Lãnh đạo 32 nước thành viên NATO ngày 7-8/7 sẽ tập trung về thủ đô Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ dự hội nghị thượng đỉnh lần thứ 36 của liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương. Hội nghị diễn ra khi tổ chức này đang đối mặt sức ép từ cả bên trong lẫn bên ngoài, khiến tinh thần đoàn kết của liên minh bị thử thách ở mức độ chưa từng thấy.
Chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh NATO dự kiến bị phủ bóng bởi chiến sự Nga – Ukraine, căng thẳng ở Trung Đông, cũng như những lời chỉ trích từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người luôn muốn các đồng minh châu Âu đóng góp nhiều hơn nữa cho an ninh khu vực.
Ông Trump hôm 2/7 đã khiến các nước châu Âu bất bình khi tuyên bố rằng Mỹ đang phải duy trì “quan hệ một chiều” với NATO, chỉ trích nhiều nước thành viên chưa chi tiêu đủ cho quốc phòng. “Đây không phải kiểu có đi có lại. NATO đã không sát cánh cùng chúng ta”, Tổng thống Mỹ cảnh báo.
“Lãnh đạo các nước thành viên giờ đây cần tìm cách gửi đi thông điệp rằng NATO vẫn vững mạnh, đồng thời làm hài lòng ông Trump và chứng minh giá trị của liên minh quân sự”, Claudia Major, chuyên gia an ninh xuyên Đại Tây Dương tại viện chính sách German Marshall Fund, nói với DW.
Sau nhiều năm căng thẳng về gánh nặng chi phí, NATO đang phải chuẩn bị cho khả năng Mỹ rút lại “chiếc ô an ninh” cho châu Âu. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hồi tháng 6 thông báo Lầu Năm Góc sẽ rà soát việc triển khai lực lượng Mỹ ở châu lục nhằm bảo đảm các nguồn lực phù hợp với chiến lược quốc phòng mới.
Động thái này không khiến các đồng minh bất ngờ, nhưng làm dấy lên lo ngại về tốc độ và quy mô điều chỉnh lực lượng đồn trú của Mỹ ở châu Âu. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng nếu rút lực lượng quá nhanh, Mỹ có thể tạo ra những khoảng trống năng lực mà châu Âu chưa kịp bù đắp.
“Cần có lộ trình và cách thức để thực hiện đồng bộ”, ông Pistorius nói.
Lực lượng Mỹ đồn trú tại châu Âu được coi là biểu tượng cho quyết tâm bảo vệ các đồng minh NATO trước mọi mối đe dọa. Do vậy, bất cứ sự thay đổi lực lượng nào đều ảnh hưởng đến thông điệp răn đe từ liên minh, theo David Cattler, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu.
Trước những lo ngại Mỹ có thể giảm cam kết với NATO, Tổng thư ký Mark Rutte tiếp tục theo đuổi “chiến lược lấy lòng” với Tổng thống Trump. Ông mang theo một “vũ khí đặc biệt” khi gặp ông chủ Nhà Trắng tại Washington cuối tháng 6. Đó là bài thuyết trình ca ngợi những thành tựu mà Tổng thống Mỹ đã mang lại cho liên minh.
“Tôi muốn cho các bạn thấy điều mà ngài Tổng thống đã làm được”, ông Rutte vừa nói vừa tiến về các bảng biểu chuẩn bị sẵn, chỉ ra rằng các nước châu Âu và Canada đã tăng chi quốc phòng thêm 1.200 tỷ USD kể từ năm 2017, khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ đầu.
Tổng thống Trump khi đó tỏ ra rất hài lòng và dành nhiều lời khen ngợi cho lãnh đạo NATO.
Theo Jamie Shea, chuyên gia tại viện chính sách Chatham House, ông Rutte là “một trong số rất ít lãnh đạo ở châu Âu vẫn duy trì được mối quan hệ tốt đẹp với ông Trump”.
“Những người xung quanh Rutte đều cho rằng ông ấy phải làm như vậy, bởi NATO lúc này không được phép phạm bất kỳ sai lầm nào”, ông Shea nói với AFP.
Đây là lý do Tổng thư ký Rutte tại hội nghị thượng đỉnh ở Ankara sẽ chú trọng vào tăng cường năng lực sản xuất quốc phòng để tạo ra tiếng nói chung cho các quốc gia châu Âu, đồng thời làm hài lòng ông Trump.
Ông dự kiến công bố ý tưởng về “cuộc cách mạng công nghiệp quốc phòng”, với các hợp đồng và thỏa thuận mua sắm mới trị giá hàng chục tỷ USD để các nước châu Âu thúc đẩy sản xuất vũ khí.
