Khi xung đột Trung Đông nổ ra cuối tháng 2 làm nguồn cung năng lượng toàn cầu siết chặt, nhiều chính phủ châu Á lập tức ứng phó bằng cách tiết kiệm điện, ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình thay vì sản xuất và dùng đến nguồn dự trữ quốc gia.
Nhưng các biện pháp này được xây dựng trên giả định chiến sự chỉ diễn ra ngắn và dòng chảy năng lượng sẽ sớm nối lại. Trong khi, cuộc chiến giờ chưa có dấu hiệu kết thúc rõ ràng, eo biển Hormuz vẫn đóng và khủng hoảng nhiên liệu lan rộng.
Theo các chuyên gia, giá vé máy bay, cước vận tải và hóa đơn điện, gas đồng loạt tăng đang đe dọa tăng trưởng. Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo chiến sự có thể gây thiệt hại kinh tế tới 299 tỷ USD cho châu Á – Thái Bình Dương và khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào nghèo đói.
“Các quốc gia ít nguồn lực nhất để ứng phó hoặc những người tiêu dùng ít khả năng chi trả nhất sẽ là nhóm cảm nhận tác động đầu tiên”, bà Samantha Gross, chuyên gia Viện Brookings (Mỹ), nhận định.
Nhiều chính phủ châu Á từng xây dựng ngân sách năm nay với giả định giá dầu trung bình quanh 70 USD một thùng và duy trì trợ giá để ổn định thị trường nội địa. Tuy nhiên, chiến sự đã đẩy giá dầu Brent có lúc lên khoảng 120 USD.
Theo nhà phân tích năng lượng độc lập Ahmad Rafdi Endut tại Kuala Lumpur, các chính phủ đang đối mặt với lựa chọn khó khăn, giữa tiếp tục trợ giá khiến ngân sách thâm hụt hoặc chuyển gánh nặng chi phí sang người dân, kéo theo nguy cơ phản ứng từ công chúng.
Tại Ấn Độ, việc ưu tiên nguồn cung khí đốt cho khoảng 330 triệu hộ gia đình đã khiến đầu vào cho các nhà máy phân bón suy giảm. Giá phân bón tăng mạnh cùng nguy cơ lượng mưa thấp do El Nino đe dọa ngành trồng lúa. Đến nay, quốc gia Nam Á này vẫn duy trì trợ cấp để bảo vệ 1,4 tỷ dân khỏi cú sốc giá nhiên liệu.
Tuy nhiên, hôm 10/5, Thủ tướng Narendra Modi đã kêu gọi người dân ưu tiên hàng nội địa, hạn chế du lịch nước ngoài để tiết kiệm ngoại tệ, làm việc từ xa và sử dụng phương tiện công cộng để giảm tiêu thụ nhiên liệu. Ông cũng đề nghị nông dân giảm một nửa lượng phân bón sử dụng.
Các láng giềng như Pakistan và Bangladesh thiếu hụt ngoại tệ nên phải mua dầu khí theo giá giao ngay, thường biến động mạnh và cao hơn hợp đồng dài hạn. Điều này khiến chi phí nhập khẩu tăng và áp lực lên dự trữ ngoại hối vốn hạn chế.
Theo ông Endut, các chính phủ có thể duy trì trợ cấp bằng cách cắt giảm phúc lợi hoặc vay nợ nhiều hơn. Ngược lại, nếu giảm trợ cấp, họ có thể đối mặt phản ứng tiêu cực từ cử tri. “Khi trợ cấp cạn kiệt và lạm phát bắt đầu tăng tốc, các quốc gia có thể đối mặt một ‘quả bom tài khóa'”, ông cảnh báo.
Ở Đông Nam Á, Philippines áp dụng tuần làm việc 4 ngày để tiết kiệm nhiên liệu, đồng thời triển khai trợ cấp cho nhóm thu nhập thấp. Tuy nhiên, Fitch Ratings cho biết phần lớn người tiêu dùng vẫn phải chịu chi phí năng lượng cao hơn, khiến hoạt động kinh doanh tại các đô thị lớn như Manila chậm lại.
