Ngày 24/5, bà He Tingbo (Hà Đình Ba), Chủ tịch mảng kinh doanh bán dẫn của Huawei, bước lên sân khấu Hội nghị Chuyên đề Quốc tế về Mạch và Hệ thống (IEEE ISCAS) ở Thượng Hải và trình bày về thiết kế chip đột phá. Đây là lần đầu bà xuất hiện trở lại trước truyền thông kể từ năm 2019, sau khi Huawei bị Mỹ liệt vào danh sách thực thể.
Tại đó, bà Tingbo giới thiệu Định luật Mở rộng Tau, tuyên bố giúp chip Huawei đạt mật độ bóng bán dẫn tương đương tiến trình 1,4 nm vào năm 2031 mà không cần máy in thạch bản cực tím (EUV), vốn nằm ngoài tầm với do lệnh cấm của Mỹ. Theo Reuters, tham vọng này rất đáng chú ý vì năng lực sản xuất chip tiên tiến nhất của Trung Quốc hiện được ước tính khoảng 7 nm.
“Chúng tôi biết trước ngày này nhiều năm rồi, và đã có kế hoạch dự phòng”, bà Tingbo nói năm 2019 khi Qualcomm, Xilinx, Intel, Broadcom đồng loạt ngừng cung cấp chip cho Huawei.
Theo SCMP, việc bà Tingbo âm thầm phát triển ở hậu trường đã trở thành biểu tượng cho cuộc chiến sinh tồn của Huawei. Sự xuất hiện trở lại báo hiệu sẽ có những chuyển biến tích cực về tương lai bán dẫn mà công ty đang theo đuổi.
“Nữ hoàng chip” Trung Quốc
Bà Tingbo sinh năm 1969 tại tỉnh Hồ Nam, tốt nghiệp trung học năm 1987. Bà có bằng cử nhân kép về vật lý bán dẫn và kỹ thuật truyền thông, sau đó là bằng thạc sĩ tại Đại học Bưu điện và Viễn thông Bắc Kinh (BUPT) năm 1996. Cùng năm, bà gia nhập Huawei với tư cách kỹ sư phát triển, nghiên cứu, kiến trúc và chuỗi cung ứng trong bộ phận chip.
Năm 2003, nhà sáng lập Huawei Nhậm Chính Phi bổ nhiệm Tingbo làm người đứng đầu nhóm phát triển chip. Năm sau, bộ phận tách riêng thành công ty con, mang tên HiSilicon, còn bà trở thành chủ tịch. Trong hơn hai thập kỷ, bà đã biến mảng bán dẫn Huawei từ một nhóm nội bộ thành đơn vị thiết kế chip toàn diện.
Theo tiểu sử nghề nghiệp đăng trên trang IEEE ISCAS, Tingbo xây dựng năng lực bán dẫn Huawei với “danh mục sản phẩm rộng nhất trong ngành”, phủ sóng từ lĩnh vực thiết kế SoC quy mô lớn, mạch tương tự và tín hiệu hỗn hợp tốc độ cao, thiết kế chip tần số vô tuyến, công nghệ nguồn, cảm biến và toàn bộ kiến trúc bộ xử lý.
Với loạt thành tựu đó, bà được ngành công nghiệp bán dẫn và truyền thông mệnh danh là “nữ hoàng chip Trung Quốc”. Tháng 3/2018, bà có tên trong hội đồng quản trị Huawei và là một trong hai lãnh đạo nữ trong hội đồng 17 thành viên, cùng bà Mạnh Vãn Chu, Giám đốc tài chính Huawei.
Nỗ lực được đền đáp
Thời gian ngắn sau khi bị Mỹ liệt Huawei vào danh sách cấm tháng 5/2019, bà Tingbo bắt đầu thiết kế lại danh mục chip bằng cách sử dụng các phương pháp thay thế để không phụ thuộc vào công nghệ sản xuất của Mỹ. Trước đó, Huawei đã tích trữ “điên cuồng” chip và linh kiện, nhưng nguồn cung cuối cùng cũng cạn kiệt vào năm 2022, theo Nikkei Asia.
