Khi xung đột Trung Đông nổ ra cuối tháng 2 làm nguồn cung năng lượng toàn cầu siết chặt, nhiều chính phủ châu Á lập tức ứng phó bằng cách tiết kiệm điện, ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình thay vì sản xuất và dùng đến nguồn dự trữ quốc gia.
Nhưng các biện pháp này được xây dựng trên giả định chiến sự chỉ diễn ra ngắn và dòng chảy năng lượng sẽ sớm nối lại. Trong khi, cuộc chiến giờ chưa có dấu hiệu kết thúc rõ ràng, eo biển Hormuz vẫn đóng và khủng hoảng nhiên liệu lan rộng.
Theo các chuyên gia, giá vé máy bay, cước vận tải và hóa đơn điện, gas đồng loạt tăng đang đe dọa tăng trưởng. Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo chiến sự có thể gây thiệt hại kinh tế tới 299 tỷ USD cho châu Á – Thái Bình Dương và khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào nghèo đói.
“Các quốc gia ít nguồn lực nhất để ứng phó hoặc những người tiêu dùng ít khả năng chi trả nhất sẽ là nhóm cảm nhận tác động đầu tiên”, bà Samantha Gross, chuyên gia Viện Brookings (Mỹ), nhận định.
Nhiều chính phủ châu Á từng xây dựng ngân sách năm nay với giả định giá dầu trung bình quanh 70 USD một thùng và duy trì trợ giá để ổn định thị trường nội địa. Tuy nhiên, chiến sự đã đẩy giá dầu Brent có lúc lên khoảng 120 USD.
Theo nhà phân tích năng lượng độc lập Ahmad Rafdi Endut tại Kuala Lumpur, các chính phủ đang đối mặt với lựa chọn khó khăn, giữa tiếp tục trợ giá khiến ngân sách thâm hụt hoặc chuyển gánh nặng chi phí sang người dân, kéo theo nguy cơ phản ứng từ công chúng.
Tại Ấn Độ, việc ưu tiên nguồn cung khí đốt cho khoảng 330 triệu hộ gia đình đã khiến đầu vào cho các nhà máy phân bón suy giảm. Giá phân bón tăng mạnh cùng nguy cơ lượng mưa thấp do El Nino đe dọa ngành trồng lúa. Đến nay, quốc gia Nam Á này vẫn duy trì trợ cấp để bảo vệ 1,4 tỷ dân khỏi cú sốc giá nhiên liệu.
Tuy nhiên, hôm 10/5, Thủ tướng Narendra Modi đã kêu gọi người dân ưu tiên hàng nội địa, hạn chế du lịch nước ngoài để tiết kiệm ngoại tệ, làm việc từ xa và sử dụng phương tiện công cộng để giảm tiêu thụ nhiên liệu. Ông cũng đề nghị nông dân giảm một nửa lượng phân bón sử dụng.
Các láng giềng như Pakistan và Bangladesh thiếu hụt ngoại tệ nên phải mua dầu khí theo giá giao ngay, thường biến động mạnh và cao hơn hợp đồng dài hạn. Điều này khiến chi phí nhập khẩu tăng và áp lực lên dự trữ ngoại hối vốn hạn chế.
Theo ông Endut, các chính phủ có thể duy trì trợ cấp bằng cách cắt giảm phúc lợi hoặc vay nợ nhiều hơn. Ngược lại, nếu giảm trợ cấp, họ có thể đối mặt phản ứng tiêu cực từ cử tri. “Khi trợ cấp cạn kiệt và lạm phát bắt đầu tăng tốc, các quốc gia có thể đối mặt một ‘quả bom tài khóa'”, ông cảnh báo.
Ở Đông Nam Á, Philippines áp dụng tuần làm việc 4 ngày để tiết kiệm nhiên liệu, đồng thời triển khai trợ cấp cho nhóm thu nhập thấp. Tuy nhiên, Fitch Ratings cho biết phần lớn người tiêu dùng vẫn phải chịu chi phí năng lượng cao hơn, khiến hoạt động kinh doanh tại các đô thị lớn như Manila chậm lại.
Tháng trước, Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) hạ triển vọng tăng trưởng năm nay của Philippines xuống 4,1%, so với dự báo 5,6% hồi tháng 1, dẫn lý do cú sốc năng lượng cộng hưởng với hiệu ứng nền tiêu cực từ kinh tế năm 2025.
Thái Lan quyết định bỏ trần giá dầu diesel sau chưa đầy một tháng xung đột, do ngân sách trợ giá cạn kiệt. Để cân đối, chính phủ nước này đang cắt giảm các khoản chi khác để bù đắp chi phí năng lượng tăng.
Ông Albert Park, Chuyên gia kinh tế trưởng kiêm Tổng giám đốc Vụ Nghiên cứu kinh tế và Phát triển (ERDI) tại Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định tình hình Trung Đông đang làm chậm tăng trưởng của Đông Nam Á. “Chiến sự càng kéo dài, tác động tiêu cực càng lớn”, ông nói.
