Sự thay đổi trong lối sống, chế độ ăn nhiều năng lượng, ít vận động cùng những thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội đang trở thành những yếu tố góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường và gây khó khăn cho quá trình kiểm soát đường huyết ở nhóm bệnh nhân trẻ.
Theo PGS Trần Quang Nam – Trưởng khoa nội tiết Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, đái tháo đường hiện được chia thành hai dạng chính, gồm đái tháo đường tuýp 1 liên quan đến cơ chế tự miễn, làm tổn thương các tế bào beta của tuyến tụy khiến cơ thể không thể tiết insulin.
Trong khi đó, đái tháo đường tuýp 2 liên quan đến tình trạng đề kháng insulin và tụy rối loạn tiết insulin. Trước đây, bệnh đái tháo đường tuýp 2 chủ yếu xảy ra ở những người trên 40 tuổi hoặc ở độ tuổi trung niên. Tuy nhiên hiện nay số ca mắc ở nhóm dưới 40 tuổi ngày càng nhiều, thậm chí xuất hiện ở những người mới ngoài 20 tuổi.
Theo ông Nam, một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự gia tăng của đái tháo đường tuýp 2 ở người trẻ là sự thay đổi trong lối sống.
“Việc ít vận động cùng với chế độ ăn có nhiều năng lượng khiến cân nặng ngày càng tăng, tỉ lệ béo phì cao hơn. Tình trạng này kéo dài sẽ làm xuất hiện đề kháng insulin, dẫn đến rối loạn chuyển hóa, cuối cùng gây đái tháo đường”, ông nói.
Người trẻ mắc đái tháo đường tuýp 2 khi mới được chẩn đoán thường tuân thủ khá tốt các chỉ định của bác sĩ, bao gồm điều chỉnh chế độ ăn uống, tăng cường vận động và sử dụng thuốc đầy đủ.
“Tuy nhiên, sau một thời gian khi các chỉ số cải thiện hoặc cảm thấy sức khỏe ổn định hơn, nhiều người bắt đầu chủ quan. Một số trường hợp tự ý ngưng thuốc hoặc thử ngưng để xem bệnh có khỏi hay không”, ông Quang Nam cho biết.
Bên cạnh đó, sự phát triển của mạng xã hội cũng tạo ra nhiều thách thức trong việc quản lý bệnh. Nhiều thông tin lan truyền trên mạng không có cơ sở khoa học nhưng vẫn tác động mạnh đến người bệnh.
Đặc biệt, trên TikTok xuất hiện không ít nội dung khuyến khích các chế độ ăn cực đoan hoặc quảng cáo những phương pháp điều trị được cho là có thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh đái tháo đường.
“Những thông tin này có thể khiến người bệnh hiểu sai về bản chất bệnh, tự ý ngưng thuốc hoặc áp dụng các phương pháp không phù hợp. Hậu quả là đường huyết và huyết áp tăng cao, xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.
Một số trường hợp còn bị suy dinh dưỡng do nhịn ăn hoặc chỉ uống nước với mục đích thanh lọc cơ thể”, bác sĩ Nam cho biết, nhấn mạnh việc giáo dục và cung cấp thông tin đúng đắn cho người trẻ là yếu tố đặc biệt quan trọng.
So với người lớn tuổi, bệnh nhân trẻ mắc đái tháo đường tuýp 2 có nguy cơ xuất hiện biến chứng cao hơn do kiểm soát đường huyết không tốt từ sớm và tình trạng đường huyết cao kéo dài dẫn đến tổn thương cơ quan như mắt, thận, tim, thần kinh…
Nguyên nhân kiểm soát đường huyết kém phần lớn do không tuân theo điều trị thuốc và chế độ ăn uống, vận động, không tái khám đúng hẹn.
Nhiều người bỏ khám từ một đến hai năm rồi mới quay lại bệnh viện vì bận công việc hoặc chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc điều trị kiểm soát sớm và liên tục sẽ ngăn ngừa được biến chứng về lâu dài.
Trong quản lý bệnh đái tháo đường, thay đổi lối sống vẫn là yếu tố quan trọng nhất. Người trẻ được khuyến khích tăng cường vận động và kiểm soát năng lượng ăn vào cơ thể hằng ngày.