Tháng trước, Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) hạ triển vọng tăng trưởng năm nay của Philippines xuống 4,1%, so với dự báo 5,6% hồi tháng 1, dẫn lý do cú sốc năng lượng cộng hưởng với hiệu ứng nền tiêu cực từ kinh tế năm 2025.
Thái Lan quyết định bỏ trần giá dầu diesel sau chưa đầy một tháng xung đột, do ngân sách trợ giá cạn kiệt. Để cân đối, chính phủ nước này đang cắt giảm các khoản chi khác để bù đắp chi phí năng lượng tăng.
Ông Albert Park, Chuyên gia kinh tế trưởng kiêm Tổng giám đốc Vụ Nghiên cứu kinh tế và Phát triển (ERDI) tại Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định tình hình Trung Đông đang làm chậm tăng trưởng của Đông Nam Á. “Chiến sự càng kéo dài, tác động tiêu cực càng lớn”, ông nói.
Dự báo kinh tế cập nhật tháng 4 của IMF đã điều chỉnh nhẹ dự báo tăng trưởng GDP 2026 nhóm ASEAN-5 (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan), từ 4,2% xuống 4,1%.
Bà Maria Monica Wihardjam, chuyên gia Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore) nói cú sốc năng lượng sẽ dần tái định hình các nền kinh tế Đông Nam Á, bao gồm thay đổi trên thị trường lao động và cách các nước chuẩn bị cho các cuộc khủng hoảng năng lượng trong tương lai. Trên toàn châu Á, chuyên gia này chỉ ra cuộc khủng hoảng phơi bày sự mong manh của tầng lớp trung lưu, khi nhiều người có nguy cơ tái nghèo.
Theo IMF, tăng trưởng năm nay của các nền kinh tế phát triển và mới nổi tại châu Á sẽ đạt mức 4,9%, giảm 0,1 điểm phần trăm so với dự báo trước chiến sự. “Tại một số nền kinh tế Nam Á và Đông Nam Á, các gián đoạn tại Trung Đông dự báo làm suy giảm nguồn thu từ du lịch và kiều hối, qua đó khiến nhu cầu trong nước yếu đi”, báo cáo tháng 4 của IMF, nhận định.
Ngay cả khi chiến sự chấm dứt, châu Á cũng khó nhanh chóng thoát khỏi áp lực. Theo bà Samantha Gross, chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu không thể phục hồi ngay lập tức. Việc sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại, tái khởi động nhà máy và vận chuyển nhiên liệu từ Trung Đông có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Về dài hạn, các nước trong khu vực đã bắt đầu thảo luận và triển khai các giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu, phát triển điện hạt nhân và năng lượng tái tạo như điện mặt trời.
Ghi nhận ngày 22-4 tại một cửa hàng tạp hóa nhỏ ở phường Thành Nhất (tỉnh Đắk Lắk) cho thấy sự thay đổi trong kê khai thuế này tác động trực tiếp đến công việc hằng ngày của bà T.T.S., chủ hộ kinh doanh.
Bà S. cho biết khối lượng việc tăng lên, trong khi bà không quen dùng máy tính nên phải nhờ con đang học đại học hỗ trợ nhập dữ liệu. "Hàng nhập về bao nhiêu món là phải nhập hết, rồi bán ra từng món cũng phải nhập lại. Mấy thứ lặt vặt như bim bim, chân gà… cũng phải nhập hết, nên rất mất thời gian", bà nói.
Theo bà S., không chỉ ở khâu nhập liệu, cách xuất hóa đơn cũng có thay đổi. Với các giao dịch nhỏ lẻ, thay vì lập từng lần, các hóa đơn được cộng dồn vào cuối ngày.
"Bán được bao nhiêu thì cộng lại, cuối ngày làm một hóa đơn chung để kê khai", bà nói.
Tuy vậy, bà S. cho biết phải dành nhiều thời gian cho việc kê khai, chưa kể chi phí cũng tăng lên đáng kể. Các khoản phát sinh chủ yếu đến từ đầu tư máy móc, phần mềm và công nhập liệu thường xuyên.
Dù vậy, không ít tiểu thương vẫn ghi nhận mặt tích cực của cách tính thuế mới là bảo đảm công bằng.
