Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) vừa có công văn gửi Sở y tế các tỉnh, thành phố về việc dự phòng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, người lao động trước tác động của nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn.
Theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, năm 2026 do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino, từ đầu năm 2026 đến nay điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm với số ngày nắng nóng gia tăng, khả năng tiếp tục xuất hiện nhiều đợt và gay gắt hơn trung bình nhiều năm.
Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10%-40% trên phạm vi cả nước; dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ.
Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước sạch cho sinh hoạt và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, người lao động.
Để chủ động bảo vệ sức khỏe người dân và phòng chống dịch, bệnh trong mùa nắng nóng, thời gian qua Cục Phòng bệnh đã xây dựng các tài liệu: Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe mùa nắng nóng cho cộng đồng và người lao động”; Hướng dẫn xử lý nước hộ gia đình bằng các biện pháp đơn giản.
Theo Cục Phòng bệnh, các tài liệu này nhằm giúp người dân có những kiến thức cơ bản trong việc thực hiện các biện pháp xử trí, dự phòng một số vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa nắng nóng, cũng như biết cách áp dụng các biện pháp xử lý nước đơn giản để có nước sạch sử dụng tạm thời cho mục đích sinh hoạt trong mùa khô hạn thiếu nước.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, vào mùa nắng nóng có thể gặp phải một số vấn đề sức khỏe thường gặp là: Say nắng, say nóng hoặc đột quỵ do nóng.
Nguyên nhân chủ yếu là do phải tiếp xúc quá lâu hoặc làm việc trong môi trường nắng nóng, nhiệt độ cao hoặc cũng có thể do thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột.
Một số đối tượng có nguy cơ cao gồm: Người già, trẻ nhỏ và phụ nữ có thai. Những người làm việc, luyện tập với cường độ cao ở ngoài trời nắng lâu hoặc trong môi trường nóng bức: người lao động nông nghiệp, công nhân làm việc ở các lò gạch, lò luyện gang thép, v.v. Những người mắc các bệnh mạn tính: tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, đái tháo đường…
Biểu hiện của các vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa nắng nóng phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với nắng nóng, mức độ tăng thân nhiệt của cơ thể.
Mức độ nhẹ có thể gây mệt mỏi, khát nước, hoa mắt, chóng mặt, tăng nhịp tim, tăng nhịp thở, hồi hộp đánh trống ngực, chuột rút.
Mức độ nặng khiến đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, cảm giác buồn nôn hoặc nôn, yếu hoặc liệt nửa người, co giật, ngất xỉu hoặc hôn mê, trụy tim mạch (tim đập nhanh, huyết áp tụt, …) và có thể tử vong.
Khi gặp vấn đề sức khỏe do nắng nóng, tùy theo mức độ biểu hiện mà cần nhanh chóng áp dụng những biện pháp xử trí phù hợp như sau:
Mức độ nhẹ cần chuyển ngay nạn nhân vào chỗ mát, thoáng gió. Nới lỏng quần áo hoặc cởi bỏ bớt quần áo bên ngoài của nạn nhân. Sau đó, lau cơ thể nạn nhân bằng khăn mát hoặc có thể dội nước mát vào cơ thể nạn nhân rồi lau khô.
Đặt khăn thấm nước mát hoặc nước đá tại các vị trí như vùng nách, vùng bẹn, hai bên cổ để giúp nhanh chóng giảm nhiệt độ cơ thể. Nếu nạn nhân uống được nước, cho uống từng ngụm nhỏ nước mát.
Tốt nhất là uống nước có bổ sung muối và khoáng chất như nước Oresol pha đúng liều lượng theo hướng dẫn sử dụng. Nếu nạn nhân bị chuột rút, cần xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị chuột rút.
Lưu ý không để cho nhiều người vây quanh nạn nhân. Sau khoảng 10 – 15 phút các biểu hiện sẽ giảm dần.
Nếu nạn nhân có các biểu hiện ở mức độ nặng, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Lưu ý trong quá trình vận chuyển thường xuyên chườm mát cho nạn nhân.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế khuyến cáo hạn chế đi ra ngoài trời nắng trong những ngày nắng nóng, đặc biệt trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều.
Những người đang ở trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp không nên đi ra ngoài trời nắng đột ngột mà cần phải có một khoảng thời gian để cơ thể thích nghi với môi trường bên ngoài bằng cách tăng nhiệt độ điều hòa trong phòng hoặc ngồi nghỉ trong bóng mát trước khi đi ra ngoài trời. Mặc quần áo sáng màu, thoáng mát, thấm mồ hôi.
