Những việc nên làm mỗi ngày để tăng lưu thông máu

Ngày 16/5, tại hội thảo tổng kết Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các chuyên gia y tế, giáo dục đã cảnh báo về "khủng hoảng thiếu vận động" ở giới trẻ Việt Nam.

Theo WHO, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao, với 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày. Những con số đáng báo động này cho thấy lối sống tĩnh tại ngày càng phổ biến ở giới trẻ.

Thiếu vận động thể chất là một trong những tác nhân chính góp phần làm gia tăng gánh nặng các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, như béo phì, tim mạch, tiểu đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên khiến thanh thiếu niên thiếu thời gian vận động đến từ áp lực học tập khổng lồ. Dữ liệu từ Nghiên cứu Y tế Học đường Toàn cầu (GSHS) do WHO và Bộ Y tế thực hiện chỉ ra phần lớn học sinh duy trì thói quen tĩnh tại do ngồi học quá lâu, trong khi môn giáo dục thể chất tại trường học nhiều nơi vẫn nặng tính hình thức, thời lượng ít ỏi và thiếu sức hút.

Nguyên nhân thứ hai là sự bùng nổ của kỷ nguyên số, khi thiết bị thông minh và mạng xã hội dần thay thế các hoạt động thể chất ngoài trời, "giam lỏng" giới trẻ trong không gian ảo.

Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh làm thu hẹp không gian xanh, công viên và sân chơi tại các thành phố lớn cũng tạo ra rào cản đáng kể. Khi môi trường sống thiếu không gian vận động an toàn, cộng thêm tình trạng ô nhiễm không khí và giao thông phức tạp, phụ huynh có xu hướng giữ con ở nhà, vô tình đẩy trẻ vào lối sống khép kín.

Cuối cùng, nguyên nhân sâu xa thuộc về văn hóa gia đình là tâm lý ưu tiên tuyệt đối cho thành tích học tập, xem nhẹ vai trò của thể thao. Hệ lụy của nhận thức này, kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng dư thừa thức ăn nhanh, đã được Viện Dinh dưỡng Quốc gia liên tục cảnh báo qua tỷ lệ béo phì ở học sinh thành thị đang ở mức báo động đỏ, kéo theo sự khởi phát sớm của các bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và tăng huyết áp ngay ở độ tuổi học đường.

Trong nỗ lực can thiệp, tổ chức PATH cùng các đối tác trong nước và quốc tế đã triển khai chương trình thúc đẩy thể thao học đường giai đoạn 2025-2026. Trải qua gần hai năm, dự án giúp hơn 229.000 học sinh cùng người dân duy trì thói quen tập luyện thường xuyên, đồng thời tăng 22,6% tỷ lệ học sinh đạt chuẩn vận động tại 10 trường thí điểm.

TS.BS Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại PATH, cho biết ban tổ chức lồng ghép nhiều hoạt động quen thuộc như đạp xe, khiêu vũ hay kéo co nhằm thu hút giới trẻ, giúp các em rèn luyện thể lực và xây dựng tinh thần đồng đội.

Thay đổi tích cực từ dự án đã chạm đến nhiều học sinh. Em Lê Khánh Thy, trường THCS Cao Xuân Huy (Nghệ An), cho hay bản thân từng ngại chơi thể thao nhưng nay đã tự tin truyền cảm hứng vận động cho cộng đồng.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao cách tiếp cận trao quyền cho học sinh dẫn dắt phong trào thể chất, từ đó tạo ra tác động bền vững mà nhiều quốc gia khác có thể học hỏi. WHO đặt mục tiêu toàn cầu giảm 15% tình trạng thiếu vận động thể chất vào năm 2030, trong đó trường học được xem là môi trường trọng tâm để thay đổi hành vi.

