Cortisol được sản xuất bởi tuyến thượng thận và tham gia điều hòa nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa năng lượng, kiểm soát đường huyết, huyết áp, phản ứng miễn dịch và chu kỳ ngủ thức. Trong điều kiện bình thường, nồng độ cortisol tăng giảm tự nhiên theo thời gian trong ngày và giúp cơ thể thích nghi với các tình huống cần phản ứng nhanh.
Khi cortisol duy trì ở mức cao trong thời gian dài, cơ thể có thể đối mặt với nhiều vấn đề như tăng đường huyết, tăng huyết áp, suy giảm miễn dịch, rối loạn giấc ngủ và giảm khả năng phục hồi sau căng thẳng.
Laura Isaacson (Giám đốc dinh dưỡng lâm sàng tại Vida Health, Mỹ) nhấn mạnh rằng không có loại thực phẩm nào trực tiếp gây căng thẳng, nhưng một số lựa chọn ăn uống có thể khiến hệ thống điều hòa hormone hoạt động kém hiệu quả hơn.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, nhóm thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện là một trong những yếu tố dễ làm rối loạn đường huyết nhất. Các loại bánh ngọt ăn sáng như bánh rán, bánh cuộn quế hoặc bánh nướng đóng gói có thể khiến đường huyết tăng nhanh rồi giảm mạnh sau đó.
Khi lượng đường trong máu sụt giảm đột ngột, cơ thể xem đây là tín hiệu căng thẳng và kích hoạt giải phóng cortisol để ổn định lại mức đường huyết.
Ngũ cốc ăn sáng nhiều đường cũng tạo ra cơ chế tương tự. Dù tiện lợi, những sản phẩm này thường chứa lượng đường cao nhưng ít chất xơ và protein, khiến năng lượng tăng nhanh rồi giảm nhanh chỉ sau vài giờ.
Các chuyên gia khuyến nghị thay thế bằng yến mạch, sữa chua Hy Lạp, hạt chia hoặc trái cây tươi để giúp đường huyết ổn định hơn.
Nhóm thực phẩm siêu chế biến như khoai tây chiên, gà rán công nghiệp và nhiều món ăn nhanh khác cũng được nhắc đến trong danh sách cần hạn chế.
Các nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến tình trạng viêm mạn tính và căng thẳng chuyển hóa, những yếu tố có thể khiến cortisol duy trì ở mức cao trong thời gian dài.
Bánh mì trắng và các loại carbohydrate tinh chế cũng có thể gây ra những biến động mạnh về đường huyết nếu được tiêu thụ riêng lẻ.
Thay vì loại bỏ hoàn toàn, các chuyên gia khuyến nghị kết hợp chúng với nguồn protein và chất xơ để làm chậm quá trình hấp thu đường.
Ngoài ra súp đóng hộp chứa hàm lượng natri cao cũng được xem là yếu tố có thể kích hoạt hệ thống phản ứng căng thẳng của cơ thể.
Việc tiêu thụ quá nhiều natri không chỉ ảnh hưởng đến huyết áp mà còn có thể góp phần làm gia tăng hoạt động của các hormone liên quan đến căng thẳng.
Thịt xông khói, xúc xích và các loại thịt chế biến sẵn giàu chất béo bão hòa cũng được các chuyên gia lưu ý. Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn chứa nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng phản ứng cortisol và thúc đẩy quá trình viêm trong cơ thể.
Cuối cùng, các loại snack tẩm gia vị, khoai tây chiên đóng gói và thực phẩm ăn vặt chứa nhiều phụ gia thường kết hợp đồng thời lượng lớn muối, đường và chất béo không lành mạnh. Việc tiêu thụ thường xuyên các sản phẩm này có thể tác động tiêu cực đến các cơ chế điều hòa căng thẳng của cơ thể theo thời gian.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng điều quan trọng không nằm ở việc loại bỏ hoàn toàn một món ăn cụ thể mà là xây dựng chế độ ăn cân bằng và ổn định lâu dài.
