp Pandora đã bị mở ra, mọi thứ đã được thử nghiệm và Iran cảm thấy họ không còn nhiều thứ để mất hay phải sợ hãi nữa. Điều tồi tệ nhất đã xảy ra theo góc nhìn của Iran, và họ vẫn sống sót”, bà Thafer cho biết.
Ông Daniel Shapiro, cựu Đại sứ Mỹ tại Israel giai đoạn 2011-2017, cho rằng Iran hiểu rằng họ đã chịu đựng được những cuộc tập kích mạnh hàng đầu của Mỹ và Israel, trong khi vẫn gây ra tác động đủ lớn tới toàn cầu, bao gồm cả Mỹ.
Sau “cây gậy” là “củ cà rốt”?
Dù Iran có thể không còn e ngại “cây gậy” của Mỹ, nhưng “củ cà rốt” từ Washington vẫn hấp dẫn với Tehran.
Nền kinh tế Iran gặp khó khăn từ trước vòng giao tranh mới nhất. Chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel, vốn phá hủy nhiều cơ sở công nghiệp quan trọng nhất của Iran, càng làm tình hình thêm phức tạp.
“Iran vẫn ở trong tình thế dễ tổn thương vì áp lực kinh tế mà đất nước sẽ phải đối mặt, cũng như chi phí khổng lồ cho công cuộc tái thiết sau chiến tranh”, ông Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành Quỹ Bourse & Bazaar, nhận định.
“Thỏa thuận cuối cùng chỉ đưa họ trở lại hiện trạng trước chiến sự, nhưng trong khoảng thời gian đó đất nước đã phải gánh chịu những tổn thất lớn. Iran khó có thể tái thiết hoàn toàn sau cuộc chiến này nếu không được nới lỏng đáng kể các lệnh trừng phạt. Vì thế động lực để đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn nguyên”, ông giải thích.
Cho đến nay, cả Mỹ lẫn Iran đều chưa công bố bản ghi nhớ được đàm phán với sự trung gian của Pakistan và Qatar.
Các thông tin trái chiều vẫn xuất hiện về nhiều vấn đề then chốt. Chưa rõ Iran sẽ nhận được bao nhiêu tiền, vào thời điểm nào và với điều kiện gì. Cũng chưa rõ liệu Tehran có được phép thu phí đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz hay không.
Do gắn liền với các cuộc đàm phán hạt nhân, bản ghi nhớ dự kiến ký kết vốn khá mong manh, khi 2 bên vẫn đưa ra những quan điểm khác nhau và cứng rắn với suy nghĩ của mình.
Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết, Iran sẽ được tiếp cận một quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD nếu từ bỏ kho dự trữ uranium của mình.
Mặt khác, Reuters dẫn một nguồn tin cho hay, một quỹ đầu tư tư nhân trị giá 300 tỷ USD nhằm thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào Iran dường như đã xuất hiện trong thỏa thuận khung Mỹ – Iran.
Các công ty có trụ sở tại Mỹ, các nước Ả rập vùng Vịnh, châu Á, Nam Mỹ và châu Phi đã cam kết tham gia tài trợ. Các khoản đầu tư được cam kết trải rộng trong các lĩnh vực năng lượng, logistics, sản xuất công nghiệp và vận tải, theo nguồn tin. Đây được xem là một trong những động lực khiến Iran quyết định đồng ý với thỏa thuận khung để trở lại bàn đàm phán.
Đó cũng là điều thu hút Iran hơn vào lúc này, nhưng theo các chuyên gia, sẽ có sự hoài nghi trong nội bộ Iran rằng liệu Mỹ có đưa ra “củ cà rốt” thực sự hay không. Đó sẽ là điều mà các bên cần làm rõ trên bàn đàm phán trong giai đoạn kế tiếp.
"Tôi không tin rằng thỏa thuận đạt được sẽ có khác biệt hoặc tốt hơn đáng kể so với những gì chúng ta đã có ngay từ đầu và nỗ lực thực hiện trong thời gian dài, trước khi Mỹ rút khỏi nó", cựu tổng thống Barack Obama nói với ABC News hôm nay, đề cập Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA).
