Viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng qua (10.4, theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc: “Iran đang làm rất tệ, thậm chí có người cho là thiếu trung thực, đối với việc cho phép tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Đó không phải là thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được!”.
Trước đó vài giờ, ông Trump viết: “Có thông tin cho rằng Iran đang thu phí từ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy, và nếu có, họ nên dừng lại ngay lập tức!”.
Thực tế, sau khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố, thì theo số liệu được công bố bởi Công ty nghiên cứu dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence, ngày 8.4 và 9.4 lần lượt chỉ có 6 và 3 tàu đi qua eo biển Hormuz. Tương tự, một nghiên cứu của BBC cũng chỉ ra hơn 12 tiếng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, đến 14 giờ ngày 8.4 chỉ có 3 tàu “thông chốt” qua eo biển này. Các con số vừa nêu vẫn quá thấp so với mức trung bình khoảng 130 tàu qua lại eo biển Hormuz mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra. Thậm chí, mật độ tàu “thông chốt” vài ngày qua còn thấp hơn số lượng 71 tàu qua eo biển từ ngày 30.3 – 5.4 khi Iran nới lỏng một phần eo biển Hormuz.
Việc tàu qua eo biển Hormuz vẫn còn hạn chế là vì nhiều nguyên nhân. Trước hết, tuyên bố ngừng bắn được ban hành thì hầu hết tàu hàng vẫn chờ đánh giá từ các hãng bảo hiểm hàng hải đánh giá rủi ro. Phần lớn các tàu chỉ có thể “thông chốt” nếu các hãng bảo hiểm đồng ý chịu trách nhiệm sau khi đánh giá rủi ro. Quá trình này đòi hỏi thời gian.
Bên cạnh đó, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố bản đồ hàng hải mới ở khu vực eo biển Hormuz. Theo đó, hải trình mà các tàu thường qua lại trước khi cuộc xung đột nổ ra sẽ gặp phải khu vực đã bị cài thủy lôi. Chính vì thế, các tàu phải lưu thông theo hải trình do IRGC hướng dẫn. Hải trình mới khá gần với các căn cứ hải quân của Iran, nên Tehran dễ dàng kiểm soát việc di chuyển của các tàu, thậm chí trở thành tiền đề quan trọng khi áp dụng thu phí. Các tàu phải làm thủ tục xin phép với Iran để có thể qua eo biển.
Giới phân tích lo ngại lưu lượng tàu qua Hormuz chỉ tăng nhanh trở lại sau khi Iran hoàn thiện chương trình thu phí đối với các tàu đi qua eo biển này. Việc Iran thu phí lại đặt ra một rắc rối khác cho các tàu. Đó là IRGC bị Mỹ và châu Âu đưa vào danh sách các nhóm khủng bố, nên nếu các tàu chi tiền cho IRGC để được “thông chốt” thì số tiền này không được các hãng bảo hiểm của Mỹ và châu Âu chi trả.
Với tình hình tàu qua eo biển Hormuz vẫn rất hạn chế, thì có lẽ cần một khoảng thời gian mới có thể giải tỏa hết khoảng hơn 800 tàu còn bị mắc kẹt tại vùng biển này. Không những vậy, ngay cả khi eo biển Hormuz dần bình thường hóa trở lại thì vẫn cần một khoảng thời gian nhất định để các quốc gia trong khu vực nối lại việc khai thác và chế biến dầu khí vốn bị ngưng trệ suốt thời gian qua. Thêm vào đó, việc đàm phán giữa Mỹ và Iran cũng đang gặp nhiều thách thức.
Trước thực tế trên, nguồn cung dầu và khí hóa lỏng vẫn chưa có những diễn biến thực sự khả quan. Cho nên, giá dầu Brent và WTI hôm qua (10.4) đã tăng trở lại lên mức xấp xỉ 100 USD/thùng sau khi xuống còn khoảng 90 USD/thùng nhờ lệnh ngừng bắn.