Mục tiêu của sáng kiến này là giúp châu Âu xây dựng chuỗi cung ứng quốc phòng bền vững hơn, đồng thời đáp ứng nhu cầu tái bổ sung kho dự trữ sau nhiều năm viện trợ cho Ukraine.
Ukraine nhiều khả năng là một nội dung trọng tâm tại hội nghị thượng đỉnh NATO. Việc duy trì dòng viện trợ cho Ukraine sau hơn 4 năm xung đột đang trở nên khó khăn hơn bởi chiến sự chưa có dấu hiệu kết thúc, trong khi nhiều nước phải cân đối với nhu cầu quốc phòng trong nước. Một số chính phủ cũng chịu sức ép từ dư luận và ngân sách, khiến việc duy trì các gói hỗ trợ quy mô lớn trở nên phức tạp hơn trước.
Dù vậy, NATO vẫn coi việc hỗ trợ Ukraine là yếu tố quan trọng nhằm duy trì ổn định an ninh châu Âu. Các thành viên châu Âu cùng Canada dự kiến công bố gói viện trợ quân sự trị giá khoảng 70 tỷ euro (80 tỷ USD) trong năm nay và “ít nhất là tương đương mức này” cho năm sau cho Ukraine.
Tổng thư ký Rutte nhiều lần kêu gọi các thành viên phân bổ gánh nặng viện trợ cho Ukraine đồng đều hơn, thay vì để một số ít quốc gia đảm nhận phần lớn trách nhiệm. Đây cũng là phép thử đối với khả năng duy trì đồng thuận của NATO, bởi nếu xuất hiện bất đồng về mức đóng góp hoặc ưu tiên ngân sách, liên minh có thể gặp khó trong việc duy trì chiến lược hỗ trợ dài hạn cho Ukraine.
NATO còn phải dung hòa những ưu tiên chiến lược ngày càng khác biệt giữa các thành viên. Các nước ở sườn đông coi Nga là mối đe dọa trực tiếp, trong khi Nam Âu dành sự quan tâm lớn hơn cho bất ổn tại Địa Trung Hải và Bắc Phi. Trong khi đó, Mỹ đang dồn sự ưu tiên cho chiến sự Iran và tình hình Trung Đông.
Những khác biệt về lợi ích đang khiến việc xây dựng đồng thuận trong NATO trở nên phức tạp hơn so với trước đây. Kết quả hội nghị tại Ankara sẽ phần nào cho thấy NATO thích ứng ra sao với giai đoạn mà các thách thức không còn đến từ một hướng, ưu tiên của các đồng minh cũng không hoàn toàn trùng khớp.
“Nếu hội nghị phơi bày sự chia rẽ về chính trị, xuất hiện những tranh cãi công khai hay Tổng thống Mỹ chỉ trích một đồng minh, điều đó sẽ làm suy yếu sự gắn kết chính trị, kéo theo suy giảm năng lực răn đe và phòng thủ của NATO”, bà Major nói.
Theo ông Cattler, thành công của hội nghị sẽ không được đánh giá qua độ dài tuyên bố chung hay quy mô các cam kết chi tiêu mới.
“Nếu nhìn lại 4-5 hội nghị thượng đỉnh gần đây, liên minh về cơ bản đã xác định được định hướng chiến lược. Giờ là lúc NATO chứng minh rằng họ có thể biến những định hướng đó thành hành động”, ông Cattler nói với NPR.
Sáng 7-5, khép lại các hoạt động tại thủ đô New Delhi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam lên đường đến thành phố Mumbai, bang Maharashtra (Ấn Độ).
Dự kiến tại Mumbai, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có các cuộc gặp với lãnh đạo bang Maharashtra, tiếp một số doanh nghiệp và dự, phát biểu tại Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - Ấn Độ.
Trước đó, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Ấn Độ, ngày 6-5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dự lễ đón chính thức tại Phủ Tổng thống; hội đàm với Thủ tướng Narendra Modi, cùng chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác.
Cuộc hội đàm giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi chứng kiến một bước đi mang tính định vị khuôn khổ quan hệ mới sau 10 năm thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện: nâng tầm quan hệ lên "Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường".
Tiến sĩ Rajiv Ranjan (Đại học New Delhi, Ấn Độ) nhấn mạnh việc hai bên ký kết 13 văn kiện hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ y tế, giáo dục đến các lĩnh vực hợp tác khác cho thấy Ấn Độ coi Việt Nam là đối tác tin cậy và chiến lược.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng hội kiến với Tổng thống Ấn Độ Droupadi Murmu; phát biểu tại Hội đồng các vấn đề thế giới của Ấn Độ và dự, phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Ấn Độ trong cùng ngày 6-5.
Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến thăm Mumbai sau New Delhi phản ánh nỗ lực tạo đột phá trong hợp tác khoa học - công nghệ giữa Việt Nam với Ấn Độ ngay sau khi nâng tầm quan hệ. Mumbai là trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ phát triển hàng đầu khu vực của Ấn Độ.