“Mặc dù thuốc điều trị đóng vai trò quan trọng, thường phải sử dụng lâu dài nhưng thuốc không thể thay thế chế độ ăn uống và vận động hợp lý. Nhiều bệnh nhân có suy nghĩ rằng chỉ cần uống thuốc là có thể ăn uống thoải mái.
Đây là quan niệm không đúng. Kiểm soát bệnh hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp đồng thời giữa dùng thuốc, chế độ ăn và vận động”, ông Quang Nam nói.
Một khó khăn khác trong việc kiểm soát bệnh ở người trẻ là thói quen ăn uống bên ngoài và thường xuyên tham gia các hoạt động xã hội, khiến khó lựa chọn thực phẩm phù hợp. Trong quá trình điều trị, bác sĩ cũng thường hướng dẫn cách lựa chọn thức ăn, cách cân đối khẩu phần và kiểm soát năng lượng tiêu thụ.
Các yếu tố liên quan đến hành vi và thói quen thường rất khó thay đổi. Người bệnh cần được hướng dẫn từng bước để hiểu lợi ích của vận động, ăn uống hợp lý cũng như cách đặt ra những mục tiêu vừa sức rồi tăng dần theo thời gian.
Vận động thể lực cũng giữ vai trò quan trọng trong việc cải thiện chuyển hóa, cần kết hợp cả các bài tập giúp tăng nhịp tim và các bài tập kháng lực nhằm tăng tiêu hao năng lượng, sử dụng đường và mỡ hiệu quả hơn”, ông nói.
Ở nam giới, bệnh đái tháo đường kiểm soát tốt không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản. Tuy nhiên, tình trạng đường huyết cao lâu năm có thể dẫn đến rối loạn cương dương, gây khó khăn trong đời sống tình dục cũng như làm tăng nguy cơ các biến chứng liên quan đến thần kinh và mạch máu.
Theo ông Hà Văn Trung, Phó chủ tịch UBND xã Phú Xuân, chiều 27/5 nhóm người tại bản Sa Lắng bắt được khoảng 0,3 kg bọ xít trên cây cà dại mọc ven sông Mã về chế biến làm món ăn tối.
Sáu người cùng ăn gồm ông Phạm Bá Thống (60 tuổi), Hà Đức Tăng (42 tuổi), Hà Văn Nam (43 tuổi), Phạm Đức Tùng (43 tuổi), chị Hà Thị Quyệt (36 tuổi) và chị Cao Thị Linh (37 tuổi).
Ngoài món bọ xít, bữa ăn còn có thịt lợn rang, canh cá suối nấu cà chua bi, canh rau bí tự trồng và rượu mua bên ngoài. Trong số họ, ba người Tăng, Nam và Tùng có uống rượu.
Sáng hôm sau, ông Thống đau bụng, buồn nôn, đau đầu, được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Quan Hóa cấp cứu. Ngày 29/5, anh Nam có các biểu hiện tương tự, sau đó 4 người còn lại lần lượt có các triệu chứng đau bụng, buồn nôn, đau đầu, đau vai gáy, đau lưng.
Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Quan Hóa chẩn đoán các bệnh nhân ngộ độc thực phẩm do thức ăn có độc, nghi là món bọ xít. Hiện 6 bệnh nhân đã được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa, sức khỏe tạm ổn định.
UBND xã Phú Xuân chỉ đạo Trạm Y tế xã phối hợp các đơn vị liên quan xác minh nguyên nhân, đồng thời tăng cường tuyên truyền, khuyến cáo người dân không săn bắt, chế biến và sử dụng các loại côn trùng như bọ xít, sâu lạ hoặc động vật không rõ nguồn gốc làm thực phẩm, tránh rủi ro về sức khỏe.
Mới đây, bác sĩ Nguyễn Văn Phúc, khoa nam học Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết vừa tiếp nhận một trường hợp nam giới trẻ đến khám tiền hôn nhân và phát hiện bất thường ở tinh hoàn do giãn tĩnh mạch tinh.
