Hệ thống đường sắt Trung Quốc vừa lập thêm một kỷ lục mới trong dịp Xuân Vận (2.2 – 13.3) vừa qua, khi phục vụ 538 triệu lượt khách. Theo tờ China Daily, so với cùng kỳ năm ngoái, số lượt khách tăng 4,8%, còn hàng hóa tăng 2,1% (tương đương 424 triệu tấn), cũng là kỷ lục mới.
Theo số liệu của Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc, các tuyến đường sắt trên toàn quốc vận hành trung bình 12.861 chuyến tàu chở khách mỗi ngày, với mức cao điểm là 14.037 chuyến/ngày. Đáng chú ý, theo Tân Hoa xã, việc đi lại giữa các thành phố lớn trở nên dễ dàng hơn nhiều, khi 97% các thành phố có hơn nửa triệu dân tại Trung Quốc đều có kết nối đường sắt cao tốc (từ 200 km/giờ).
Quá trình phát triển khoảng 2 thập niên của đường sắt cao tốc Trung Quốc gây nhiều chú ý cả về tốc độ, tổng chiều dài cũng như việc từng bước làm chủ công nghệ. Theo nghiên cứu Công nghiệp đường sắt Trung Quốc đăng trên chuyên san MDPI, Trung Quốc đã bắt kịp công nghệ đường sắt cao tốc nhờ tập trung vào việc mở rộng phạm vi các cơ hội công nghệ, trước khi từng bước tiến sâu hơn. Nghiên cứu do các chuyên gia tại Đại học Công nghệ Hoa Trung (Trung Quốc), Đại học Công nghệ và Kinh doanh Vũ Hán (Trung Quốc) và Trường Quản lý ESSCA (Pháp) thực hiện. Theo đó, do nhu cầu cấp thiết về phát triển kinh tế và xu hướng phát triển công nghệ đường sắt cao tốc, Trung Quốc đã chọn phương án nhập khẩu, tiếp thu và ứng dụng công nghệ tiên tiến nước ngoài, thay vì tự phát triển, để nhanh chóng nâng cao năng lực công nghệ. Năm 2004, chính phủ Trung Quốc đã xây dựng Kế hoạch Mạng lưới đường sắt trung và dài hạn, đề xuất kế hoạch xây dựng 12.000 km đường sắt cao tốc trước năm 2020.
Tổng công ty Toa xe đường sắt Trung Quốc (CRRC) đã nhập khẩu 4 công nghệ tàu điện EMU từ các công ty Alstom (Pháp), Kawasaki Heavy Industries (Nhật Bản), Bombardier (Canada) và Siemens (Đức). Chiến lược của CRRC là trực tiếp mua sản phẩm và công nghệ để thúc đẩy mô hình “thiết kế và sản xuất chung”, giúp các doanh nghiệp trong nước nắm vững công nghệ tiên tiến.
Nhờ mô hình trên, các công ty đường sắt Trung Quốc gần như đã hoàn toàn tự chủ về nguồn công nghệ, góp phần vào sự hội nhập và đổi mới dựa trên các sản phẩm nhập khẩu. Năm 2008, các bộ ngành liên quan đưa ra kế hoạch phát triển tàu cao tốc phục vụ tuyến Bắc Kinh – Thượng Hải, trong đó nâng tốc độ EMU từ 250 – 300 km/giờ lên mức 350 km/giờ hoặc cao hơn. Bộ Đường sắt Trung Quốc khi đó điều phối dự án với đội ngũ gồm chuyên gia từ 6 tập đoàn nhà nước, 25 trường đại học, 11 viện nghiên cứu hàng đầu, 51 phòng thí nghiệm và đội ngũ 68 viện sĩ, 500 giáo sư và hơn 10.000 kỹ sư và kỹ thuật viên. Dự án đã sản xuất phiên bản tàu EMU CRH380 với tốc độ lên đến 380 km/giờ, dù một số bộ phận vẫn do Siemens và các công ty nước ngoài khác cung cấp. Quan trọng hơn, các công ty đường sắt trong nước đã đạt được một số đột phá trong các công nghệ then chốt như thân tàu và hệ thống động lực. Họ còn phát triển các phiên bản EMU thích nghi với các yếu tố môi trường khắc nghiệt như đồi núi, cát và nhiệt độ thấp.