"Trước đây có một cửa hàng quy mô lớn hơn của gia đình tôi nhiều nhưng cũng đóng thuế khoán như tôi. Còn bây giờ, thu nhập bao nhiêu thì đóng thuế tương ứng", bà L. - một hộ kinh doanh khác tại phường Thành Nhất - nói.
Chủ một cửa hàng tạp hóa tại phường Thành Công, một phụ nữ 43 tuổi, cho biết đang tập làm quen với thao tác theo quy định mới. "Ban đầu cũng rất lúng túng nhưng nhờ được tập huấn nhiều lần, cộng với tự tìm hiểu thêm nên dần quen", người này nói.
Ghi nhận những ngày gần đây cho thấy số lượng tiểu thương đến cơ quan thuế cơ sở 1 tỉnh Đắk Lắk (trụ sở phường Buôn Ma Thuột) để nhờ hướng dẫn khá đông.
Nhiều người mang theo giấy tờ để được hướng dẫn, người đã đăng ký hỏi lại thủ tục, người chưa quen thao tác được "cầm tay chỉ việc".
Với các trường hợp chưa có tài khoản ngân hàng, nhân viên ngân hàng cũng có mặt để hỗ trợ mở tài khoản. Một số ý kiến đề xuất cần có cách làm linh hoạt hơn, như đơn giản hóa quy trình với hàng hóa nhỏ lẻ hoặc tăng hỗ trợ cho người lớn tuổi.
Bà Đặng Thị Kim Cúc - hộ kinh doanh văn phòng phẩm - cho biết bà cùng con trai đến từ sớm để được hướng dẫn lại. "Các thao tác không khó, nhưng vẫn muốn làm cho quen để áp dụng vào thực tế", bà nói.
Theo bà Đào Thị Giao - cán bộ Thuế cơ sở 1, đa số người dân có thể tự thực hiện trên điện thoại, nhưng vẫn còn tâm lý e ngại sai sót nên đến cơ quan thuế. "Các trường hợp lỗi ứng dụng đều được ghi nhận, hỗ trợ xử lý sớm", bà khẳng định.
Còn ông Nguyễn Đức Hạnh - Trưởng Thuế cơ sở 1 tỉnh Đắk Lắk - cho biết cơ quan thuế đã liên tục tổ chức các lớp hướng dẫn, tập huấn, thu hút hàng nghìn hộ kinh doanh tham gia. Đơn vị cũng hỗ trợ người dân mở tài khoản ngân hàng, cài đặt ứng dụng và hướng dẫn sử dụng ngay tại chỗ.
"Chúng tôi hiểu người dân đã quen với cách làm cũ, còn e ngại sổ sách và công nghệ. Tuy nhiên, các phần mềm khá thuận tiện, giúp việc kê khai minh bạch, rõ ràng hơn", ông Hạnh nói.
Cũng theo ông Hạnh, trong giai đoạn đầu, ngành thuế ưu tiên hỗ trợ để người dân làm quen với phương thức mới, chưa đặt nặng xử phạt nếu có vi phạm. "Trước mắt, chúng tôi chủ yếu cầm tay chỉ việc, hướng dẫn cụ thể để người dân thực hiện đúng quy định", ông nói.
Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 169 về mục tiêu tăng trưởng của các địa phương năm 2026 và giai đoạn 2026-2030.
Theo kế hoạch của Chính phủ, giai đoạn đến năm 2030 sẽ có 32 địa phương được giao mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 10%/năm trở lên. Chỉ 2 địa phương có chỉ tiêu thấp hơn mức này là Sơn La (8-8,5%) và Đồng Tháp (từ 9% trở lên).
Trong đó, 7 địa phương được giao mục tiêu tăng trưởng cao nhất, với GRDP bình quân trên 11%/năm, gồm Hải Phòng, Quảng Ninh, Phú Thọ, Nghệ An, Khánh Hòa, An Giang và Đà Nẵng.
Về thu nhập, Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 có 4 địa phương đạt GRDP bình quân đầu người vượt 10.000 USD, gồm TPHCM (14.400 USD), Hà Nội (12.000 USD), Hải Phòng (11.247 USD) và Đồng Nai (10.729 USD).