Ảnh hưởng của cuộc chiến Iran đối với kinh tế thế giới ngày càng thêm sâu sắc. Hôm qua, AFP dẫn lời Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva thông báo hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay. Bà cho rằng cuộc chiến đã khiến cho chi phí năng lượng tăng vọt, thiệt hại cơ sở hạ tầng, gián đoạn nguồn cung và sự sụp đổ niềm tin thị trường dẫn đến đè nặng lên tăng trưởng. Điều này tạo ra những “vết xẹo” dài cho nền kinh tế toàn cầu. Bà Georgieva cũng cho biết dự kiến sẽ chuẩn bị từ 20 – 50 tỉ USD để hỗ trợ cán cân thanh toán khẩn cấp cho các quốc gia bị ảnh hưởng bởi chiến tranh. Thêm vào đó, là kế hoạch hỗ trợ khoảng 45 triệu người không được đảm bảo lương thực do cuộc xung đột.
Theo Hãng tin Reuters, cuộc tập trận kéo dài ba ngày, bắt đầu từ ngày 19-5, diễn ra trên lãnh thổ Nga và Belarus.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết lực lượng nước này đã diễn tập đưa các đơn vị vào trạng thái "sẵn sàng chiến đấu cao nhất để sử dụng vũ khí hạt nhân".
Cuộc diễn tập huy động khoảng 64.000 binh sĩ, hơn 200 bệ phóng tên lửa, 140 máy bay, 73 tàu mặt nước và 13 tàu ngầm. Nội dung huấn luyện bao gồm quy trình triển khai và phóng vũ khí hạt nhân chiến thuật của Nga tại Belarus.
Video do Bộ Quốc phòng Nga công bố cho thấy các đơn vị hạt nhân di chuyển theo đoàn xe qua khu vực rừng rậm, triển khai ngụy trang phương tiện và dựng ống phóng vào tư thế sẵn sàng khai hỏa.
Tuy nhiên địa điểm cụ thể của cuộc tập trận không được tiết lộ.
Bộ Quốc phòng Nga công bố video cuộc diễn tập, trong đó có nội dung vận chuyển đầu đạn hạt nhân tới các hệ thống tên lửa Iskander - Video: TACC
Iskander-M là hệ thống tên lửa đạn đạo cơ động do Nga phát triển, được NATO định danh là "SS-26 Stone", thay thế dòng tên lửa Scud từ thời Liên Xô. Loại tên lửa này có tầm bắn lên tới 500km và có thể mang cả đầu đạn thông thường lẫn đầu đạn hạt nhân.
Truyền thông Nhà nước Nga cho hay Matxcơva đã sử dụng Iskander-M trong chiến sự tại Ukraine. Nga cũng từng triển khai hệ thống này tại vùng Kaliningrad, Belarus, đặt Ukraine và một số quốc gia thành viên NATO vào tầm bắn.
Trong suốt cuộc chiến ở Ukraine, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhiều lần nhấn mạnh sức mạnh hạt nhân của Nga, như một lời cảnh báo phương Tây không nên đi quá xa trong việc hỗ trợ Kiev.
Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW) nhận định cuộc tập trận nhằm khuếch đại thông điệp lâu nay của Nga, qua đó tác động đến quá trình ra quyết định của NATO theo hướng bất lợi cho Ukraine.
Nga khẳng định lực lượng của họ vẫn đang tiến công tại Ukraine, và mục tiêu kiểm soát phần còn lại của vùng Donbass ở miền đông nước này không thay đổi.
Kể từ khi xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát ở Trung Đông vào ngày 28-2, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng - gần như bị phong tỏa, gây gián đoạn nguồn cung năng lượng nghiêm trọng cho toàn cầu.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 21-4, Cao ủy về chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU), bà Kaja Kallas, cho biết các nước EU đã nhất trí mở rộng trừng phạt đối với Iran, bao gồm cả những bên liên quan đến việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Bà Kallas cũng cho biết đã đề nghị các bộ trưởng ngoại giao EU tăng cường sứ mệnh hải quân của khối này tại Trung Đông - lực lượng hiện đang bảo vệ tàu thuyền khỏi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Biển Đỏ.
Trong khi đó, Iran đã kêu gọi Liên hợp quốc lên án việc Mỹ bắt giữ tàu chở hàng Touska của nước này ở biển Oman.
Trong thư gửi Hội đồng Bảo an và Tổng thư ký Liên hợp quốc, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir Saeid Iravanicoi cho biết Tehran coi hành vi của Mỹ là "cướp biển" và là sự leo thang nguy hiểm, đe dọa an ninh các tuyến hàng hải quan trọng.