Trong tuyên bố chung, hai nước đã nhất trí đẩy mạnh hơn nữa hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và công nghệ mới nổi như hạ tầng số, 6G, trí tuệ nhân tạo, ứng dụng công nghệ vũ trụ và công nghệ hạt nhân, khoa học biển, công nghệ sinh học, dược phẩm, vật liệu tiên tiến và khoáng sản thiết yếu.
Hai bên cũng nhất trí tập trung vào các sáng kiến mang tính thực tiễn như nghiên cứu chung, thành lập các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển sản phẩm trên cơ sở lợi ích chung.
Tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Ấn Độ được tổ chức ở New Delhi ngày 6-5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam và Ấn Độ là hai nền kinh tế có tính bổ trợ cao.
Ấn Độ là một trong những nền kinh tế lớn của thế giới, có thế mạnh vượt trội về công nghệ, phần mềm, trí tuệ nhân tạo và dịch vụ số. Trong khi đó, Việt Nam là một nền kinh tế năng động, có vị trí địa chiến lược quan trọng, tốc độ chuyển đổi số nhanh và hệ sinh thái khởi nghiệp đang phát triển mạnh mẽ.
Với nền tảng chính trị tin cậy, sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế và tiềm năng to lớn của nguồn nhân lực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng hợp tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành một trụ cột quan trọng, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố tự chủ chiến lược của mỗi quốc gia.
Theo Thủ tướng Anh Keir Starmer, việc cấm sử dụng mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi sẽ “trả lại tuổi thơ cho trẻ em”.
“Đối với tôi, một lệnh cấm toàn diện rõ ràng là lựa chọn đúng đắn”, ông phát biểu tại một cuộc họp báo ngày 15/6 khi phác thảo các biện pháp chống lại các nền tảng bao gồm Snapchat, TikTok và Instagram, cũng như các trang web chơi game cho phép người lạ giao tiếp với trẻ em.
Ông cho biết, các quy định sẽ được ban hành vào cuối năm nay và lệnh cấm chính thức có hiệu lực vào khoảng mùa xuân năm 2027.
Anh đã ngày càng thắt chặt cách tiếp cận đối với các công ty công nghệ trong những năm gần đây, thúc giục hoặc buộc họ phải áp dụng xác minh độ tuổi, điều chỉnh các thuật toán của mình và gần đây nhất là ngăn chặn trẻ em lan truyền các hình ảnh khỏa thân chụp bằng điện thoại di động.
Tuy nhiên, với nhận thức ngày càng tăng về các rủi ro sức khỏe tâm thần do trẻ em dành quá nhiều thời gian trên mạng, ông Starmer đã quyết định tiến xa hơn sau khi trò chuyện với các bậc phụ huynh và xem xét bằng chứng từ Australia, quốc gia đã đưa ra lệnh cấm mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi vào năm 2025. Ông Starmer cho biết người dân hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào hành động này.
Australia là quốc gia đầu tiên cấm mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi, ngăn chặn các em tiếp cận các nền tảng bao gồm TikTok, YouTube của Alphabet, cũng như Instagram và Facebook của Meta.
Kể từ đó, một loạt quốc gia cho biết họ đang tìm cách quản lý việc tiếp cận mạng xã hội trong bối cảnh mối lo ngại ngày càng tăng về tác động đối với sức khỏe và sự an toàn của trẻ em.
Anh đã tham vấn các giáo viên, phụ huynh và thanh thiếu niên về các hạn chế mới, bao gồm một lệnh cấm khả thi đối với người dưới 16 tuổi, cũng như giờ giới nghiêm, giới hạn thời gian sử dụng ứng dụng và hạn chế đối với những gì chính phủ mô tả là các tính năng thiết kế gây nghiện.
Chính phủ đã nhận được hơn 116.000 phản hồi từ các bậc phụ huynh, ngành công nghiệp và giới trẻ. Hơn 83% phụ huynh phản hồi cho biết rủi ro từ mạng xã hội vượt trội hơn lợi ích, trong khi 90% ủng hộ độ tuổi tối thiểu là 16 để truy cập các nền tảng mạng xã hội.
Mặc dù nhiều phụ huynh và chính trị gia ủng hộ lệnh cấm, một số nhà tâm lý học và nghiên cứu lại cho rằng không có bằng chứng nào chứng minh lệnh cấm này sẽ hiệu quả, và một nhóm học sinh ở London cho biết các em có một mối quan hệ đầy mâu thuẫn với công nghệ này.
Viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng qua (10.4, theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc: "Iran đang làm rất tệ, thậm chí có người cho là thiếu trung thực, đối với việc cho phép tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Đó không phải là thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được!".