Tăng cường ăn các loại rau xanh và hoa quả, nên có món canh trong bữa ăn hàng ngày. Đặc biệt cần uống tối thiếu 1,5 – 2 lít nước/ngày. Nên uống thành nhiều lần trong ngày, không nên uống quá nhiều nước trong một lần.
Cùng với đó, cần rèn luyện thân thể để nâng cao sức đề kháng và sức chống chịu của bản thân với điều kiện thời tiết nắng nóng.
Đối với những người phải làm việc trong thời tiết nắng nóng, Bộ Y tế khuyến cáo cần bố trí thời gian làm việc vào những lúc trời mát mẻ như vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Hạn chế thời gian làm việc trong môi trường nhiệt độ cao.
Nếu bắt buộc phải làm việc thì không nên làm việc quá lâu trong môi trường nóng bức, tránh các hoạt động thể lực quá sức.
Nên định kỳ sau khoảng 45 phút đến 1 giờ làm việc thì nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát trong khoảng thời gian từ 15 – 20 phút. Hạn chế tối đa diện tích tiếp xúc của ánh nắng lên cơ thể đặc biệt là vùng vai gáy.
Sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp khi làm việc ngoài trời nắng như quần áo bảo hộ lao động, mũ, nón, kính.
Mặc quần áo rộng, thoáng mát và thấm mồ hôi. Có thể sử dụng thêm các loại kem chống nắng. Không sử dụng các loại đồ uống có cồn.
Cần uống nước đều đặn trong suốt thời gian làm việc. Đặc biệt cần uống thêm các loại nước có bổ sung thêm muối và khoáng chất như Oresol đối với những người bị mất nhiều mồ hôi trong quá trình làm việc, khi uống nước cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.
Thực hiện các biện pháp làm thoáng mát nơi làm việc như sử dụng mái che, các tấm phản chiếu nhiệt, vật liệu cách nhiệt, hệ thống phun nước, phun sương, lắp đặt hệ thống điều hòa, hệ thống quạt thông gió phù hợp.
Trao đổi thêm với Người Đưa Tin, BS.Nguyễn Huy Hoàng – thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, Điều hòa là thiết bị thiết yếu trong nắng nóng, nhưng dùng sai cách có thể gây hại.
Nhiệt độ phòng nên duy trì 25–28 độ C. Mức chênh lệch với ngoài trời chỉ nên 5–8 độ để tránh sốc nhiệt khi ra vào. Để quá lạnh dễ gây viêm đường hô hấp và co mạch.
Nhiều người có thói quen dùng chế độ “Dry” để tiết kiệm điện. Tuy nhiên, chế độ này làm khô không khí mạnh, có thể gây khô da, khô mắt và kích ứng đường hô hấp. Trong đa số trường hợp, nên dùng chế độ làm lạnh thông thường.
Không nên ngồi phòng điều hòa liên tục nhiều giờ. Sau khoảng 2 tiếng, nên ra ngoài hoặc mở cửa để cơ thể thích nghi. Tổng thời gian sử dụng ban ngày nên giới hạn ở mức vừa phải.
Trẻ nhỏ cần nhiệt độ cao hơn, khoảng 26–28 độ C và mặc đồ mỏng dài tay. Người cao tuổi nên tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Trước khi ra ngoài, nên đứng ở cửa vài phút để cơ thể thích nghi.
Một nguy cơ ít được chú ý là tích tụ khí CO2 trong phòng kín. Khi đóng cửa bật điều hòa suốt đêm, nồng độ CO2 có thể tăng cao, gây mệt mỏi, đau đầu và giảm chất lượng giấc ngủ.
Một người trưởng thành có thể thải ra hơn 100 lít CO2 trong khi ngủ. Nếu phòng không thông gió, không khí sẽ nhanh chóng trở nên ngột ngạt.
Máy lọc không khí không loại bỏ được CO2. Cây xanh trong phòng cũng không giúp cải thiện đáng kể vào ban đêm.
Giải pháp đơn giản được bác sĩ chỉ ra là hé cửa sổ định kỳ hoặc sử dụng quạt thông gió. Với phòng kín hoàn toàn, nên lắp hệ thống cấp gió tươi hoặc quạt hút để đảm bảo lưu thông không khí.