Ông cũng tuyên bố "hành vi bất hợp pháp này cấu thành vi phạm rõ ràng và nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn ngày 8-4-2026 và đủ điều kiện là một hành động gây hấn" theo Hiến chương Liên hợp quốc. Iran cũng yêu cầu thả ngay con tàu này.
Mỹ cho biết con tàu thuộc diện bị trừng phạt và nó đã bị bắt giữ sau khi không tuân thủ yêu cầu dừng di chuyển.
"Thủy thủ đoàn Iran từ chối lắng nghe, vì vậy tàu hải quân của chúng ta đã chặn họ ngay lập tức bằng cách bắn thủng phòng máy", Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết hôm 19-4.
Ngày 22-4, Tổng thống Trump thông báo ông đã gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ để chờ đề xuất từ Iran, chỉ vài giờ trước khi lệnh kéo dài 2 tuần này kết thúc. Song ông nhấn mạnh Washington tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa hải quân với các cảng của Tehran.
Lệnh phong tỏa này được xem là "nút thắt" khi hai bên tính toán tổ chức đàm phán vòng thứ hai ở Islamabad, Pakistan, sau thất bại của vòng đầu tiên.
Sau tuyên bố của ông Trump, phía Mỹ xác nhận Tổng thống JD Vance đã hủy chuyến đi đến Pakistan để đàm phán. Hiện chưa rõ vòng đàm phán này có diễn ra hay không.
Cuộc diễn tập có sự tham gia của thủy quân lục chiến, máy bay quân sự và lực lượng hải quân Mỹ. Hai máy bay MV-22B Osprey, dòng máy bay lai giữa trực thăng và máy bay cánh cố định, đã bay qua khu vực Đại sứ quán Mỹ mới được mở lại ở Caracas, trước khi hạ cánh xuống một bãi đậu xe gần đó, theo Hãng tin AP ngày 24.5.
Theo Đại sứ quán Mỹ, hoạt động này nhằm kiểm tra khả năng phản ứng nhanh của lực lượng Mỹ trong các tình huống khẩn cấp. "Bảo đảm khả năng phản ứng nhanh của quân đội là yếu tố then chốt để duy trì mức độ sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ, cả ở Venezuela và trên toàn thế giới", Đại sứ quán Mỹ viết trên Instagram.
Đại sứ quán Mỹ cho biết Washington vẫn "cam kết bảo đảm việc thực hiện" kế hoạch 3 giai đoạn của Tổng thống Donald Trump, trong đó có mục tiêu ổn định tình hình Venezuela.
Chính phủ Venezuela đã cho phép cuộc diễn tập theo đề nghị của phía Mỹ, nhằm chuẩn bị cho các tình huống sơ tán trong trường hợp khẩn cấp y tế hoặc thảm họa, theo Reuters. Phía Venezuela cho hay cuộc diễn tập bao gồm việc 2 máy bay Osprey hạ cánh gần Đại sứ quán Mỹ, trong khi một số tàu của Mỹ tiến vào vùng biển Venezuela ở biển Caribbean.
Tướng Francis Donovan, chỉ huy Bộ Tư lệnh miền nam của Mỹ - đơn vị phụ trách các hoạt động quân sự của Washington tại châu Mỹ, đã trực tiếp quan sát cuộc tập trận cũng đã gặp gỡ các quan chức cấp cao của Venezuela.
Sự xuất hiện của máy bay quân sự Mỹ tại Caracas gây chú ý trong dư luận địa phương. "Điều này khiến chúng tôi cảnh giác. Một quốc gia nước ngoài bay ngang qua thành phố là điều rất mới lạ với chúng tôi, nhất là khi đó là Mỹ, trong bối cảnh đất nước đang có nhiều biến động", bà Evelyn Rebolledo, 57 tuổi, một quản lý sống tại thủ đô Venezuela, chia sẻ với Reuters.
Cuộc diễn tập diễn ra gần 2 tháng sau khi Mỹ chính thức mở lại đại sứ quán tại Caracas, đánh dấu bước đi mới trong quá trình khôi phục quan hệ ngoại giao đầy đủ với Venezuela.
Thời gian qua, chính quyền ông Trump ủng hộ chính phủ lâm thời Venezuela của bà Delcy Rodríguez, người từng là phó tổng thống dưới thời Tổng thống Nicolas Maduro. Chính phủ Venezuela cũng đã thông qua các đạo luật mở cửa nguồn dự trữ dầu mỏ và khoáng sản khổng lồ của Venezuela cho Mỹ.