JCPOA được ký Iran ký với 6 cường quốc vào tháng 10/2015 và có hiệu lực tháng 1/2016, trong đó Tehran hạn chế chương trình hạt nhân, giới hạn làm giàu uranium và cho phép thanh sát viên từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kiểm tra các cơ sở tại nước này. Đổi lại, Iran được dỡ một số lệnh trừng phạt liên quan đến dầu mỏ và rã băng khoản tài sản hàng tỷ USD.
JCPOA được quốc tế ủng hộ, nhưng lại gây tranh cãi trong nội bộ nước Mỹ. Tổng thống Donald Trump tháng 5/2018 rút Mỹ khỏi JCPOA, tái áp đặt lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Một năm sau, Tehran thông báo đình chỉ một phần thỏa thuận và tiếp tục làm giàu uranium. Tháng 1/2020, Iran tuyên bố sẽ không tuân thủ giới hạn do JCPOA đặt ra, song vẫn tiếp tục phối hợp với IAEA.
Cựu tổng thống Obama bày tỏ hy vọng "các đợt không kích sẽ chấm dứt và dân thường không còn phải chịu hậu quả của xung đột nữa". Ông kêu gọi sử dụng biện pháp ngoại giao thay vì quân sự, coi đây là con đường ưu tiên để giải quyết phần lớn vấn đề.
"Thật tiếc khi người ta quan niệm rằng có thể dùng sức mạnh quân sự để giải quyết vấn đề. Họ tưởng rằng mình đã học được bài học đó, nhưng dường như cứ thỉnh thoảng lại phải học lại", ông nói.
Một số nghị sĩ đảng Dân chủ bày tỏ hoài nghi về thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Iran. "Tổng thống nói chiến sự đã kết thúc, tôi hy vọng ông ấy đúng. Nhưng chúng ta đã nghe điều này trước đây và hàng loạt lời hứa đã bị phá vỡ", thượng nghị sĩ Adam Schiff đăng trên mạng xã hội X.
Ông Schiff chỉ trích Tổng thống Trump "gây ra những cuộc xung đột mới" trong khi không thể giảm gánh nặng chi phí. "Điều này gây ra tổn hại sâu sắc cho người dân Mỹ", ông viết.
Hạ nghị sĩ Seth Moulton mô tả thỏa thuận tiềm năng là "tồi tệ", cho rằng về cơ bản đó là "văn kiện đầu hàng mà Tổng thống Trump chuyển cho Lãnh tụ Tối cao Iran. "Mỹ đã tốn 100 tỷ USD cho chiến dịch, 14 công dân thiệt mạng và chúng ta có được thỏa thuận mở lại eo biển vốn đã mở cửa từ trước xung đột. Đây có phải là một chiến thắng không?", ông đặt câu hỏi.
Các bình luận được đưa ra sau khi Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ ký thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Iran trong ngày 14/6, cho phép eo biển Hormuz lập tức mở cửa trở lại sau đó.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói rằng Mỹ và Iran "đang cận kề thỏa thuận hơn bao giờ hết" và nhiều khả năng các bên sẽ hoàn tất những nội dung cuối cùng "trong vòng 24 giờ". Pakistan là bên trung gian quan trọng trong tiến trình đàm phán Mỹ - Iran.
Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei lưu ý không nên suy đoán quá sớm về thời điểm ký thỏa thuận."Thời điểm ký bản ghi nhớ chưa được xác định, nhưng sẽ không phải ngày 14/6. Không loại trừ khả năng điều này sẽ diễn ra trong những ngày tới. Tuy nhiên, do bên kia còn do dự, chúng tôi phải thận trọng khi đưa ra bình luận về tiến trình", ông nói.
Sở cứu hỏa Daejeon thông báo một con sói đực hai tuổi tại vườn thú O-World đã đào đất dưới hàng rào, thoát khỏi khu nuôi nhốt lúc 9h18 hôm nay.
Sau khi vườn thú trình báo, giới chức đã huy động khoảng 250 người truy tìm con thú, gồm 110 cảnh sát, 37 lính cứu hỏa, 100 nhân viên O-World, cùng các thợ săn chuyên nghiệp.
Ban đầu, lực lượng cứu hỏa điều động 11 người tìm con sói trong vườn thú, tin rằng con vật chưa rời khỏi khuôn viên. Tuy nhiên, khoảng 4 tiếng sau, con sói được phát hiện đang lang thang gần ngã tư O-World, khiến chính quyền mở rộng phạm vi tìm kiếm.