Nhiều nguồn công nghệ khác nhau tạo cơ hội phát triển nhanh chóng ngành công nghiệp đường sắt cao tốc Trung Quốc, nhưng cũng dẫn đến sự tồn tại cùng lúc nhiều nền tảng công nghệ và sản phẩm khác nhau. Có đến 17 loại tàu EMU từ 4 nền tảng công nghệ ở Trung Quốc với nhiều mẫu, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế điều khiển… khác nhau. Để giải quyết, Bộ Đường sắt Trung Quốc vào năm 2012 liên kết các công ty trong nước, trường đại học, đơn vị nghiên cứu khoa học và các lực lượng có lợi thế khác để phát triển một tàu điện tiêu chuẩn chung, có tốc độ 350 km/giờ. Tháng 6.2013, dự án EMU “Tiêu chuẩn Trung Quốc” chính thức triển khai nhằm phát triển công nghệ nội địa. “Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc đã đề xuất tiêu chuẩn đáp ứng nhu cầu trong nước. Năm 2015, chúng tôi đã hoàn thành tàu Phục Hưng, được gọi là tàu tiêu chuẩn Trung Quốc”, theo các nhà nghiên cứu.
Năm 2017, tàu điện EMU tiêu chuẩn Trung Quốc chính thức được đặt tên là Phục Hưng CR400 và được đưa vào vận hành thương mại với tốc độ 350 km/giờ trên tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh – Thượng Hải vào cùng năm. Nâng cao giới hạn hơn nữa, theo China Daily, dự kiến tàu CR450 hoàn tất đánh giá vận hành và hoàn thiện thiết kế trong năm nay, tiến thêm một bước gần hơn đến việc vận hành thương mại sau thử nghiệm trên một đường sắt thực tế đã đạt tốc độ 453 km/giờ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 13/7 cáo buộc Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) đang "tiến hành một cuộc chiến chống lại nước Mỹ, không phải bằng tên lửa hay bom đạn, mà bằng sức mạnh của cái gọi là luật pháp quốc tế".
"Chúng tôi sẽ sử dụng mọi công cụ mà chính phủ có trong tay, cùng các đồng minh sẵn sàng hợp tác, để làm tan rã ICC từng bước một", ông viết trong bài bình luận đăng trên Wall Street Journal.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết chiến dịch do cơ quan này dẫn đầu sẽ huy động toàn thể bộ máy chính phủ nhằm "làm tê liệt một cách có hệ thống khả năng hoạt động của ICC", ngăn tòa án này truy tố các binh sĩ và quan chức Mỹ hoặc "đe dọa chủ quyền của Mỹ".
Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, Washington sẽ gây sức ép để các quốc gia thành viên ICC rút khỏi tòa án và cắt toàn bộ hỗ trợ tài chính, buộc cơ quan này phải giải thể. Mỹ cũng kêu gọi các nước chưa phải là thành viên ICC cùng sử dụng mạng lưới ngoại giao nhằm cô lập ICC, tổ chức có trụ sở tại The Hague.
Quan chức nói thêm rằng Mỹ sẽ xem xét áp dụng nhiều biện pháp, gồm cấm nhập cảnh, thu hồi thị thực và mở rộng các lệnh trừng phạt đối với các thẩm phán ICC. "Những quốc gia tiếp tục dựa vào viện trợ của Mỹ nhưng không bác bỏ thẩm quyền giả tạo của ICC sẽ đối mặt sự giám sát chặt chẽ hơn", người này nói.
