Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, tuyên bố bắt đầu tấn công các mục tiêu quân sự ở Iran vào đêm 21/7 (sáng nay theo giờ Hà Nội), đánh dấu đêm thứ 11 liên tiếp tiến hành chiến dịch nhằm vào nước này kể từ khi xung đột tái bùng phát.
“Các cuộc tấn công nhằm làm suy yếu khả năng của Iran trong đe dọa tàu hàng ở eo biển Hormuz”, thông báo có đoạn.
CENTCOM thông báo hoàn thành đợt tập kích sau khoảng hơn một giờ, tuyên bố đã nhắm vào “các trung tâm tác chiến quân sự, năng lực hàng hải, nhà chứa máy bay, kho lưu trữ phương tiện bay không người lái (UAV) và hạ tầng quân sự” của đối phương.
Hãng thông tấn Fars News của Iran cho biết nhiều tiếng nổ đã vang lên ở thành phố Mahshahr thuộc tỉnh Khuzestan, tây nam đất nước. Một số vụ nổ cũng xảy ra tại khu vực phía nam thành phố Tabriz. Các hệ thống phòng không đã được kích hoạt tại khu vực đông bắc Iran.
Đợt tập kích mới nhất diễn ra sau khi Tổng thống Donald Trump hôm 21/7 tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục tấn công Iran, đồng thời dự báo quốc gia Tây Á sẽ mất nhiều năm để khắc phục thiệt hại do chiến sự gây ra. “Nếu chúng tôi rời đi lúc này, Iran sẽ mất 20-25 năm để tái thiết. Chúng tôi vẫn chưa xong việc”, ông nói và thêm rằng Mỹ sẽ chưa rút quân.
Tổng thống Trump đưa ra phát biểu giữa lúc xung đột Trung Đông trở thành gánh nặng tài chính đối với Mỹ. Trong phiên điều trần trước quốc hội Mỹ hôm 21/7, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết chiến dịch nhằm vào Iran đã tiêu tốn khoảng 37,5 tỷ USD, tăng khoảng 8 tỷ USD so với số liệu công bố hồi giữa tháng 5.
Cuộc chiến cũng khiến Mỹ hứng chịu tổn thất lớn về nhân mạng. Lầu Năm Góc ngày 21/7 cho biết quân nhân Mỹ mất tích trong vụ tấn công của Iran nhằm vào căn cứ Muwaffaq Salti ở Jordan tuần trước “được cho là đã thiệt mạng”. Thông tin này đã nâng tổng số quân nhân Mỹ tử trận trong xung đột Trung Đông lên con số 18.
CENTCOM trước đó cho biết đòn tập kích vào căn cứ Muwaffaq Salti đã khiến hai quân nhân thiệt mạng và một binh sĩ mất tích. Sau đó một ngày, cơ quan này thông báo đã phát hiện các phần thi thể chưa xác định danh tính và quá trình giám định đang được tiến hành.
Ảnh vệ tinh cũng cho thấy thiệt hại ở những căn cứ có lực lượng Mỹ sau khi bị Iran tập kích. Theo ảnh do Fars News công bố hôm 20/7, ít nhất 15 Đơn nguyên Nhà ở Dạng container (CHU) trong khu doanh trại ở căn cứ Muwaffaq Salti đã bị phá hủy hoàn toàn, nhiều công trình xung quanh cũng có dấu hiệu hư hại.
Mỹ và Iran ký thỏa thuận ngừng bắn hồi giữa tháng 6, giúp vùng Vịnh trải qua 3 tuần bình yên. Tuy nhiên, căng thẳng xoay quanh eo biển Hormuz đã khiến hai bên nối lại giao tranh trong những tuần qua.
Sau khi chiếc chuyên cơ Không lực Một số hiệu 29000, là 1 trong 2 chiếc Boeing VC-25A nổi tiếng được Không quân Mỹ sử dụng làm chuyên cơ tổng thống, hạ cánh vào rạng sáng 18.6 (giờ Mỹ) gần Washington, một số quan chức Nhà Trắng đăng trên mạng xã hội lời tiễn biệt chuyên cơ này - vốn phục vụ từ năm 1990. "Chuyến bay cuối cùng", Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng Steve Cheung viết như vậy trên mạng xã hội, kèm theo ảnh chiếc máy bay được Không quân Mỹ gọi là VC-25A vừa quay về từ sân bay Paris Orly (Pháp). Còn Phó chánh văn phòng Nhà Trắng Dan Scavino bày tỏ ông "may mắn được bay khắp thế giới trên chiếc máy bay biểu tượng này trong 5 năm rưỡi, trong tổng số 35 năm chuyên cơ phục vụ các đời tổng thống Mỹ".