Bên cạnh giới trẻ, WHO cũng khuyến cáo người trưởng thành cần duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ mạnh mỗi tuần. Thói quen rèn luyện thể chất thường xuyên giúp mọi người giảm 30% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, kiểm soát tốt cân nặng, huyết áp và mỡ máu. Các chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ giúp con người phòng ngừa đến 80% số ca tử vong sớm do bệnh lý tim mạch.

Tin Gốc: Vnexpress

Tăng huyết áp được chẩn đoán khi chỉ số huyết áp đo tại phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên. Khi huyết áp duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Thành tim dày lên, động mạch dần xơ cứng, mất khả năng đàn hồi và dễ tổn thương hơn. Theo thời gian, tình trạng này có thể dẫn đến suy tim, bệnh mạch vành, đột quỵ và tổn thương thận.

Theo tiến sĩ, bác sĩ phẫu thuật tim mạch Ramakanta Panda, nhà sáng lập Viện Tim châu Á (Asian Heart Institute) tại Ấn Độ, tăng huyết áp là bệnh lý tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ qua ở giai đoạn đầu. Qua nhiều thập kỷ điều trị các ca tim mạch nặng, ông cho biết nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.

Bác sĩ Panda cho biết một số dấu hiệu cảnh báo huyết áp tăng.

Đau đầu buổi sáng kéo dài

Thức dậy với cơn đau đầu âm ỉ, đặc biệt ở vùng sau đầu, thường bị nhầm là do thiếu ngủ hoặc mất nước. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu huyết áp cao vào ban đêm hoặc sáng sớm. Tăng huyết áp vào buổi sáng sớm có liên quan đến nguy cơ mắc đột quỵ và các bệnh tim mạch ở người lớn tuổi cao hơn.

Mệt mỏi, giảm khả năng vận động

Khi cơ tim dày lên và khả năng bơm máu suy giảm, người bệnh có thể dễ hụt hơi hoặc mệt hơn sau những hoạt động vốn trước đây thực hiện bình thường. Phì đại thất trái do tăng huyết áp kéo dài là yếu tố nguy cơ của suy tim và đột tử do tim mạch.

Mạch đập mạnh bất thường ở cổ

Cảm giác mạch đập mạnh ở cổ hoặc nhìn thấy mạch máu vùng cổ đập rõ bất thường có thể là dấu hiệu mạch máu đang chịu áp lực cao hoặc dần xơ cứng. Tình trạng động mạch chủ kém đàn hồi có liên quan nguy cơ tử vong do tim mạch cao hơn ở người tăng huyết áp.

Giảm tập trung, đầu óc mơ hồ

Khó tập trung, suy nghĩ chậm hoặc "sương mù não" có thể liên quan tổn thương các mạch máu nhỏ trong não do tăng huyết áp kéo dài. Các chuyên gia cho rằng tăng huyết áp là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi, nhưng nguy cơ có thể giảm nếu huyết áp được kiểm soát tốt.

Chảy máu mũi hoặc xuất huyết mắt

Chảy máu mũi tái diễn hoặc xuất hiện mảng đỏ trong lòng trắng mắt không do chấn thương cũng có thể là dấu hiệu cần kiểm tra huyết áp.

Đi tiểu đêm nhiều lần

Nhiều người cho rằng tiểu đêm liên quan tuyến tiền liệt hoặc vấn đề ở hệ tiết niệu, song đây cũng có thể là dấu hiệu thận bị ảnh hưởng bởi tăng huyết áp kéo dài. Huyết áp cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn tính.

Khó thở khi nằm

Nếu phải kê thêm gối để ngủ hoặc cảm thấy khó thở khi nằm, người bệnh nên đi khám sớm. Đây có thể là dấu hiệu sớm của suy tim do tăng huyết áp không kiểm soát.

Mọi người nên đo huyết áp thường xuyên, đặc biệt nếu xuất hiện các dấu hiệu kéo dài như đau đầu buổi sáng, mệt mỏi bất thường, tiểu đêm nhiều hoặc giảm tập trung.