Đối với 2 đầu tàu kinh tế, Hà Nội và TPHCM lần lượt được giao mục tiêu tăng trưởng GRDP 11% và 10,2%. Hà Nội cũng là địa phương có yêu cầu giải ngân vốn đầu tư lớn nhất cả nước, khoảng 5 triệu tỷ đồng trong giai đoạn đến năm 2030, riêng năm nay là 730.000 tỷ đồng.
Đáng chú ý, Hải Phòng là địa phương được giao mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao nhất cả nước trong giai đoạn tới, với GRDP từ 13% trở lên và phấn đấu đạt 14%.
Động lực tăng trưởng chủ yếu được kỳ vọng đến từ khu vực công nghiệp và xây dựng, với mục tiêu tăng 15,2%. Khu vực dịch vụ được giao tăng 10,9%, trong đó vận tải, kho bãi dự kiến tăng 13,52% và bán buôn, bán lẻ tăng 12,18%.
Trong khi đó, Quảng Ninh dẫn đầu cả nước về mục tiêu thu nhập bình quân đầu người. Năm 2026, GRDP bình quân đầu người của địa phương này được đặt ở mức 11.800 USD, cao hơn gấp đôi mức bình quân của Việt Nam năm 2025. Đến năm 2030, con số này được kỳ vọng tăng lên 20.000 USD.
Không chỉ dẫn đầu về thu nhập, Quảng Ninh còn được giao mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 12%/năm trong giai đoạn 2026-2030, chỉ đứng sau Hải Phòng. Dịch vụ tiếp tục là trụ cột với mục tiêu tăng gần 13,5%, trong khi công nghiệp và xây dựng tăng 12,33%. Đáng chú ý, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo được kỳ vọng bứt phá mạnh với tốc độ tăng trưởng lên tới 21,34% trong giai đoạn đến năm 2030.
Theo Nghị quyết, mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số" trong giai đoạn 2026-2030 được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Trong bối cảnh năm 2026 mở đầu cho giai đoạn phát triển mới của đất nước, Chính phủ yêu cầu các địa phương chủ động đổi mới tư duy, nâng cao năng lực điều hành, bám sát kịch bản tăng trưởng để hoàn thành các chỉ tiêu được giao.
Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm theo dõi sát diễn biến tình hình kinh tế trong nước và quốc tế, chủ động cập nhật kịch bản tăng trưởng, xác định các động lực mới và đề ra giải pháp phù hợp.
Những địa phương đạt hoặc vượt mục tiêu được giao tiếp tục phấn đấu đạt kết quả cao hơn, trong khi các địa phương tăng trưởng thấp hơn kịch bản phải khẩn trương rà soát nguyên nhân, tháo gỡ điểm nghẽn và xây dựng các giải pháp đột phá để hoàn thành mục tiêu.
Chính phủ cũng yêu cầu các địa phương định kỳ rà soát, cập nhật nhiệm vụ tăng trưởng theo tháng và quý; thực hiện chế độ báo cáo đánh giá tình hình, kiến nghị giải pháp gửi Bộ Tài chính trước ngày 25 của tháng cuối cùng trong quý.
Đồng thời, nghiên cứu bổ sung các nguồn lực, động lực tăng trưởng mới để trình Hội đồng nhân dân cùng cấp xem xét điều chỉnh mục tiêu trong trường hợp cần thiết.
Bên cạnh đó, các địa phương phải tập trung tháo gỡ các dự án tồn đọng liên quan đến đất đai, quy hoạch; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, xử lý khó khăn trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp và đẩy nhanh xử lý tài sản công dôi dư.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ nhấn mạnh là tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công, coi đây là tiêu chí quan trọng đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể và người đứng đầu.
Các địa phương cần đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, triển khai các dự án trọng điểm, đồng thời bảo đảm chất lượng, hiệu quả đầu tư, tránh thất thoát, lãng phí và tiêu cực.
Chỉ trong 4 phiên giao dịch gần đây, VN-Index dao động trong biên độ từ hơn 20 điểm đến gần 50 điểm. Có phiên chỉ số giảm gần 50 điểm rồi thu hẹp đà giảm khi đóng cửa, có phiên tăng từ khoảng 1.758 điểm lên hơn 1.804 điểm chỉ trong vài giờ giao dịch.
Việc chỉ số liên tục biến động với biên độ lớn trong một phiên khiến thị trường được nhiều nhà đầu tư ví như một chuyến "tàu lượn siêu tốc".