Tara Roscioli (chuyên gia dinh dưỡng chức năng, Mỹ), đưa ra lời khuyên rằng một bữa ăn lý tưởng nên kết hợp carbohydrate giàu chất xơ, protein chất lượng cao và chất béo lành mạnh. Sự kết hợp này giúp hạn chế dao động đường huyết, duy trì nguồn năng lượng ổn định và giảm áp lực lên hệ thống điều hòa hormone.
Các thực phẩm được khuyến khích bao gồm rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt dinh dưỡng, dầu ô liu và cá béo như cá hồi, cá thu hoặc cá mòi.
Đặc biệt, axit béo omega-3 trong cá biển được chứng minh có liên quan đến phản ứng căng thẳng cân bằng hơn và mức cortisol thấp hơn ở một số nhóm đối tượng nghiên cứu.
Nhiều chuyên gia cho rằng chế độ ăn Địa Trung Hải, với nền tảng là thực phẩm tươi, ít chế biến và giàu thực vật, là một trong những mô hình ăn uống có lợi nhất cho việc duy trì sức khỏe chuyển hóa cũng như khả năng thích nghi với căng thẳng.
Mặc dù cortisol thường bị xem là “hormone gây căng thẳng”, đây thực chất là hormone thiết yếu cho sự sống. Mục tiêu không phải loại bỏ cortisol mà là giúp cơ thể duy trì mức hormone này trong giới hạn phù hợp thông qua lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên và chế độ dinh dưỡng cân bằng.
Nhiều phường tại Hà Nội vừa đồng loạt công khai danh sách các cơ sở vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm, với các lỗi phổ biến như không bảo đảm vệ sinh khu chế biến, không đăng ký hộ kinh doanh, thiếu dụng cụ thu gom rác thải...
Theo thông báo của Phòng Văn hóa - Xã hội UBND phường Kim Liên, trong 2 tháng qua, nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống trên địa bàn đã bị xử phạt. Cụ thể:
Nhà hàng Dookki Vincom Phạm Ngọc Thạch (địa điểm kinh doanh số 3 tại Hà Nội của Công ty TNHH Tập đoàn Vina C&D) bị phạt 8 triệu đồng do cống rãnh thoát nước thải khu vực cửa hàng, nhà bếp bị ứ đọng, không được che kín.
Công ty cổ phần dịch vụ Sen Hồng (chi nhánh căng tin Bệnh viện Bạch Mai) bị phạt 8 triệu đồng vì không có dụng cụ thu gom, chứa đựng rác thải, chất thải bảo đảm vệ sinh.
Công ty cổ phần Tập đoàn Golden Gate - chi nhánh miền Bắc (căng tin Tô Hoa nhà A11, Bệnh viện Bạch Mai) bị phạt 8 triệu đồng do cống rãnh thoát nước thải khu vực cửa hàng, nhà bếp bị ứ đọng, không được che kín.
Cơ sở kinh doanh Han Kim Chi của bà Bùi Thị Kim Ngọc (101 C8 Kim Liên) bị phạt 4 triệu đồng vì bày bán, chứa đựng thực phẩm trên thiết bị, dụng cụ, vật liệu không bảo đảm vệ sinh.
Đồ ăn chín Bảo Hòa (D7K-10 chợ Kim Liên) bị phạt 1,5 triệu đồng do không sử dụng găng tay khi tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm chín, thức ăn ngay.
UBND phường Láng vừa công khai danh sách các cơ sở bị xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm, cập nhật từ ngày 1-1 đến 15-4-2026.
Hộ kinh doanh bún riêu tóp mỡ mọc giòn cô Hương Béo - Chùa Láng (61 Chùa Láng) bị phạt 4 triệu đồng do không có dụng cụ bảo quản riêng cho thực phẩm tươi sống và thực phẩm đã qua chế biến.
Hộ kinh doanh cơm đốt thố Lão Đại I (50 Nguyên Hồng) bị phạt 4 triệu đồng vì khu vực chế biến có côn trùng gây hại xâm nhập.