Bộ Ngoại giao Mỹ còn kêu gọi những nước hợp tác với lực lượng thực thi pháp luật hoặc quân đội Mỹ bác bỏ quyền tài phán mà ICC tuyên bố đối với các quan chức và quân nhân Mỹ.
Ông Rubio cho rằng Mỹ chưa bao giờ chấp nhận quyền tài phán của ICC, nhấn mạnh kể từ khi Quy chế Rome được thông qua, các đời tổng thống Mỹ đều giữ quan điểm tòa án này không có thẩm quyền đối với công dân Mỹ.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Rubio lập tức vấp phải chỉ trích từ giới chuyên gia luật quốc tế. Ông Kenneth Roth, cựu giám đốc điều hành tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), lo ngại rằng nếu ICC bị tê liệt, các hành động phạm tội ác chiến tranh trong tương lai có thể không bị truy cứu.
Ông lưu ý ICC chỉ có thẩm quyền điều tra những vấn đề xảy ra trên lãnh thổ các quốc gia tham gia Quy chế Rome, trong khi Mỹ chưa phê chuẩn hiệp ước thành lập tòa án này và ICC chưa từng mở cuộc điều tra đối với các hành vi xảy ra trên lãnh thổ Mỹ.
ICC được thành lập năm 2002 và đặt trụ sở tại Hà Lan, hiện có 125 thành viên. Đây là tòa án thường trực để truy tố cá nhân phạm tội ác diệt chủng, chống lại loài người và tội ác chiến tranh. Mỹ và một số quốc gia như Nga, Trung Quốc, Israel không tham gia Quy chế Rome, hiệp ước thành lập ICC.
Chiến dịch do Bộ Ngoại giao Mỹ phát động đánh dấu bước leo thang đáng kể trong nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump nhằm cô lập ICC. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Washington từng phản đối việc ICC điều tra cáo buộc tội ác chiến tranh của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan.
Chính quyền Tổng thống Trump kể từ năm 2025 đã áp lệnh trừng phạt, bao gồm cấm nhập cảnh vào Mỹ và đóng băng tài sản ở nước này, đối với ít nhất 11 quan chức ICC, trong đó có cả công tố viên trưởng. Động thái nhằm đáp trả cuộc điều tra của ICC nhắm vào Israel, đồng minh chủ chốt của Mỹ. ICC năm 2024 phát lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vì cáo buộc phạm tội ác chiến tranh.
Trong ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp ngày 5/4, ít nhất 28 hố va chạm đã xuất hiện dọc theo một số tuyến đường ở tỉnh Isfahan tại miền trung Iran, cách khoảng 20 km so với vị trí sân bay dã chiến được lực lượng Mỹ thiết lập để tập kết, sơ tán đặc nhiệm và phi công F-15E được giải cứu cùng ngày.
Các miệng hố có giãn cách tương đối đều đặn, mỗi hố rộng khoảng 9 m, đủ lớn để khiến những tuyến đường này bị chặn, cho thấy đây dường như là kết quả của loạt đòn đánh có chủ đích.
Đài CNN trước đó cho biết trong lúc đặc nhiệm Mỹ tiếp cận sườn núi nơi phi công F-15E đang ẩn náu, các máy bay đã không kích khu vực xung quanh để đảm bảo binh sĩ Iran không thể đến gần khu vực.
Một ảnh vệ tinh khác cho thấy miệng hố lớn, có đường kính khoảng 12 m, gần nơi lực lượng Iran thu được các mảnh vỡ tiêm kích F-15E trước đó hai ngày. Một số người đứng quanh hố, gần đó là hai ôtô màu trắng. Địa điểm này nằm cách sân bay dã chiến của Mỹ khoảng 30 km.
Chưa rõ đây là hố được tạo ra khi chiếc F-15E lao xuống đất, hay là hiện trường sau khi không quân Mỹ ném bom để ngăn Iran thu được những thiết bị nguyên vẹn trên tiêm kích bị bắn hạ.