Dự báo kinh tế cập nhật tháng 4 của IMF đã điều chỉnh nhẹ dự báo tăng trưởng GDP 2026 nhóm ASEAN-5 (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan), từ 4,2% xuống 4,1%.
Bà Maria Monica Wihardjam, chuyên gia Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore) nói cú sốc năng lượng sẽ dần tái định hình các nền kinh tế Đông Nam Á, bao gồm thay đổi trên thị trường lao động và cách các nước chuẩn bị cho các cuộc khủng hoảng năng lượng trong tương lai. Trên toàn châu Á, chuyên gia này chỉ ra cuộc khủng hoảng phơi bày sự mong manh của tầng lớp trung lưu, khi nhiều người có nguy cơ tái nghèo.
Theo IMF, tăng trưởng năm nay của các nền kinh tế phát triển và mới nổi tại châu Á sẽ đạt mức 4,9%, giảm 0,1 điểm phần trăm so với dự báo trước chiến sự. “Tại một số nền kinh tế Nam Á và Đông Nam Á, các gián đoạn tại Trung Đông dự báo làm suy giảm nguồn thu từ du lịch và kiều hối, qua đó khiến nhu cầu trong nước yếu đi”, báo cáo tháng 4 của IMF, nhận định.
Ngay cả khi chiến sự chấm dứt, châu Á cũng khó nhanh chóng thoát khỏi áp lực. Theo bà Samantha Gross, chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu không thể phục hồi ngay lập tức. Việc sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại, tái khởi động nhà máy và vận chuyển nhiên liệu từ Trung Đông có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Về dài hạn, các nước trong khu vực đã bắt đầu thảo luận và triển khai các giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu, phát triển điện hạt nhân và năng lượng tái tạo như điện mặt trời.
Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã ký Quyết định số 1278 của Thủ tướng Chính phủ về việc giao bổ sung dự toán chi ngân sách Trung ương và kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách Trung ương năm 2026 (đợt 2) cho 27 tỉnh, thành phố.
Nguồn ngân sách này được sử dụng để thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia gồm xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I từ năm 2026-2030).
Thủ tướng yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương phân bổ, giao dự toán ngân sách và kế hoạch đầu tư công đến các cơ quan, đơn vị, dự án đủ điều kiện theo đúng quy định.
Theo quyết định, nhiều địa phương được bổ sung nguồn vốn lớn để triển khai các dự án hạ tầng, giảm nghèo và phát triển vùng khó khăn. Tổng nguồn vốn được bổ sung lên tới hơn 8.300 tỷ đồng.
Trong đó, Tuyên Quang được giao 620,82 tỷ đồng - mức cao nhất trong đợt phân bổ này; tiếp đến là Thanh Hóa 510,26 tỷ đồng, Phú Thọ 477,35 tỷ đồng, Nghệ An 446,56 tỷ đồng, Gia Lai 438,39 tỷ đồng và Lào Cai 410,03 tỷ đồng.
Thủ tướng yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương phân bổ, giao dự toán ngân sách và kế hoạch đầu tư công đến các cơ quan, đơn vị, dự án đủ điều kiện theo đúng quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đầu tư công và Nghị định số 358.
Việc bố trí vốn phải bảo đảm đúng mục tiêu, đúng đối tượng, tránh trùng lặp với các chương trình, dự án khác cũng như không chồng chéo giữa nguồn kinh phí thường xuyên và vốn đầu tư công trong cùng chương trình.
Các địa phương đồng thời phải bố trí đủ phần vốn đối ứng từ ngân sách địa phương theo quy định; sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, triệt để cắt giảm chi thường xuyên, đặc biệt là chi hội nghị, hội thảo, công tác trong và ngoài nước theo chủ trương của Trung ương nhằm góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số trong giai đoạn 2026-2030.
Quyết định cũng giao các địa phương định kỳ trước ngày 20 hàng tháng báo cáo kết quả phân bổ ngân sách, bố trí vốn đối ứng và tiến độ giải ngân trên Hệ thống thông tin giám sát, đánh giá các chương trình mục tiêu quốc gia.
Đối với các bộ, ngành trung ương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thiện phương án phân bổ 2.156 tỷ đồng kinh phí thường xuyên cho các địa phương trước ngày 25/7.
Đồng thời hoàn thiện phương án phân bổ 644 tỷ đồng cho các bộ, cơ quan trung ương gửi Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Thủ tướng. Trường hợp sau ngày 30/7 vẫn chưa có phương án phân bổ, Bộ Tài chính sẽ báo cáo Thủ tướng xem xét điều chuyển nguồn kinh phí sang các nhiệm vụ ưu tiên khác hoặc hủy dự toán theo quy định.
Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành và địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng nguồn vốn; đôn đốc tiến độ phân bổ và giải ngân, bảo đảm hoàn thành 100% kế hoạch năm 2026, sử dụng ngân sách đúng mục đích, hiệu quả và không để xảy ra thất thoát, lãng phí.
Theo điều hành của liên Bộ Tài chính - Công Thương, giá xăng E10 RON 95-III tăng 1.290 đồng lên 21.200 đồng một lít. Tương tự, giá E5 RON 92 đồng thêm 1.430 đồng, ở mức 20.780 đồng một lít.