Cơ sở Phở Hào (102 C10 tập thể Nguyên Hồng) bị phạt 4 triệu đồng do cống thoát nước thải khu vực nhà bếp ứ đọng, không được che kín.
Cơ sở trà sữa Laboong (P101 B1 tập thể Nam Thành Công) bị phạt 4 triệu đồng vì không có dụng cụ chứa đựng rác thải bảo đảm vệ sinh.
Hộ kinh doanh Linh Thị Lệ Thu (1 ngõ 157 Chùa Láng) bị phạt 4 triệu đồng do không có dụng cụ thu gom, chứa đựng rác thải bảo đảm vệ sinh.
Hộ kinh doanh Bếp Vị Xưa (căn LK05, số 25 Vũ Ngọc Phan) bị phạt 4 triệu đồng vì không thực hiện quy định về chế độ kiểm thực 3 bước.
Hộ kinh doanh Mực Hoàn Hương (30 Huỳnh Thúc Kháng) bị phạt 4 triệu đồng do cống thoát nước thải khu vực nhà bếp bị ứ đọng.
Cơ sở cơm thố Bách Khoa (28 Chùa Láng), Gà ngon phố - gà nướng lu Trúc Khê (18 Trúc Khê) và Gà nướng lu (672 đường Láng) cùng bị phạt 7,5 triệu đồng do không đăng ký thành lập hộ kinh doanh.
Cửa hàng ăn uống Vườn Bia 38 (101C5 Hoàng Ngọc Phách) bị phạt mức cao nhất tại phường - 12 triệu đồng - do mắc nhiều vi phạm cùng lúc: khu chế biến có côn trùng gây hại, cống thoát nước thải ứ đọng không che kín và không có dụng cụ thu gom rác thải bảo đảm vệ sinh.
Trong tháng 4-2026, UBND phường Đống Đa công khai 3 cơ sở bị xử phạt về an toàn thực phẩm. Cụ thể:
Công ty cổ phần đầu tư - thương mại và xây lắp Thiên Thai (60B Xã Đàn 2) bị phạt 8 triệu đồng vì bày bán, chứa đựng thực phẩm trên thiết bị, dụng cụ, vật liệu không bảo đảm vệ sinh.
Cơ sở kinh doanh Dương Thị Thủy (1 ngõ 26 Võ Văn Dũng) bị phạt 4 triệu đồng vì sử dụng người tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm nhưng không trang bị đầy đủ bảo hộ lao động.
Công ty TNHH thương mại TPT Hà Nội bị phạt 8 triệu đồng do không có dụng cụ thu gom, chứa đựng rác thải, chất thải bảo đảm vệ sinh.
UBND phường Vĩnh Tuy xử phạt bà Đàm Thị Phương, chủ Lớp mầm non độc lập Ban Mai (186 Dương Văn Bé), 4 triệu đồng vì không thực hiện đúng quy định về chế độ kiểm thực 3 bước.
Cơ thể người vận hành theo đồng hồ sinh học 24 giờ, giúp điều chỉnh hoóc môn, cảm giác đói và quá trình trao đổi chất. Buổi sáng thường là thời điểm cơ thể xử lý đường hiệu quả hơn vì độ nhạy insulin cao hơn so với buổi tối, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Khi ăn sáng muộn, thậm chí đến gần trưa mới ăn, cơ thể có thể bị lệch giữa thời gian thức dậy và thời gian nạp năng lượng. Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Nutrients cho thấy ăn muộn hơn trong ngày có liên quan đến nguy cơ rối loạn chuyển hóa cao hơn, trong khi ăn sớm lại phù hợp hơn với nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể.
Ở một số người, tình trạng này kéo dài sẽ làm khó kiểm soát cân nặng hơn. Một nghiên cứu đăng trên chuyên san Appetite đã chia các tình nguyện viên ra 2 nhóm. Nhóm đầu ăn sáng trước 10 giờ, nhóm còn lại ăn sau 10 giờ. Kết quả cho thấy nhóm ăn sáng muộn hơn có chỉ số khối cơ thể (BMI) cao hơn và nguy cơ béo phì cũng tăng so với nhóm ăn sớm.