Bệnh nhân nam 28 tuổi, chưa lập gia đình, đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe sinh sản trước hôn nhân với tâm lý đi khám để yên tâm hơn trước khi cưới. Người bệnh không có biểu hiện đau nhiều, không sốt, sinh hoạt bình thường, chỉ thỉnh thoảng có cảm giác tức nhẹ vùng bìu trái sau khi đứng lâu hoặc vận động mạnh nên trước đó không đi kiểm tra.
Qua thăm khám lâm sàng, bác sĩ nhận thấy tinh hoàn trái của bệnh nhân nhỏ hơn bên phải. Kết quả siêu âm bìu cho thấy hình ảnh giãn tĩnh mạch thừng tinh trái, đường kính tĩnh mạch giãn tăng lên khi làm nghiệm pháp Valsalva, có hiện tượng trào ngược.
Tinh hoàn trái có dấu hiệu giảm kích thước so với bên đối diện. Bệnh nhân được chẩn đoán teo tinh hoàn trái do giãn tĩnh mạch tinh.
Theo bác sĩ Phúc, giãn tĩnh mạch tinh là một trong những bệnh lý nam khoa khá thường gặp nhưng rất dễ bị bỏ qua do nhiều trường hợp tiến triển âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng. Phần lớn người bệnh chỉ phát hiện tình cờ khi đi khám hiếm muộn, khám sức khỏe sinh sản hoặc khám tiền hôn nhân.
"Đây là tình trạng các tĩnh mạch quanh tinh hoàn bị giãn bất thường, làm ảnh hưởng đến tuần hoàn máu vùng bìu, tăng nhiệt độ tại chỗ và lâu dài có thể tác động đến chức năng sinh tinh cũng như thể tích tinh hoàn.
Nếu để kéo dài, người bệnh có nguy cơ giảm chất lượng tinh trùng, teo tinh hoàn và ảnh hưởng khả năng sinh sản", bác sĩ Phúc cho biết.
Giãn tĩnh mạch tinh thường gặp nhiều ở bên trái do đặc điểm giải phẫu mạch máu. Một số bệnh nhân có biểu hiện đau tức bìu, nặng bìu, khó chịu khi đứng lâu hoặc chơi thể thao, nhưng cũng có nhiều trường hợp gần như không có dấu hiệu gì rõ rệt cho đến khi đi kiểm tra chuyên sâu.
Mặc dù trường hợp này được phát hiện trước khi kết hôn, nhưng nếu để muộn hơn, người bệnh có thể phải đối mặt với nhiều nguy cơ như giảm chất lượng tinh trùng, ảnh hưởng khả năng có con. Khi teo tinh hoàn tiến triển nặng hơn sẽ đau tức bìu kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt và tác động đến sinh lý và chất lượng cuộc sống.
Bác sĩ Phúc khuyến cáo nam giới trước khi kết hôn nên chủ động khám sức khỏe sinh sản, đặc biệt khi có các biểu hiện như đau tức bìu, một bên tinh hoàn nhỏ hơn bên còn lại, có cảm giác nặng bìu hoặc đã cố gắng có con trong thời gian dài nhưng chưa thành công.
Rất nhiều nam giới còn tâm lý ngại đi khám vì nghĩ mình vẫn sinh hoạt bình thường thì chắc không có vấn đề gì. Tuy nhiên, có những bệnh lý tiến triển âm thầm và chỉ được phát hiện khi đã để lại ảnh hưởng rõ ràng. Khám sớm giúp phát hiện sớm, điều trị đúng thời điểm và bảo vệ tốt hơn khả năng sinh sản về sau.
Ngày 1-5, PGS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho hay ngay sau đợt nghỉ lễ 30-4 và 1-5, TP tiếp tục bàn giao các cơ sở dôi dư sau sắp xếp cho Bệnh viện Mắt, cụ thể là các cơ sở tại số 56 Bà Huyện Thanh Quan và 299 Điện Biên Phủ.
Việc tiếp nhận các cơ sở này mang ý nghĩa "giải tỏa áp lực trước mắt, tạo dư địa phát triển lâu dài" cho bệnh viện.