Trong thư gửi nhân viên năm 2019, bà nhắc đến “Kế hoạch B” được chuẩn bị từ trước đó, so sánh những gì sẽ diễn ra với việc dấn thân vào “cuộc đấu bi thảm và anh hùng nhất”, “cuộc trường chinh về khoa học và công nghệ”. Truyền thông phương Tây từng nhắc đến kế hoạch này với tên gọi “lốp dự phòng”.
Trong nhiều năm, các nhà sản xuất bán dẫn chủ yếu dựa vào Định luật Moore, trong đó số lượng bóng bán dẫn (transistor) trên mỗi inch vuông vi xử lý sẽ tăng gấp đôi sau mỗi 18-24 tháng. Huawei cho biết không thể tiếp tục dựa vào định luật này để tạo đột phá điện toán, vì chúng hiện đã rất nhỏ, đo bằng vài nguyên tử.
Theo Reuters, nhóm của Tingbo đã dành 6 năm phát triển phương pháp thiết kế mới, thậm chí sản xuất hàng loạt 381 chip bằng phương pháp này trước khi công bố kết quả trên sân khấu IEEE ISCAS 2026. Thông qua bài phát biểu “Con đường bán dẫn mới trong thực tiễn”, bà nhớ lại những “ngày đen tối” sau lệnh cấm, thừa nhận đã trải qua giai đoạn vô cùng thất vọng và cảm thấy “không có lối thoát”.
Tingbo cho biết, bước ngoặt trong suy nghĩ của bà đến từ Dujiangyan – hệ thống thủy lợi 2.000 năm tuổi ở tỉnh Tứ Xuyên, được xây dựng không cần máy móc hiện đại. Bà nhận ra lệnh trừng phạt không phải bức tường không thể vượt qua, mà đơn giản là “hạn chế về mặt kỹ thuật cần giải quyết”. Công ty chip HiSilicon nỗ lực hơn và mang lại kết quả bất ngờ. Năm 2023, Huawei ra mắt Mate 60 Pro với chip Kirin 9000s hỗ trợ 5G tự sản xuất. Phân tích từ công ty nghiên cứu TechInsights cho thấy chip được SMIC sản xuất trên tiến trình 7 nm. Nghĩa là, Trung Quốc đã bắt đầu tự chủ mọi công đoạn trong sản xuất chip.
Kể từ đó, Huawei dần trở nên công khai hơn. “Thực ra, không cần lo lắng về vấn đề chip”, ông Nhậm Chính Phi nói với People’s Daily năm ngoái. “Bằng cách sử dụng các phương pháp như xếp chồng và phân cụm, hiệu năng tính toán của chúng tôi có thể sánh ngang với trình độ tiên tiến nhất hiện nay”.
Sự thay đổi về chiến lược bán dẫn mà Tingbo dẫn đầu đã giúp Huawei ngày càng tự tin. Xu Zhijun, Chủ tịch luân phiên của Huawei, thậm chí cảm ơn Mỹ vì tạo ra áp lực. “Nếu không có sự thúc ép từ Mỹ, đất nước, doanh nghiệp lẫn ngành công nghiệp của chúng ta sẽ không bao giờ đảm nhận nhiệm vụ và có được thành tựu như thế”, ông nói với truyền thông sau khi bà Tingbo công bố công nghệ chip mới. “Chúng ta phải cảm ơn Mỹ vì đã tạo điều kiện cho chuỗi cung ứng bán dẫn của quốc gia chúng ta thực sự phát triển”.
Phản ứng trái chiều
Với toàn bộ ngành bán dẫn Trung Quốc, công bố của Huawei là bước ngoặt quan trọng. “Đó là ý tưởng thiết kế chip rất tiên tiến”, Ding Jingfeng, Phó chủ tịch công nghệ của tập đoàn sản xuất chip Tongfu Microelectronics, phát biểu tại một diễn đàn bán dẫn cuối tháng trước. “Ít nhất, về khả năng thiết kế chip, Huawei đang dẫn đầu thế giới. Thiết kế 3D chỉ mới bắt đầu. Tương lai sẽ phức tạp hơn, trở thành nhiều kiến trúc và hình thức sản phẩm hơn dựa trên ứng dụng cụ thể”.