Khi phát hiện sói sổng chuồng, vườn thú đã sơ tán du khách và chặn lối vào. Giới chức thành phố cũng phát cảnh báo tình huống khẩn cấp, yêu cầu người dân khu vực hết sức cẩn thận. "Tuyệt đối không được tự ý tiếp cận hay bắt con vật nếu phát hiện", thông báo có đoạn.
Nhóm điều phối ứng phó khẩn cấp, ban đầu đặt tại O-World, đã được chuyển tới Trường Tiểu học Sanseong nhằm bảo đảm an toàn cho học sinh.
O-World là khu phức hợp giải trí lớn ở Daejeon, kết hợp vườn thú, thảo cầm viên, công viên giải trí. Vườn thú O-World nuôi nhốt hàng trăm loài động vật gồm cả thú ăn thịt như hổ, sư tử, chó sói. Cơ sở này có khu safari cho phép quan sát động vật trong không gian bán tự nhiên.
Theo Reuters, ông Netanyahu được cho là đã gặp Tổng thống UAE Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan ngày 26.3 tại Al Ain - thành phố ốc đảo gần biên giới Oman.
Văn phòng Thủ tướng Israel tối 13.5 cho hay: "Chuyến thăm này đã dẫn đến một bước đột phá lịch sử trong quan hệ giữa Israel và UAE".
The Wall Street Journal đưa tin Giám đốc Cơ quan tình báo Mossad (Israel) David Barnea cũng đã có ít nhất 2 chuyến thăm UAE trong thời gian xung đột với Iran, nhằm phối hợp các hoạt động quân sự.
Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao UAE ngày 13.5 đã bác bỏ các thông tin liên quan chuyến thăm của ông Netanyahu. "Mọi cáo buộc liên quan các chuyến thăm không báo trước hoặc các thỏa thuận không được tiết lộ đều hoàn toàn vô căn cứ trừ khi được các cơ quan chức năng có thẩm quyền tại UAE chính thức công bố", theo thông cáo.
Các thông tin trên xuất hiện trong bối cảnh quan hệ Israel - UAE được cho là ngày càng gắn chặt sau khi hai bên bình thường hóa quan hệ theo Hiệp định Abraham năm 2020. UAE là quốc gia Ả Rập vùng Vịnh đầu tiên ký thỏa thuận này với Israel, trước khi Bahrain, Morocco và Sudan tham gia.
Ngày 12.5, Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee cũng nói Israel đã cung cấp hệ thống phòng không Vòm sắt cho UAE, đồng thời cử các chuyên gia quân sự hỗ trợ vận hành trong cuộc xung đột với Iran. "Có một mối quan hệ đặc biệt giữa UAE và Israel", ông Huckabee nói.
Theo The Wall Street Journal, UAE đã bí mật tiến hành một số cuộc tấn công nhằm vào Iran, trong đó có vụ nhắm vào nhà máy lọc dầu trên đảo Lavan hồi đầu tháng 4, để đáp trả các đợt tấn công của Tehran vào cơ sở dầu mỏ của UAE. Abu Dhabi chưa bình luận về thông tin này.
UAE là trung tâm kinh doanh và tài chính khu vực, đồng thời là một trong những đồng minh quan trọng nhất của Mỹ. Trong những năm gần đây, UAE ngày càng theo đuổi đường lối đối ngoại độc lập hơn trong khu vực, đồng thời mở rộng hợp tác với Israel trên các lĩnh vực an ninh, công nghệ và thương mại. Đầu tháng 5, UAE đã rời khỏi OPEC làm suy yếu nghiêm trọng ảnh hưởng của tổ chức này trên thị trường toàn cầu.
Tuy nhiên, việc Israel - UAE xích lại gần nhau cũng vấp phải nhiều tranh cãi, đặc biệt trong bối cảnh xung đột tại Gaza và chiến sự lan rộng ở Trung Đông, theo The Guardian.
Israel hiện đối mặt với cáo buộc liên quan chiến dịch quân sự tại Gaza, trong khi Tòa án hình sự quốc tế đã ban hành lệnh bắt đối với ông Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel Yoav Gallant. UAE cũng nhiều lần bị cáo buộc hỗ trợ Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) trong cuộc xung đột tại Sudan, điều mà Abu Dhabi bác bỏ.