Trước đó vài giờ, ông Trump viết: "Có thông tin cho rằng Iran đang thu phí từ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy, và nếu có, họ nên dừng lại ngay lập tức!".
Thực tế, sau khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố, thì theo số liệu được công bố bởi Công ty nghiên cứu dữ liệu hàng hải Lloyd's List Intelligence, ngày 8.4 và 9.4 lần lượt chỉ có 6 và 3 tàu đi qua eo biển Hormuz. Tương tự, một nghiên cứu của BBC cũng chỉ ra hơn 12 tiếng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, đến 14 giờ ngày 8.4 chỉ có 3 tàu "thông chốt" qua eo biển này. Các con số vừa nêu vẫn quá thấp so với mức trung bình khoảng 130 tàu qua lại eo biển Hormuz mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra. Thậm chí, mật độ tàu "thông chốt" vài ngày qua còn thấp hơn số lượng 71 tàu qua eo biển từ ngày 30.3 - 5.4 khi Iran nới lỏng một phần eo biển Hormuz.
Việc tàu qua eo biển Hormuz vẫn còn hạn chế là vì nhiều nguyên nhân. Trước hết, tuyên bố ngừng bắn được ban hành thì hầu hết tàu hàng vẫn chờ đánh giá từ các hãng bảo hiểm hàng hải đánh giá rủi ro. Phần lớn các tàu chỉ có thể "thông chốt" nếu các hãng bảo hiểm đồng ý chịu trách nhiệm sau khi đánh giá rủi ro. Quá trình này đòi hỏi thời gian.
Bên cạnh đó, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố bản đồ hàng hải mới ở khu vực eo biển Hormuz. Theo đó, hải trình mà các tàu thường qua lại trước khi cuộc xung đột nổ ra sẽ gặp phải khu vực đã bị cài thủy lôi. Chính vì thế, các tàu phải lưu thông theo hải trình do IRGC hướng dẫn. Hải trình mới khá gần với các căn cứ hải quân của Iran, nên Tehran dễ dàng kiểm soát việc di chuyển của các tàu, thậm chí trở thành tiền đề quan trọng khi áp dụng thu phí. Các tàu phải làm thủ tục xin phép với Iran để có thể qua eo biển.
Giới phân tích lo ngại lưu lượng tàu qua Hormuz chỉ tăng nhanh trở lại sau khi Iran hoàn thiện chương trình thu phí đối với các tàu đi qua eo biển này. Việc Iran thu phí lại đặt ra một rắc rối khác cho các tàu. Đó là IRGC bị Mỹ và châu Âu đưa vào danh sách các nhóm khủng bố, nên nếu các tàu chi tiền cho IRGC để được "thông chốt" thì số tiền này không được các hãng bảo hiểm của Mỹ và châu Âu chi trả.
Với tình hình tàu qua eo biển Hormuz vẫn rất hạn chế, thì có lẽ cần một khoảng thời gian mới có thể giải tỏa hết khoảng hơn 800 tàu còn bị mắc kẹt tại vùng biển này. Không những vậy, ngay cả khi eo biển Hormuz dần bình thường hóa trở lại thì vẫn cần một khoảng thời gian nhất định để các quốc gia trong khu vực nối lại việc khai thác và chế biến dầu khí vốn bị ngưng trệ suốt thời gian qua. Thêm vào đó, việc đàm phán giữa Mỹ và Iran cũng đang gặp nhiều thách thức.
Trước thực tế trên, nguồn cung dầu và khí hóa lỏng vẫn chưa có những diễn biến thực sự khả quan. Cho nên, giá dầu Brent và WTI hôm qua (10.4) đã tăng trở lại lên mức xấp xỉ 100 USD/thùng sau khi xuống còn khoảng 90 USD/thùng nhờ lệnh ngừng bắn.
Ảnh hưởng của cuộc chiến Iran đối với kinh tế thế giới ngày càng thêm sâu sắc. Hôm qua, AFP dẫn lời Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva thông báo hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay. Bà cho rằng cuộc chiến đã khiến cho chi phí năng lượng tăng vọt, thiệt hại cơ sở hạ tầng, gián đoạn nguồn cung và sự sụp đổ niềm tin thị trường dẫn đến đè nặng lên tăng trưởng. Điều này tạo ra những "vết xẹo" dài cho nền kinh tế toàn cầu. Bà Georgieva cũng cho biết dự kiến sẽ chuẩn bị từ 20 - 50 tỉ USD để hỗ trợ cán cân thanh toán khẩn cấp cho các quốc gia bị ảnh hưởng bởi chiến tranh. Thêm vào đó, là kế hoạch hỗ trợ khoảng 45 triệu người không được đảm bảo lương thực do cuộc xung đột.