“Cách tiếp cận của Huawei khiến mọi thứ khó có thể sao chép, ít nhất trong 5 năm tới”, nhà phân tích Phelix Lee của Morningstar nhận xét.
“Nvidia có lẽ là công ty lo ngại nhất”, He Hui, Giám đốc nghiên cứu bán dẫn tại Omdia, viết trên blog. “Sau khi đã mất một nửa thị phần tại Trung Quốc, Nvidia hiện đối mặt với thực tế mới, khi hiệu năng chip nội địa gần như thu hẹp khoảng cách với H200”.
CEO Nvidia Jensen Huang cũng đánh giá kiến trúc mới mà Huawei đang theo đuổi là “bước đột phá”. Tuy nhiên, ông cho rằng nó không gây ra mối đe dọa tức thời nào đối với công ty cũng như vị thế thống trị sản xuất của TSMC – đối tác gia công chip chính của Nvidia.
Laila Khawaja, nhà phân tích của Gavekal Research, xem thông báo mới như tín hiệu chiến lược được tính toán kỹ lưỡng. “Huawei đang đưa ra cho các chính phủ và công ty nước ngoài sự lựa chọn: hợp tác và chia sẻ lợi ích tiềm năng từ công nghệ mới hay đối mặt với nguy cơ bị một hệ sinh thái Trung Quốc thay thế hoặc làm suy yếu ở cả thị trường nội địa lẫn toàn cầu về lâu dài”, Khawaja nói.
Tuy nhiên, câu hỏi then chốt vẫn còn: Liệu Huawei có thể thực sự tách rời khỏi công nghệ in thạch bản EUV hay không?
“Huawei đang tận dụng những đổi mới trong thiết kế và đóng gói nhằm đạt một số lợi ích trên công nghệ cũ”, Brady Wang, Phó chủ tịch công ty nghiên cứu Counterpoint Research, nhận xét. “Phương pháp này chủ yếu mở rộng khả năng ứng dụng của máy in thạch bản cực tím sâu (DUV) cũ, nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể về hiệu suất năng lượng, hiệu năng, tốc độ và năng suất sản xuất so với hệ thống EUV”.
Việc chuyển đổi công nghệ 1,4 nm từ lý thuyết sang sản phẩm thương mại được đánh giá sẽ phải vượt qua vô số điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng. Theo công ty nghiên cứu bán dẫn ICwise tại Thượng Hải, việc gấp các mạch thành nhiều lớp hoạt động khiến mật độ nhiệt tăng lên gấp 5-10 lần, nghĩa là chip có thể rất nóng khi hoạt động.
Hơn nữa, việc chuyển đổi phương pháp từ 2D sang 3D đòi hỏi công cụ thiết kế chip chuyên dụng, vốn là yếu tố hạn chế tại Trung Quốc. Một số công ty nội địa tập trung cho giải pháp này, chẳng hạn Empyrean Technology tuần trước cho biết đã phát triển hệ thống tạo mạch tích hợp 3D với mục tiêu trở thành “phương tiện quan trọng để hiện thực hóa Định luật Mở rộng Tau”, nhưng chưa công bố chiến lược cụ thể.
Sản xuất cũng là một vấn đề khác. Theo ICwise, việc đạt tỷ lệ sản lượng khả thi về mặt thương mại khi xếp chồng ba bốn lớp hoạt tính vẫn là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn.
Mọi thứ dự kiến được Huawei chứng minh vào mùa thu năm nay, khi phiên bản thương mại đầu tiên của chip ứng dụng Định luật Mở rộng Tau sẽ xuất hiện. Gọi là LogicFolding, kiến trúc chip này dự kiến có mặt bên trong bộ vi xử lý Kirin cho smartphone.
Đối với đội ngũ chip của Huawei dưới sự dẫn dắt của He Tingbo, “lốp dự phòng” mà họ bắt đầu chế tạo từ nhiều năm trước giờ đây đang giúp công ty tiếp tục phát triển. “Chúng tôi không chỉ mở đường, mà còn xây dựng cả đường cao tốc”, bà nói với People’s Daily sau khi công nghệ mới được công bố.