Những thông điệp trên được đưa ra trong bối cảnh chiếc đầu tiên trong số 3 máy bay được nâng cấp cho vai trò chuyên cơ của tổng thống Mỹ chuẩn bị được bàn giao và có định danh là đội bay VC-25B, theo AFP. Chiếc Boeing do chính phủ Qatar tặng nằm trong số này.
CNN dẫn lời một người phát ngôn của Không quân Mỹ xác nhận chiếc VC-25B Bridge sẽ sớm gia nhập đội tàu bay chuyên chở lãnh đạo cấp cao bên cạnh chiếc VC-25A (mang số hiệu 28000) còn lại và C-32. Trong đó, C-32 là phiên bản Boeing 757 được cải tiến, thường dùng cho các chuyến công tác của phó tổng thống, đệ nhất phu nhân, các thành viên nội các, và đôi khi đảm nhận vai trò Không lực Một cho các đường băng ngắn hơn.
Đội bay gồm 2 chiếc VC-25A đã phục vụ hơn 3 thập niên và từ lâu bị Tổng thống Donald Trump muốn đổi sang tàu bay mới. Bên cạnh chiếc VC-25A (29000) vừa hoàn tất chuyến bay cuối cùng, chiếc VC-25A (28000) vẫn chưa xuất hiện trở lại kể từ khi đáp xuống sân bay Majors tại Greenville (bang Texas) ngày 2.6, theo trang ADS-B. Sân bay này cũng là nơi chiếc Boeing do chính phủ Qatar tặng được chuyển đổi thành Không lực Một tiếp theo.
Đài CNN dẫn lời giới quan sát cho biết đội bay Không lực Một thế hệ kế tiếp được sơn tổ hợp màu đỏ, trắng, vàng và xanh dương đậm theo ý của ông Trump. Hồi tháng 5, Không quân Mỹ ra thông báo chiếc máy bay do Qatar tặng chính thức hoàn tất việc nâng cấp và chuẩn bị được bàn giao. Bộ trưởng Không quân Mỹ ước tính chi phí cải tạo máy bay chưa đến 400 triệu USD.
Vẫn chưa rõ tương lai của chiếc VC-25A (28000). Chiếc Không lực Một này hồi năm 1990 có chuyến bay đầu tiên là chở Tổng thống George H.W. Bush đến bang Kansas. Ngày 11.9.2001, Tổng thống George W. Bush sau khi nhận được thông tin về vụ tấn công tòa tháp đôi đã vội vã lên chiếc Không lực Một VC-25A (28000) đến căn cứ không quân ở bang Louisiana và kế đến là căn cứ không quân ở bang Nebraska trước khi quay về thủ đô Washington phát biểu trước toàn dân. Chiếc máy bay này cũng từng chở các tổng thống Bill Clinton, Jimmy Carter và George H.W. Bush năm 1995 đến Israel dự tang lễ của thủ tướng nước này khi đó là ông Yitzhak Rabin.
Hệ thống đường sắt Trung Quốc vừa lập thêm một kỷ lục mới trong dịp Xuân Vận (2.2 - 13.3) vừa qua, khi phục vụ 538 triệu lượt khách. Theo tờ China Daily, so với cùng kỳ năm ngoái, số lượt khách tăng 4,8%, còn hàng hóa tăng 2,1% (tương đương 424 triệu tấn), cũng là kỷ lục mới.
Theo số liệu của Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc, các tuyến đường sắt trên toàn quốc vận hành trung bình 12.861 chuyến tàu chở khách mỗi ngày, với mức cao điểm là 14.037 chuyến/ngày. Đáng chú ý, theo Tân Hoa xã, việc đi lại giữa các thành phố lớn trở nên dễ dàng hơn nhiều, khi 97% các thành phố có hơn nửa triệu dân tại Trung Quốc đều có kết nối đường sắt cao tốc (từ 200 km/giờ).