Từng là trung tâm luyện kim của xứ Wales những năm 1990, Ebbw Vale giờ đây là "thủ phủ đồ ăn nhanh" tập trung hàng loạt cửa hàng bán burger, kebab và pizza. Toàn thị trấn chỉ còn một cửa hàng rau quả tươi, khách hàng chủ yếu trên 50 tuổi.
Sự thay đổi cơ cấu ngành nghề và tỷ lệ thất nghiệp khiến thu nhập của người dân sụt giảm. Thực phẩm siêu chế biến trở thành lựa chọn phổ biến vì giá thành rẻ và tiện lợi. Cư dân ở đây "nghiện" đồ ăn nhanh đến mức hàng dài xe chờ đợi trước cửa hàng McDonald’s thường xuyên chắn lối vào nhà dân. Nhiều gia đình coi việc ăn đồ nhanh ba bữa mỗi ngày là điều bình thường. Số liệu cho thấy 73% cơ sở ăn uống tại đây là cửa hàng bán đồ mang về. Ngay cả những cửa hàng bán đồ chay cũng phải bán thêm bánh mì kẹp phô mai và khoai tây chiên để chiều lòng khách.
Hiện 37% dân số thị trấn mắc bệnh béo phì và phụ nữ có tuổi thọ trung bình thấp nhất cả nước. Trên mạng xã hội, nhiều người đặt cho Ebbw Vale biệt danh "thị trấn béo nhất nước Anh".
Thói quen ăn uống này ảnh hưởng trực tiếp đến thể trạng người dân. Bà Elaine, một cư dân nặng 108 kg, cho biết đang đối mặt với nguy cơ tiểu đường. "Tôi không tự nấu nướng hay đi siêu thị mà thường gọi đồ giao tận nhà vì mệt mỏi sau giờ làm", bà Elaine nói.
Jodie Hughes, 37 tuổi, từng phẫu thuật thắt đai dạ dày để giảm cân sau khi vượt mốc 100 kg. Cô cho rằng béo phì là vấn đề nhức nhối do sự bủa vây của các loại thực phẩm gây nghiện. "Nền kinh tế khiến mọi người làm việc quá sức nhưng thu nhập thấp, đẩy họ đến với các bữa ăn rẻ và thiếu lành mạnh", Jodie nói.
Ông Scott, 55 tuổi, cho biết giá thực phẩm tươi sống và hữu cơ cao là rào cản với người dân trong khi đồ ăn chế biến sẵn giá rẻ, dễ tiếp cận nên được ưu tiên.
Bà Angela Carpenter, 68 tuổi, từng làm việc tại một tiệm khoai tây chiên, cho biết lượng thức ăn trong một suất giá 11 bảng rất nhiều. Có khách hàng sống ngay cạnh cửa tiệm nhưng vẫn gọi giao hàng thay vì đi bộ đến mua.
Béo phì cũng làm giảm khả năng vận động của nhiều người. Bà Sue Collyer, 62 tuổi, phải sử dụng xe lăn điện từ năm ngoái vì cơ thể nặng nề khiến bà bị gãy chân và khó đi lại. Trong khi đó, ông Bryn Booth, 57 tuổi, người từng thừa 30 kg so với tiêu chuẩn, cho biết phải dùng liệu trình tiêm hỗ trợ giảm cân sau khi lên cơn đau tim vào năm 2024.
Để giải quyết tình trạng này, Hội đồng quận Blaenau Gwent đã đề xuất cấm quảng cáo thực phẩm nhiều chất béo, muối, đường trên các khu vực công cộng và ngừng cấp phép cho các điểm bán đồ ăn trực tiếp trên xe (drive-through).
Giáo sư Tracy Daszkiewicz, Giám đốc Y tế Công cộng vùng Gwent, cho biết chính quyền cần thay đổi hệ thống cung ứng thực phẩm và xây dựng chiến lược sức khỏe trong 10 năm tới để cải thiện thể trạng cộng đồng. Trong khi đó, nghị viên Sonia Behr nói việc thay đổi thói quen dùng đồ ăn nhanh của người dân là một quá trình cần nhiều thời gian.
Theo hệ thống phân loại NOVA, thực phẩm siêu chế biến (UPF - Ultra-processed foods) là sản phẩm sử dụng những thành phần hiếm khi có trong nhà bếp như siro bắp có hàm lượng fructose cao, dầu hydro hóa cùng nhiều chất phụ gia (chất bảo quản, chất nhũ hóa, màu và hương liệu nhân tạo). Các thực phẩm này thường chứa lượng lớn đường, muối, chất béo xấu nhưng lại thiếu hụt chất xơ và protein, tiêu biểu như bánh mì sản xuất hàng loạt, pizza đông lạnh, mì ăn liền và các loại đồ uống có ga.