Apple đang cung cấp 4 dòng sản phẩm iPad: iPad thường, iPad mini, iPad Air và iPad Pro. Trong đó, iPad mini lại có mức giá cao hơn iPad thường vài triệu đồng. Đây là điều có thể gây ngạc nhiên, đặc biệt khi nhìn vào kích thước màn hình của iPad mini. Tuy nhiên, Apple không xem iPad mini là một sản phẩm dành cho người mới bắt đầu, thay vào đó, sản phẩm được định vị như một thiết bị chuyên dụng, mạnh mẽ với thiết kế nhỏ gọn, dễ cầm nắm.
Kể từ khi ra mắt iPad mini 6, dòng sản phẩm này đã chuyển mình từ một chiếc tablet nhỏ gọn thông thường thành một thiết bị cao cấp. Ở thế hệ thứ bảy, iPad mini được trang bị chip A17 Pro mạnh mẽ, tương tự như chip trong iPhone 15 Pro, cùng RAM 8 GB và khả năng hỗ trợ Apple Intelligence. Ngược lại, iPad thường sử dụng chip A16, ra mắt lần đầu vào năm 2022, với RAM ít hơn và không hỗ trợ các tính năng AI.
Ngoài cấu hình mạnh mẽ, iPad mini còn sở hữu màn hình chất lượng cao hơn so với iPad tiêu chuẩn. Màn hình của iPad mini hỗ trợ dải màu rộng P3, trong khi phiên bản rẻ hơn chỉ có dải màu sRGB. Lớp phủ chống phản chiếu trên iPad mini cũng giúp hiển thị màu sắc chính xác hơn, phù hợp cho những người làm việc sáng tạo như họa sĩ và nhà báo.
Một điểm nổi bật khác của iPad mini là khả năng hỗ trợ Pencil Pro, trong khi iPad thường chỉ tương thích với phụ kiện USB-C thông thường. Điều đó có nghĩa là người dùng iPad thường sẽ không có được trải nghiệm vẽ và viết tay chính xác như trên iPad mini.
Hơn nữa, iPad mini còn hỗ trợ Wi-Fi 6E, trong khi iPad thường chỉ có Wi-Fi 6, làm tăng khả năng kết nối cho người dùng. Cả hai mẫu iPad đều có dung lượng lưu trữ từ 128 GB đến 512 GB, giúp người dùng có đủ không gian để cập nhật phần mềm mới.
Mẫu iPad mini mới nhất hiện nay đã được ra mắt vào cuối năm 2024, trong khi iPad thường mới nhất xuất hiện vào đầu năm 2025. Apple được cho là sẽ tung bản nâng cấp của iPad thường trong thời gian tới với chip A18 hoặc A19 nhằm mang lại hiệu suất vượt trội và hỗ trợ Apple Intelligence. Trong khi đó, iPad mini có thể được nâng cấp với màn hình OLED, chip A19 Pro và RAM 12 GB nhằm chạy các mô hình AI mới nhất. Những tin đồn cũng cho thấy iPad mini có thể có màn hình lớn hơn và thiết kế chống nước.
Dù cả hai sản phẩm đều được nâng cấp, iPad mini vẫn sẽ tập trung vào một đối tượng người dùng cụ thể, trong khi iPad thường sẽ thu hút nhiều người hơn.
Theo Digitaltrends, các nhà nghiên cứu tại Đại học Queensland (Úc) đã chế tạo thành công tấm pin mặt trời trong nhà có khả năng cung cấp năng lượng cho các thiết bị đeo, cảm biến và thiết bị điện tử nhỏ chỉ bằng ánh sáng có sẵn trong không gian sống hoặc làm việc. Tấm pin này sử dụng vật liệu perovskite - một chất liệu đang nổi lên như một sự thay thế tiềm năng cho silicon truyền thống trong công nghệ pin mặt trời.