Trong khi đó, dầu diesel và mazut giữ nguyên như kỳ điều hành trước.
Giá các mặt hàng xăng trong nước được điều chỉnh sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 34, cho phép thu trở lại thuế tiêu thụ đặc biệt với mặt hàng này từ 1/7, cụ thể xăng khoáng mức 10%, E5 8% và E10 7%.
Ngoài thuế tiêu thụ đặc biệt, các loại thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN), thuế bảo vệ môi trường, giá trị gia tăng (VAT) với xăng dầu tiếp tục được miễn đến ngày 30/9, tức là thêm 3 tháng so với quy định đang áp dụng.
Giá xăng, dầu thay đổi như sau:
Tại kỳ này, nhà điều hành tiếp tục cho trích lập trở lại vào Quỹ bình ổn xăng dầu, với mức 300 đồng với mỗi lít xăng sinh học, dầu diesel và mazut 800 đồng.
Từ 1/6, toàn bộ xăng khoáng RON 95-III được phối trộn với 10% ethanol để thànhxăng E10trước khi bán ra thị trường. Trong khi đó, xăng E5 RON 92 tiếp tục được duy trì đến hết năm 2030.
Tại toạ đàm ngày 30/6, ông Nguyễn Thành Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết việc triển khai E10 cơ bản đúng tiến độ, nguồn cung được bảo đảm và hệ thống phân phối vận hành ổn định.
Từ ngày 1 đến 24/6, cả nước tiêu thụ khoảng 850 triệu lít xăng sinh học, trong đó E10 chiếm khoảng 800 triệu lít, tương đương 94%, còn E5 khoảng 50 triệu lít.
Cục Hải quan cho biết đã phát hiện nhiều vụ việc có dấu hiệu buôn lậu, gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại các địa bàn Lạng Sơn, Móng Cái và Cao Bằng.
Các hoạt động kiểm tra được triển khai trong quá trình thực hiện Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời thực hiện kế hoạch và chỉ đạo của Cục Hải quan về kiểm soát buôn lậu, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Tại Lạng Sơn, Đội Kiểm soát chống buôn lậu miền Bắc (Đội 1) thuộc Chi cục Điều tra chống buôn lậu phối hợp với Hải quan cửa khẩu Chi Ma kiểm tra thực tế một lô hàng nhập khẩu mở tờ khai ngày 13/5. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 7 mặt hàng có dấu hiệu nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gồm 30 áo phông nam ngắn tay gắn nhãn hiệu Burberry; 490 đôi dép người lớn và trẻ em mang nhãn hiệu Crocs, Adidas và 180 túi xách gắn nhãn hiệu Coach.
Cũng tại địa bàn này, Đội 1 phối hợp với Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị kiểm tra một lô hàng quá cảnh mở tờ khai ngày 10/5. Kết quả cho thấy ngoài các mặt hàng phù hợp khai báo còn có 14 mục hàng không khai báo.
Lực lượng chức năng phát hiện nhiều mặt hàng có dấu hiệu nghi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ như 432 tuýp sữa rửa mặt, 2.592 tuýp kem trị sẹo, 936 hộp kem ủ tóc, 432 hộp kem bôi săn chắc mông, 480 hộp kem dưỡng ẩm mang nhãn hiệu Sadoer; 4.200 hộp kem chống nắng nhãn hiệu Formbo và 250 đôi giày cao gót nữ gắn nhãn hiệu Dolce&Gabbana.
Tại Móng Cái, lực lượng chức năng kiểm tra một lô hàng quá cảnh và phát hiện nhiều sai lệch so với khai báo. Trong đó có 6 mục hàng không có hàng theo khai báo, 3 mục hàng thiếu số lượng và 23 mục hàng không khai báo.
Đáng chú ý, cơ quan hải quan phát hiện nhiều thiết bị điện tử nghi đã qua sử dụng gồm 54 máy tính xách tay của các nhãn hiệu Lenovo, Acer, HP, Asus, Apple, Dell; 24 điện thoại iPhone và 40 máy tính bảng Apple.
Ngoài ra, lực lượng chức năng còn phát hiện các mặt hàng nghi giả mạo nhãn hiệu, giả mạo xuất xứ gồm 504 dây sạc điện thoại ghi xuất xứ “Made in Vietnam”, 1.000 củ sạc điện thoại có in biểu tượng quả táo Apple cùng dòng chữ “Designed Apple” và 15 đôi dép nam gắn nhãn hiệu Louis Vuitton.
Trong khi đó tại Cao Bằng, Đội 1 phối hợp với Hải quan cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh kiểm tra lô hàng quá cảnh mở tờ khai ngày 11/5, phát hiện 22 máy tính xách tay MacBook Pro và MacBook có biểu tượng quả táo khuyết nghi đã qua sử dụng, cùng 9 máy tính xách tay hiệu Microsoft và một số mặt hàng không khai báo.
Các vụ việc đang được cơ quan hải quan tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định của pháp luật.