Quá trình phát triển khoảng 2 thập niên của đường sắt cao tốc Trung Quốc gây nhiều chú ý cả về tốc độ, tổng chiều dài cũng như việc từng bước làm chủ công nghệ. Theo nghiên cứu Công nghiệp đường sắt Trung Quốc đăng trên chuyên san MDPI, Trung Quốc đã bắt kịp công nghệ đường sắt cao tốc nhờ tập trung vào việc mở rộng phạm vi các cơ hội công nghệ, trước khi từng bước tiến sâu hơn. Nghiên cứu do các chuyên gia tại Đại học Công nghệ Hoa Trung (Trung Quốc), Đại học Công nghệ và Kinh doanh Vũ Hán (Trung Quốc) và Trường Quản lý ESSCA (Pháp) thực hiện. Theo đó, do nhu cầu cấp thiết về phát triển kinh tế và xu hướng phát triển công nghệ đường sắt cao tốc, Trung Quốc đã chọn phương án nhập khẩu, tiếp thu và ứng dụng công nghệ tiên tiến nước ngoài, thay vì tự phát triển, để nhanh chóng nâng cao năng lực công nghệ. Năm 2004, chính phủ Trung Quốc đã xây dựng Kế hoạch Mạng lưới đường sắt trung và dài hạn, đề xuất kế hoạch xây dựng 12.000 km đường sắt cao tốc trước năm 2020.
Tổng công ty Toa xe đường sắt Trung Quốc (CRRC) đã nhập khẩu 4 công nghệ tàu điện EMU từ các công ty Alstom (Pháp), Kawasaki Heavy Industries (Nhật Bản), Bombardier (Canada) và Siemens (Đức). Chiến lược của CRRC là trực tiếp mua sản phẩm và công nghệ để thúc đẩy mô hình "thiết kế và sản xuất chung", giúp các doanh nghiệp trong nước nắm vững công nghệ tiên tiến.
Nhờ mô hình trên, các công ty đường sắt Trung Quốc gần như đã hoàn toàn tự chủ về nguồn công nghệ, góp phần vào sự hội nhập và đổi mới dựa trên các sản phẩm nhập khẩu. Năm 2008, các bộ ngành liên quan đưa ra kế hoạch phát triển tàu cao tốc phục vụ tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải, trong đó nâng tốc độ EMU từ 250 - 300 km/giờ lên mức 350 km/giờ hoặc cao hơn. Bộ Đường sắt Trung Quốc khi đó điều phối dự án với đội ngũ gồm chuyên gia từ 6 tập đoàn nhà nước, 25 trường đại học, 11 viện nghiên cứu hàng đầu, 51 phòng thí nghiệm và đội ngũ 68 viện sĩ, 500 giáo sư và hơn 10.000 kỹ sư và kỹ thuật viên. Dự án đã sản xuất phiên bản tàu EMU CRH380 với tốc độ lên đến 380 km/giờ, dù một số bộ phận vẫn do Siemens và các công ty nước ngoài khác cung cấp. Quan trọng hơn, các công ty đường sắt trong nước đã đạt được một số đột phá trong các công nghệ then chốt như thân tàu và hệ thống động lực. Họ còn phát triển các phiên bản EMU thích nghi với các yếu tố môi trường khắc nghiệt như đồi núi, cát và nhiệt độ thấp.
Nhiều nguồn công nghệ khác nhau tạo cơ hội phát triển nhanh chóng ngành công nghiệp đường sắt cao tốc Trung Quốc, nhưng cũng dẫn đến sự tồn tại cùng lúc nhiều nền tảng công nghệ và sản phẩm khác nhau. Có đến 17 loại tàu EMU từ 4 nền tảng công nghệ ở Trung Quốc với nhiều mẫu, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế điều khiển… khác nhau. Để giải quyết, Bộ Đường sắt Trung Quốc vào năm 2012 liên kết các công ty trong nước, trường đại học, đơn vị nghiên cứu khoa học và các lực lượng có lợi thế khác để phát triển một tàu điện tiêu chuẩn chung, có tốc độ 350 km/giờ. Tháng 6.2013, dự án EMU "Tiêu chuẩn Trung Quốc" chính thức triển khai nhằm phát triển công nghệ nội địa. "Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc đã đề xuất tiêu chuẩn đáp ứng nhu cầu trong nước. Năm 2015, chúng tôi đã hoàn thành tàu Phục Hưng, được gọi là tàu tiêu chuẩn Trung Quốc", theo các nhà nghiên cứu.
Năm 2017, tàu điện EMU tiêu chuẩn Trung Quốc chính thức được đặt tên là Phục Hưng CR400 và được đưa vào vận hành thương mại với tốc độ 350 km/giờ trên tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh - Thượng Hải vào cùng năm. Nâng cao giới hạn hơn nữa, theo China Daily, dự kiến tàu CR450 hoàn tất đánh giá vận hành và hoàn thiện thiết kế trong năm nay, tiến thêm một bước gần hơn đến việc vận hành thương mại sau thử nghiệm trên một đường sắt thực tế đã đạt tốc độ 453 km/giờ.