Hiện tại, các tấm pin mặt trời dựa trên silicon chỉ đạt hiệu suất tối đa khoảng 10%, trong khi perovskite có thể vượt qua con số này một cách đáng kể. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất là hầu hết pin mặt trời perovskite hiện nay đều sử dụng chì và các dung môi độc hại trong quá trình sản xuất, điều đó gây ra lo ngại về an toàn và khả năng mở rộng quy mô sản xuất.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Queensland đã tìm ra giải pháp cho vấn đề này. Họ đã phát triển một quy trình sản xuất dựa trên hơi nước, cho phép tạo ra vật liệu perovskite không chứa chì mà không cần sử dụng bất kỳ dung môi độc hại nào. Các tấm pin này đạt hiệu suất chuyển đổi năng lượng lên tới 16,36% dưới ánh sáng trong nhà, mức cao nhất từng được ghi nhận cho loại pin mặt trời perovskite không chì sản xuất theo tiêu chuẩn công nghiệp.
Các tấm pin mặt trời đang được nghiên cứu được xem như là một giải pháp thay thế cho pin cúc áo và pin dạng đồng xu trong các thiết bị tiêu thụ ít năng lượng như cảm biến môi trường, thiết bị đeo thông minh và thiết bị theo dõi sức khỏe. Một số siêu thị đã bắt đầu thử nghiệm nhãn giá điện tử nhằm thay thế cho nhãn giá giấy, biến chúng trở thành một trong những ứng viên hàng đầu cho công nghệ này.
Với thiết kế mỏng, dẻo và có thể tạo hình linh hoạt, các tấm pin này dễ dàng lắp đặt vào nhiều loại sản phẩm khác nhau. Bước tiếp theo là đóng gói để bảo vệ chúng khỏi hơi ẩm và oxy. Tiến sĩ Miaoqiang Lyu, thành viên nhóm nghiên cứu, dự đoán các tấm pin năng lượng mặt trời perovskite dùng trong nhà sẽ sớm có mặt trên thị trường tiêu dùng trong vài năm tới. Đây là bước tiến đầy hứa hẹn có thể mang lại lợi ích đáng kể cho môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống của chúng ta.
Các email nội bộ được Business Insider thu thập cho thấy 7.000 người này được chọn gia nhập sáng kiến do CEO Mark Zuckerberg trực tiếp triển khai, với mục tiêu thúc đẩy vị trí của Meta trong cuộc chạy đua AI toàn cầu.
Nhiều nhân viên sẽ thuộc nhóm AI Ứng dụng (AAI), được Meta lập đầu năm nay và do Phó chủ tịch kỹ thuật Maher Saba lãnh đạo, báo cáo trực tiếp với Giám đốc công nghệ Andrew Bosworth. Số khác được điều động tới các nhóm tập trung đặc biệt vào tác nhân AI, như đội ngũ "Tăng tốc chuyển đổi tác nhân" hay "Dữ liệu và tối ưu tác nhân".
"Điều này phản ánh sức ảnh hưởng của bạn", email có đoạn, giải thích người nhận được chọn vì "hiệu suất làm việc cao và năng lực kỹ thuật, có khả năng tạo nên khác biệt cho đội ngũ mới".
Ngày 20/5, khoảng 8.000 người, tương đương 10% nhân lực Meta, bắt đầu nhận email sa thải. Họ được giải thích việc cắt giảm nhằm "bù đắp cho các khoản đầu tư khác" của công ty. Trong bối cảnh đó, đợt điều chuyển sang bộ phận AI mang đến tia hy vọng cho nhiều người lao động đang lo ngại bị mất việc.
Meta đang thực hiện hàng loạt cải tổ quy mô lớn, như thành lập phòng nghiên cứu siêu trí tuệ, tổ chức các nhóm nhỏ chuyên dùng AI và thay đổi chức danh của một số bộ phận thành "người xây dựng AI". Nguyên nhân là mô hình AI của Meta vẫn đi sau đối thủ như OpenAI và Google, nên giới lãnh đạo công ty phải tìm cách huy động nhân lực để đào tạo mô hình tốt hơn.