Sự lạm dụng UPF đang tạo ra cuộc khủng hoảng y tế lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chi phí y tế toàn cầu dành cho các bệnh lý liên quan đến thừa cân và béo phì dự kiến chạm mức 3.000 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 và vượt 18.000 tỷ USD vào năm 2060. Tính riêng tại Anh, báo cáo mới nhất cho thấy béo phì gây thiệt hại cho nền kinh tế khoảng 74 tỷ bảng mỗi năm, trong đó chi phí điều trị trực tiếp của Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) lên tới 11 tỷ bảng.
Damien Tarrant, 43 tuổi, một thợ làm vườn, dự định cho hai con rời thị trấn khi lớn lên vì thấy "môi trường sống quá tồi tệ". Anh thất vọng vì sự thiếu đầu tư và thực đơn nghèo nàn trên phố chính: "Buổi tối không có nơi nào để ngồi xuống dùng một bữa ăn tử tế".
Tại buổi hòa giải của Luật sư Trần Thị Ngọc Nữ (TP HCM) một nữ thân chủ cho biết nộp đơn ly hôn vì chồng có thói quen quên đậy nắp bồn cầu sau khi đi vệ sinh. Dù được nhắc nhở nhiều lần, anh vẫn không thay đổi khiến những mâu thuẫn lặp lại hàng ngày.
Trong một trường hợp khác, một người vợ trách móc chồng chỉ vì thấy đồng nghiệp đều được tặng hoa dịp lễ, còn mình thì không. Thất vọng tích tụ khiến cô nhìn đâu cũng thấy lỗi của anh, dẫn đến cáu gắt, cãi vã và chọn ly hôn
"Hơn 20 năm làm tư vấn và hòa giải hôn nhân gia đình, tôi gặp những ca thế này ngày càng nhiều", luật sư nói.
Thống kê của Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới ghi nhận "mâu thuẫn lối sống" là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến khủng hoảng hôn nhân, chiếm 27,7%, cao hơn tỷ lệ do ngoại tình hay tài chính (khoảng 13%).
Anh Trần Minh Phúc, 36 tuổi, ở Hà Nội từng ra tòa ly hôn vì mâu thuẫn bắt nguồn từ việc vợ hay quên gạt gác chân xe máy. Một lần ngã xe do va vào gác chân chưa gạt, cộng thêm áp lực công việc, anh Phúc lớn tiếng và tát vợ. Sự việc trở thành giọt nước tràn ly khiến người vợ đệ đơn.
Chị Mỹ Hạnh (34 tuổi, Hà Nội) bức bối nhiều năm vì thói quen để gỉ mũi ở bồn rửa mặt của chồng. Chị cho biết cảm giác khó chịu mỗi sáng thường kéo dài cả ngày, dẫn đến cáu gắt. "Chuyện tưởng vụn vặt nhưng tôi không chấp nhận được", chị nói.
Thạc sĩ Tâm lý Bùi Thị Hải Yến, nhà sáng lập Hệ thống Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam cho biết trong năm 2025, khoảng 50% các cặp vợ chồng tìm đến đơn vị của bà vì xung đột trong sinh hoạt. Chuyên gia cho rằng áp lực cuộc sống khiến con người dễ "đổ rác cảm xúc" lên người gần gũi nhất.
Tâm lý học ghi nhận hiện tượng "tích tụ cảm xúc" (trigger stacking). Theo đó, các mâu thuẫn nhỏ không gây xung đột ngay mà giống như việc xếp chồng từng viên gạch. Khi sự dồn nén đạt đến giới hạn, chỉ một hành động nhỏ như quên đậy nắp bồn cầu cũng làm sập hệ thống kiểm soát cảm xúc.
Bên cạnh đó, các chuyên gia tâm lý cũng chỉ ra yếu tố kiệt sức (burnout) thời hiện đại đang làm tình trạng này trầm trọng hơn. Áp lực kinh tế và nhịp sống đô thị khiến nhiều người cạn kiệt năng lượng ngoài xã hội. Khi trở về nhà, ngưỡng chịu đựng hẹp lại làm họ mất đi khả năng bao dung với những thiếu sót của bạn đời.