Trong đó cơ sở 56 Bà Huyện Thanh Quan sẽ nhanh chóng được tổ chức thành Trung tâm khám và điều trị ban ngày, với công suất dự kiến 800 - 1.000 lượt bệnh nhân/ngày, tập trung các hoạt động khám ngoại trú, tầm soát và phẫu thuật trong ngày. Đây là giải pháp trực tiếp giúp giảm tải cho cơ sở chính, đồng thời nâng cao trải nghiệm người bệnh.
Song song đó, cơ sở 299 Điện Biên Phủ trước mắt sẽ bố trí khối hành chính - đào tạo, tạo thêm không gian cho hoạt động chuyên môn; về trung hạn sẽ được chuyển đổi thành trung tâm nhãn khoa chất lượng cao, có khả năng triển khai các kỹ thuật chuyên sâu ngang tầm khu vực, hướng đến phát triển du lịch y tế.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM chia sẻ thêm trong định hướng phát triển không gian y tế theo mô hình "đa cực", Bệnh viện Mắt TP.HCM sẽ triển khai cơ sở 2 tại khu vực Bình Dương (cũ), nơi có tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu chăm sóc mắt ngày càng lớn.
Cơ sở này sẽ đóng vai trò là trung tâm khám và điều trị ban ngày chất lượng cao, tập trung vào tầm soát, phát hiện sớm và điều trị các bệnh lý nhãn khoa có nguy cơ gây mù lòa, đặc biệt ở người cao tuổi và trẻ em.
Việc hình thành cơ sở tại Bình Dương không chỉ giúp người dân tiếp cận dịch vụ chuyên sâu ngay tại khu vực sinh sống, mà còn góp phần giảm áp lực cho khu vực nội đô TP.HCM.
Ngoài ra để mọi người dân có thể tiếp cận được dịch vụ y tế ngay mà không cần di chuyển vào lõi nội đô thị, bệnh viện dự kiến triển khai các đề án sau với nguồn vốn từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp của bệnh viện và vốn vay từ chương trình hỗ trợ lãi suất của TP, cụ thể:
Cụm y tế Tân Kiên (phía Tây Nam): triển khai xây dựng Bệnh viện Mắt hoàn chỉnh có quy mô 300 giường dự kiến tại khu đất 621 Phạm Viết Chánh, phường Bình Tiên (khoảng 25.000m2).
Đây sẽ là một bệnh viện nhãn khoa toàn diện, chuyên sâu, hiện đại, đồng bộ ngang tầm khu vực với trọng tâm là hình thành các trung tâm mắt nhi, bướu mắt, ghép giác mạc, chấn thương mắt, glaucoma, dịch kính võng mạc, thần kinh nhãn khoa, khúc xạ nhãn khoa và thăm dò chức năng nhãn khoa.
Đồng thời là nơi bệnh viện sẽ thành lập trung tâm đào tạo chuyên sâu về nhãn khoa cho y, bác sĩ trong, ngoài nước và thành lập trung tâm nghiên cứu thị giác và lâm sàng nhãn khoa.
Cụm y tế Thủ Đức (phía Đông): triển khai xây dựng 1 trung tâm khám và điều trị ban ngày về nhãn khoa chất lương cao ở khu đất G2 thuộc khu dân cư số 1, phường Cát Lái (8.300m2) với quy mô 100 giường, với đầy đủ chuyên khoa và 1 trung tâm chuyên sâu về khúc xạ kỹ thuật cao (cả ngoại và nội khoa).
"Nhìn tổng thể, việc tận dụng hiệu quả các cơ sở dôi dư kết hợp với mở rộng ra các khu vực vệ tinh như khu vực Bình Dương, Tân Kiên, Thủ Đức thể hiện một cách tiếp cận quản trị mới: không chỉ "giải quyết quá tải", mà là tái cấu trúc toàn diện hệ thống cung ứng dịch vụ nhãn khoa theo hướng phân bố hợp lý, chuyên sâu và bền vững.
Đây chính là tiền đề để Bệnh viện Mắt TP.HCM từng bước hình thành chuỗi trung tâm nhãn khoa hiện đại, đồng bộ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa TP.HCM trở thành trung tâm chăm sóc sức khỏe tầm khu vực ASEAN", ông Thượng nhấn mạnh.