Theo ông Phạm Nguyên Long - Trưởng phòng Trung tâm Phân tích Công ty Chứng khoán TVS, diễn biến rung lắc mạnh trong thời gian gần đây là kết quả của hai yếu tố chính.
Thứ nhất, thanh khoản thị trường đã suy giảm đáng kể. Giá trị giao dịch bình quân từ đầu tháng 6 đến nay chỉ đạt khoảng 18.463 tỉ đồng mỗi phiên, giảm 41% so với quý 1-2026. Trong bối cảnh dòng tiền suy yếu, chỉ một áp lực bán không quá lớn cũng có thể khiến chỉ số biến động mạnh.
Bên cạnh đó, VN-Index hiện phụ thuộc khá lớn vào diễn biến của một số cổ phiếu vốn hóa lớn. Tính đến ngày 15-7, VN-Index chỉ giảm khoảng 0,5% so với đầu năm. Tuy nhiên, nếu loại trừ nhóm cổ phiếu thuộc Vingroup, chỉ số thực tế đã giảm gần 4%, cho thấy diễn biến của một vài cổ phiếu trụ có thể tạo ảnh hưởng đáng kể lên chỉ số chung.
Trong khi đó, ông Hồ Hữu Tuấn Hiếu, Trưởng nhóm chiến lược đầu tư SSI Research, cho rằng điều đáng chú ý không phải là việc thị trường xuất hiện những nhịp hồi sau khi giảm mạnh, mà là các nhịp hồi này vẫn chưa cho thấy sự cải thiện về chất lượng của dòng tiền.
Theo ông Hiếu, VN-Index đã nhiều lần phản ứng khi lùi về vùng 1.800 điểm, nhưng chủ yếu mang tính tự nhiên hơn là dấu hiệu của một xu hướng hồi phục bền vững.
Nếu lực cầu thực sự đủ mạnh, thanh khoản ở vùng giá thấp phải cải thiện và thị trường sẽ duy trì được trạng thái cân bằng sau đó. Tuy nhiên, những tín hiệu này vẫn chưa xuất hiện.
Cũng theo vị này, dù nhiều cổ phiếu đã lùi về mặt bằng giá thấp hơn, thị trường vẫn chưa ghi nhận sự trở lại rõ rệt của lực cầu chủ động. Việc thanh khoản tiếp tục duy trì ở mức thấp cho thấy dòng tiền vẫn đứng ngoài quan sát, khiến thị trường thiếu động lực để hình thành một xu hướng tăng mới.
Theo ông Hiếu, việc thị trường liên tục lùi về các vùng giá thấp hơn để tìm kiếm lực cầu nhưng thanh khoản vẫn không cải thiện là dấu hiệu cho thấy sức mạnh của thị trường còn suy yếu.
Theo ông Long, sau khi tạo đỉnh quanh vùng 1.900 điểm, các nhịp rung lắc mạnh cũng phản ánh khả năng thị trường đang bước vào giai đoạn điều chỉnh. Để đánh giá xu hướng, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào điểm số cuối phiên mà cần theo dõi diễn biến của các nhóm cổ phiếu dẫn dắt như Vingroup và ngân hàng.
Bên cạnh đó, thanh khoản và phản ứng của dòng tiền tại các vùng hỗ trợ sẽ là những tín hiệu quan trọng để đánh giá sức mạnh cung - cầu. Nếu các nhóm cổ phiếu trụ đi ngang hoặc suy yếu trong khi dòng tiền chưa cải thiện, khả năng nâng đỡ VN-Index sẽ giảm đáng kể.
Trong bối cảnh thị trường liên tục xuất hiện những cú đảo chiều mạnh trong ngày, ông Long khuyến nghị nhà đầu tư nên xây dựng kế hoạch giao dịch từ trước, tránh tâm lý mua đuổi khi thị trường tăng nóng hoặc bán tháo khi chỉ số giảm sâu.
Việc giải ngân hoặc chốt lời từng phần cũng giúp giảm rủi ro lựa chọn sai thời điểm, đồng thời duy trì tỉ trọng tiền mặt phù hợp để chủ động nếu thị trường xuất hiện thêm những nhịp điều chỉnh.