Gia nhập sáng kiến mới là động thái "không thể đàm phán". Bốn nhân viên giấu tên cho biết nhiều người nhận tin tức trong tâm trạng trái ngược như thở phào nhẹ nhõm, lo sợ, bối rối hoặc sốc.
"Tôi được tuyển chọn bắt buộc", một người viết trên kênh Discord chuyên dành cho nhân viên Meta thảo luận về đợt sa thải. Trên nền tảng Blind cũng tràn ngập bài viết từ những người được chọn gia nhập AAI, một số đặt câu hỏi bộ phận này thực sự có vai trò gì.
Hai nhân sự Meta nói những nhóm AI này nhiều khả năng phụ trách dán nhãn dữ liệu, công việc vốn dành cho nhân công giá rẻ, trong đó yêu cầu xem từng bức ảnh để chú thích, hay sửa chữa sai sót trong phản hồi của chatbot. Đây là lĩnh vực mà Alexandr Wang, Giám đốc AI của Meta, có nhiều kinh nghiệm. Ông là nhà đồng sáng lập và cựu CEO Scale AI, một trong những công ty dán nhãn dữ liệu lớn nhất thế giới, nhưng họ dựa vào lượng lớn nhà thầu phụ để huấn luyện AI.
Phát ngôn viên Meta từ chối bình luận về thông tin.
Một thông báo nội bộ của công ty vào tháng 4 cho thấy các mô hình AI vẫn thiếu kiến thức cần thiết để vượt qua con người ở nhiều lĩnh vực kỹ thuật như lập trình. "Cần huấn luyện mô hình dựa trên những ví dụ thực tế để chúng hiểu con người thực sự hoàn thành công việc thế nào", thông báo có đoạn.
Trong bản ghi âm rò rỉ sau cuộc họp nội bộ của Meta tháng trước, Zuckerberg nói Wang rất hiểu công việc dán nhãn dữ liệu. Ông cũng nhận định thẳng thắn rằng nhân viên Meta "có trí tuệ cao hơn nhiều" so với các nhà thầu, bày tỏ mong muốn huy động nhân lực hàng đầu ở khắp công ty để huấn luyện mô hình AI.
"Đây sẽ là lợi thế rất lớn nếu chúng ta làm được", Zuckerberg nói khi đó.
Trước đó, theo Reuters, Meta cũng triển khai nhiều sáng kiến AI khác, như công cụ Model Capability Initiative (MCI) chuyên theo dõi chuyển động chuột và bàn phím của nhân viên. MCI hoạt động trên các ứng dụng và website liên quan đến công việc. Bên cạnh thu thập dữ liệu, nó cũng chụp ảnh màn hình định kỳ nội dung trên màn hình của nhân viên. Mục đích là cải thiện khả năng mô phỏng cách con người tương tác với máy tính, chẳng hạn chọn từ menu thả xuống hay dùng phím tắt.
Hàng loạt nhân viên Meta đã phát tờ rơi để thể hiện sự bất mãn. "Bạn không muốn làm việc tại Nhà máy Trích xuất Dữ liệu Nhân viên phải không?", tờ rơi nêu và khuyến khích ký vào bản kiến nghị phản đối việc cài đặt phần mềm theo dõi chuột, máy tính.
Khi được hỏi về tình huống trên, Andy Stone, người phát ngôn Meta, nói: "Nếu chúng tôi xây dựng tác nhân giúp mọi người hoàn thành nhiệm vụ hàng ngày bằng máy tính, thì các mô hình cần ví dụ thực tế về cách họ dùng máy như chuyển động chuột, nhấn nút và thao tác với menu thả xuống".
"Nhân viên Meta đang phải trả giá cho những canh bạc liều lĩnh và tốn kém của đội ngũ lãnh đạo. Trong khi các giám đốc theo đuổi chiến lược AI mang tính đầu cơ, nhân viên phải đối mặt với các đợt cắt giảm việc làm nghiêm trọng, sự giám sát hà khắc và thực tế tàn nhẫn là phải đào tạo hệ thống kém hiệu quả sắp thay thế họ", Eleanor Payne, thành viên United Tech and Allied Workers - công đoàn do một nhóm nhân viên Meta thành lập tại Anh, nói với Reuters.