Ông Hoàng Anh Tú, quản trị viên một diễn đàn hôn nhân gia đình, kể về trường hợp một phụ nữ ly hôn vì bát phở có hành. Người chồng không ăn hành nhưng vợ quên dặn chủ quán. Nhìn bát phở, người chồng nói: "Sống với nhau 5 năm mà không nhớ nổi thói quen của chồng thì cô để tâm vào cái gì?". Cả hai sau đó tranh cãi, lôi các lỗi lầm cũ ra trách cứ và quyết định chia tay.
"Khi vợ chồng cãi nhau vì chiếc tất vứt sai chỗ, đó không còn là câu chuyện của chiếc tất, mà là cảm giác không được lắng nghe, không được tôn trọng", ông Tú nói. Những chi tiết nhỏ lúc này trở thành bằng chứng cho việc đối phương thiếu quan tâm.
Bà Hải Yến cho biết các hành vi vụn vặt này bắt nguồn từ thói quen, nhưng việc thay đổi thường khó do não bộ có xu hướng duy trì sự quen thuộc. Khi bị yêu cầu thay đổi, con người dễ phản ứng, dẫn đến xung đột. "Vợ chồng là tấm gương phản chiếu của nhau. Khi thấy đối phương đầy lỗi lầm, hãy soi lại bản thân trước khi yêu cầu thay đổi", bà nói.
Để hóa giải mâu thuẫn, bà Yến gợi ý các cặp đôi áp dụng quy tắc "4B": Bạn (thấu hiểu đối phương), Bàn (thảo luận dựa trên sự tôn trọng), Ban (sửa mình trước) và Bán (truyền tải mong muốn khéo léo). Sai lầm phổ biến của nhiều cặp đôi là làm ngược quy trình, đưa ra yêu cầu trước khi thấu hiểu.
Ông Hoàng Anh Tú chỉ ra một nghịch lý phổ biến là chúng ta thường nhẹ nhàng, lịch sự với người ngoài, nhưng lại khắt khe, xét nét với chính bạn đời. Ông gợi ý thay vì soi xét những lỗi nhỏ, mỗi người nên học cách đối xử vợ (chồng) bằng sự ân cần và bao dung như với một "vị khách VIP". "Khi bớt chú ý đến những tiểu tiết vụn vặt, không khí gia đình trở nên nhẹ nhàng và dễ chịu hơn", ông Tú nói.
Sau quá trình tư vấn, vợ chồng anh Phúc nhận ra vấn đề thực sự của cả hai. Người vợ cam kết thay đổi thói quen, còn anh Phúc cho biết sẽ chú ý gạt gác chân giúp vợ nếu cô quên.
Vụ việc xảy ra vào ngày 30/6, được đơn vị cứu hộ của cảnh sát giao thông đường cao tốc Buriram, Thái Lan, báo cáo.
Người thân tin rằng cụ bà 74 tuổi đã qua đời vì đột quỵ nên đã liên hệ với đội cứu hộ để chuyển thi thể bà từ Bệnh viện Buriram về chùa. Suốt quãng đường đi, bà bất động, nhưng khi đến chùa, bà đã sống lại một cách kỳ diệu.
Khi thi thể bà được chuyển đến nhà tang lễ để làm lễ té nước và tụng kinh, cụ bà đột nhiên ho và bắt đầu thở trở lại. Điều này đã làm người thân và dân làng vô cùng ngạc nhiên. Gia đình bà rất bối rối trước những gì đã xảy ra, nhưng cũng nhẹ nhõm vì bà đã hồi phục.
Thay vì cử hành tang lễ và mời các nhà sư đến làm lễ tụng kinh, họ đã chuyển sang tụng kinh cầu nguyện kéo dài sự sống cho bà.
Lực lượng cứu hộ cảnh sát giao thông đã phối hợp với Bệnh viện Nang Rong để cung cấp oxy cho cụ bà. Sau đó, người phụ nữ lớn tuổi được đưa về nhà để chăm sóc theo nguyện vọng của gia đình. Hiện tại, bà vẫn đang sử dụng oxy để hỗ trợ hô hấp, có phản ứng và nhận thức được tình hình, nhưng không thể nói chuyện hay giao tiếp.
Ông Suphon, 77 tuổi, cho biết sau khi vợ ông lâm bệnh và được đưa vào Bệnh viện Nang Rong rồi chuyển đến Bệnh viện Buriram, bệnh viện đã thông báo với họ rằng hãy chuẩn bị cho sự ra đi của bà. Ông đã nói chuyện với vợ, bảo bà đừng lo lắng và hãy yên nghỉ.