Tiến sĩ Panda cho rằng thay đổi lối sống và điều trị sớm có thể giúp giảm áp lực lên tim và mạch máu trước khi tổn thương trở nên nghiêm trọng. Theo ông, dù tiến triển âm thầm, tăng huyết áp vẫn có thể được kiểm soát tốt nếu được phát hiện kịp thời.

Tin Gốc: Vnexpress

Ngày 4-7, Trung tá Đàm Huy Hoàng - Giám đốc Trung tâm Nuôi trồng, nghiên cứu chế biến dược liệu (Cục Hậu cần Quân khu 9, còn gọi là Trại rắn Đồng Tâm), cảnh báo rằng nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra không phải vì nọc độc quá nguy hiểm mà do người dân sơ cứu sai cách hoặc tin vào các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng.

Trung tá Hoàng cho biết miền Tây đã bước vào mùa mưa, đây là thời điểm các loài rắn sinh sôi, phát triển mạnh, đồng thời nước ngập làm xáo trộn nơi cư trú khiến chúng thường bò vào khu dân cư hoặc những nơi con người sinh sống, lao động. Người dân làm vườn, làm ruộng, đi bắt cá, thu hoạch nông sản hoặc đi lại vào ban đêm là nhóm có nguy cơ bị rắn cắn cao.

Các loài rắn độc thường gặp ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long gồm rắn lục đuôi đỏ, rắn hổ đất và rắn hổ hồng (còn gọi là hổ lửa, sải cổ đỏ hoặc hoa học trò).

Nếu không được cấp cứu và điều trị kịp thời, nạn nhân có thể bị rối loạn đông máu, liệt hô hấp, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong.

Điều đáng lo ngại, theo trung tá Hoàng, vẫn còn không ít người khi bị rắn cắn lựa chọn đắp lá cây, hút nọc, rạch vết thương hoặc tìm đến các phương pháp chữa trị dân gian.

Những cách làm này không có cơ sở khoa học, không giúp loại bỏ nọc độc mà còn làm chậm thời gian điều trị, khiến tình trạng bệnh nặng hơn và gây khó khăn cho quá trình cứu chữa.

"Khi bị rắn cắn, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh, hạn chế vận động để làm chậm sự lan truyền của nọc độc, bất động chi bị cắn và nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế có khả năng điều trị rắn cắn hoặc có huyết thanh kháng nọc. Nếu có thể, nên ghi nhớ hoặc chụp lại hình dạng con rắn để bác sĩ xác định đúng loại nọc độc và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp", trung tá Hoàng khuyến cáo.

Bên cạnh đó, người dân nên rửa sạch vết cắn bằng nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn thông thường, tháo bỏ nhẫn, vòng hoặc các vật dụng đeo trên chi bị cắn để tránh chèn ép khi sưng nề.

Trong một số trường hợp phù hợp có thể băng ép bằng băng bản rộng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Sơ cứu đúng cách và đưa nạn nhân đến bệnh viện trong "thời gian vàng" có ý nghĩa quyết định, giúp giảm nguy cơ tử vong cũng như hạn chế các biến chứng nặng do rắn độc cắn gây ra.

Ngược lại, tuyệt đối không rạch hoặc trích vết cắn, không ga rô quá chặt, không hút nọc bằng miệng hay dụng cụ, không đắp lá cây, hóa chất hoặc chườm nóng, chườm lạnh lên vết thương.

Để phòng tránh rắn cắn trong mùa mưa, trung tá Đàm Huy Hoàng khuyến cáo người dân nên phát quang bụi rậm, dây leo và các khu vực quanh nhà để hạn chế nơi trú ẩn của rắn; không ngủ trực tiếp dưới nền nhà, đặc biệt ở vùng thường xuyên ngập nước.

Mang ủng và găng tay khi làm việc ở đồng ruộng, vườn cây hoặc khu vực nhiều cỏ rậm; không tự ý bắt hoặc đùa nghịch với rắn nếu không có kiến thức chuyên môn.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