Giới chức Mỹ chưa bình luận về hình ảnh.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, hôm 5/4 lần đầu lên tiếng xác nhận tiêm kích đa năng F-15E bị bắn rơi trong lúc làm nhiệm vụ chiến đấu ở Iran, hai ngày sau khi sự việc xảy ra.
Phi công buồng trước được sơ tán ngay sau đó. Sĩ quan điều khiển vũ khí ở buồng sau phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m để tránh sự truy đuổi của dân quân Iran. Người này ẩn nấp ở một khe núi và được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định vị trí.
Mỹ sau đó huy động hàng trăm binh sĩ và lính đặc nhiệm tinh nhuệ, cùng hàng chục máy bay để giải cứu quân nhân bị mắc kẹt tại Iran. Sau khi tiếp cận được mục tiêu, họ rút về sân bay dã chiến để lên máy bay rời khỏi Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến giới chỉ huy Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong thông cáo ngày 30/3, hãng hàng không Air Canada cho biết CEO Michael Rousseau sẽ tiếp tục điều hành công ty và giữ vai trò trong hội đồng quản trị cho đến khi rời vị trí.
Quyết định được đưa ra sau khi ông Rousseau vấp phải làn sóng chỉ trích liên quan đến thông điệp chia buồn chỉ sử dụng tiếng Anh sau tai nạn khiến hai phi công của hãng thiệt mạng ở Mỹ hồi tuần trước. Trong video dài khoảng 4 phút, ông Rousseau chỉ nói hai từ tiếng Pháp là "bonjour" và "merci", còn lại sử dụng tiếng Anh. Video có phụ đề tiếng Pháp.
Máy bay Bombardier CRJ-900 của Air Canada, chở theo 72 hành khách và 4 thành viên tổ bay, hôm 22/3 va chạm với xe cứu hỏa trên đường băng sân bay LaGuardia ở New York, Mỹ. Nhờ nỗ lực của tổ bay, 74 người trên máy bay sống sót. Antoine Forest, một trong hai phi công thiệt mạng, là người Quebec nói tiếng Pháp.
Air Canada đặt trụ sở tại Montreal, bang Quebec, nơi tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức và được sử dụng rộng rãi. Theo Luật Ngôn ngữ Chính thức của Canada và quy định nội bộ của hãng, các thông điệp công khai phải được thể hiện bằng cả tiếng Anh và tiếng Pháp.
Thủ tướng Canada Mark Carney bày tỏ thất vọng về cách xử lý tình huống của ông Rousseau, cho rằng thông điệp "thiếu cảm thông với các nạn nhân".
CEO Air Canada sau đó công khai xin lỗi, cho rằng việc ông không thể sử dụng tiếng Pháp đã làm chệch hướng sự chú ý của xã hội khỏi nỗi đau của gia đình nạn nhân. Ông cho biết đã học tiếng Pháp trong nhiều năm, nhưng chưa thể diễn đạt đầy đủ bằng ngôn ngữ và cam kết sẽ tiếp tục cải thiện.
Ông Rousseau từng gây tranh cãi năm 2021 khi phát biểu hoàn toàn bằng tiếng Anh tại Quebec, dù đã sống ở Montreal suốt 14 năm. Khi đó, ông nói mình không cần học tiếng Pháp mà vẫn có thể đảm bảo hiệu quả công việc và viện dẫn lịch trình bận rộn. Trước video gây tranh cãi, ông được cho là đã dành khoảng 300 giờ học ngôn ngữ này.
Tính đến ngày 27/3, Văn phòng Ủy viên Ngôn ngữ Chính thức Canada nhận hơn 2.000 đơn khiếu nại liên quan sự việc. Tại Quebec, các nhà lập pháp đã thông qua nghị quyết kêu gọi ông Rousseau từ chức.