Tại Anh, ngày 8.4 được ghi nhận là ngày nóng nhất từ đầu năm. Cơ quan Khí tượng nước này cho biết nhiệt độ tại Vườn Kew (tây nam London) lên tới 26,5°C - mức cao nhất trong tháng 4 kể từ năm 1946. Nhiều khu vực miền trung, miền nam và miền đông nước Anh cũng ghi nhận nền nhiệt cao hơn rõ rệt so với trung bình nhiều năm. Dù chưa đạt ngưỡng "đợt nắng nóng", diễn biến này vẫn bị xem là bất thường với một quốc gia ôn đới, theo The Guardian. Cùng thời điểm, Pháp cũng ghi nhận nền nhiệt "lệch mùa". Ngày 8.4, nhiều khu vực có nhiệt độ lên tới 29 - 30°C, ngưỡng thường chỉ xuất hiện vào đầu tháng 6. Không chỉ nóng ban ngày, nhiệt độ ban đêm tại nhiều nơi cũng duy trì ở mức cao bất thường, giống thời tiết mùa hè.
Ở phía bên kia Đại Tây Dương, Mỹ vừa trải qua tháng 3 nóng bất thường nhất trong 132 năm, theo dữ liệu của Cơ quan Khí tượng và Hải dương học quốc gia (NOAA) công bố ngày 8.4. Đợt nhiệt này còn mang tính cực đoan và trải rộng. Chỉ trong 2 ngày 20 - 21.3, khoảng 1/3 lãnh thổ Mỹ ghi nhận mức nhiệt trái mùa mà các nhà khoa học cho rằng gần như không thể xảy ra nếu không có tác động của biến đổi khí hậu, theo AP.
Tại châu Phi, Nigeria đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt trong bối cảnh hạ tầng đô thị và y tế còn hạn chế. Cuối tháng 3, các đô thị lớn như Lagos ghi nhận nhiệt độ 35°C, Abuja 38°C, còn Sokoto lên tới 44°C, theo kênh CGTN.
Tại châu Á, Nhật Bản cũng ghi nhận thời tiết ấm lên bất thường khi một hệ thống áp cao bao phủ diện rộng ngày 5.4, đẩy nhiệt độ tăng vọt và tương tự như thời tiết mức mùa hè - vốn thường bắt đầu từ tháng 6, theo Nikkei Asia. Trong khi đó, Trung tâm Khí tượng chuyên ngành ASEAN (ASMC) dự báo nhiệt độ toàn khu vực Đông Nam Á sẽ cao hơn mức trung bình trong giai đoạn tháng 3 - 5, với xác suất 80 - 100%, cho thấy xu hướng nóng diện rộng và kéo dài. Tại Thái Lan, nền nhiệt được dự báo duy trì ở mức "nóng đến rất nóng" đi kèm điều kiện ít mưa và sương mù ban ngày từ ngày 9 - 14.4, theo báo The Nation.
Malaysia đã phải phát cảnh báo nắng nóng cấp độ 1 khi nhiệt độ tại thủ đô Kuala Lumpur dao động 35 - 37°C trong nhiều ngày liên tiếp. Còn Singapore phải đối mặt với thời tiết khô hơn bình thường trong tuần qua, góp phần đẩy nhiệt độ tăng cao.
Điểm bất thường lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở mức nhiệt cao, mà ở thời điểm và tần suất xuất hiện, phản ánh mức chuẩn khí hậu đang dịch chuyển. Các chuyên gia cho rằng đợt nóng hiện tại là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố. Trước hết là biến đổi khí hậu do phát thải khí nhà kính, khiến nền nhiệt cơ bản của trái đất tăng lên. Bên cạnh đó, các yếu tố theo mùa như ít mây, ít mưa, gió yếu trong giai đoạn giao mùa càng dễ đẩy nhiệt độ lên cao, theo Channel NewsAsia.
Ngoài ra, El Nino tiếp tục là một biến số quan trọng. Các cơ quan quốc tế như NOAA và Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) dự báo khả năng El Nino hình thành và mạnh lên từ giữa năm 2026 đang gia tăng, kéo theo lo ngại về các đợt nóng và hạn hán nghiêm trọng hơn ở nhiều khu vực, nhất là Đông Nam Á.
Trước tình hình trên, một số quốc gia đã triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp. Thái Lan mở hàng trăm trung tâm tránh nóng bằng cách tận dụng trường học, trung tâm văn hóa, công viên và chùa, đồng thời triển khai 2.806 điểm cấp nước uống miễn phí. Về dài hạn, các tổ chức quốc tế nhấn mạnh sự cần thiết của các kế hoạch hành động, hệ thống cảnh báo sớm, phối hợp giữa ngành y tế - khí tượng - đô thị, cũng như hợp tác khu vực đối với rủi ro thời tiết xuyên biên giới.