Do đó, duy trì thời điểm ăn sáng ổn định và không ăn quá muộn có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng, đặc biệt khi kết hợp với chế độ ăn cân đối và lối sống lành mạnh.
Ngoài ra, không phải ai cũng phù hợp với việc ăn sáng sớm, đặc biệt là lúc 6 - 7 giờ sáng. Người làm ca đêm, người có lịch sinh hoạt khác biệt hoặc những người thức dậy muộn có thể có giờ ăn khác.
Ví dụ, nếu thức dậy lúc 10 giờ sáng và ăn lúc 11 giờ thì điều đó vẫn khá hợp lý. Vấn đề đáng lo hơn là thức dậy từ rất sớm nhưng đến trưa mới ăn bữa đầu tiên. Khoảng cách giữa lúc thức dậy và bữa sáng đôi khi lại quan trọng hơn so với dựa vào giờ cố định trên đồng hồ.
Hiện chưa có một khung giờ ăn sáng cố định phù hợp với tất cả mọi người. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia dinh dưỡng cho rằng nên ăn bữa đầu tiên trong khoảng 1 - 3 giờ sau khi thức dậy, đặc biệt nếu dễ bị đói vào cuối ngày hoặc có vấn đề kiểm soát đường huyết.
Một bữa sáng cân bằng nên có protein như trứng hoặc sữa chua, chất xơ từ yến mạch, trái cây hoặc rau xanh, cùng chất béo lành mạnh từ các loại hạt hoặc trái bơ. Quan trọng nhất vẫn là duy trì giờ ăn tương đối ổn định, tránh bỏ đói cơ thể quá lâu rồi ăn dồn quá nhiều vào buổi tối, theo Healthline.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), đến năm 2026, dân số VN đã vượt quá 102 triệu người. Theo báo cáo năm 2024 do Cục Thống kê và UNFPA thực hiện, VN đang trong giai đoạn "dân số vàng" với lực lượng lao động trẻ dồi dào (67,4% dân số trong độ tuổi 15 - 64) nhưng đồng thời cũng đang già hóa nhanh chóng. Dân số trên 60 tuổi đạt 14,2% vào năm 2024 (khoảng 14,3 triệu người) và dự kiến sẽ đạt 20,9% vào năm 2034. VN đặt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt mục tiêu này, VN phải chuyển đổi từ mô hình dựa vào lao động và vốn sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và vốn con người; thanh niên cần được xem là tác nhân của sự thay đổi, không phải là đối tượng thụ hưởng.
"Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng" là chủ đề Ngày Dân số thế giới năm nay (11.7). Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), Ngày Dân số thế giới 2026 tại VN chú trọng các hoạt động tăng cường cam kết quốc gia và địa phương về 5 nhóm nội dung lớn:
1. Thúc đẩy việc thực hiện quyền và lựa chọn của thanh niên: chuyển đổi từ phương thức kiểm soát dân số sang các cách tiếp cận dựa trên "quyền và lựa chọn" thông qua trao quyền cho người trẻ, giúp họ đưa ra quyết định về giáo dục, việc làm và cuộc sống gia đình;
2. Thu hẹp khoảng cách giới: vận động toàn dân thay đổi quan niệm trọng nam hơn nữ; giúp phụ nữ trẻ thực hiện quyền tự chủ về cơ thể, nâng cao sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và chủ động theo đuổi sự nghiệp;
3. Xây dựng khả năng chống chịu và phục hồi sau biến cố: giải quyết cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần đang nổi lên, cũng như các biến cố đối với thanh niên, nhất là các nhóm dễ bị tổn thương;
4. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo: thanh niên không chỉ là người thụ hưởng mà còn là đối tác trong các giải pháp kỹ thuật số và các hoạt động vận động cộng đồng;
5. Đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau: ưu tiên hòa nhập và quan tâm các nhóm bị thiệt thòi và dễ bị tổn thương như thanh niên khuyết tật, thanh niên LGBTQI+, thanh niên dân tộc thiểu số và thanh niên di cư.
