CNN ngày 23/6 dẫn lời các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết thông tin được tiết lộ trong cuộc phỏng vấn nội bộ với phi công điều khiển tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran cách đây hai tháng.
Người này mô tả cuộc chạm trán xảy ra ngay trước khi phóng ghế thoát hiểm, trong đó máy bay không người lái (UAV) cỡ lớn của Iran liên kết với nhau và di chuyển đồng bộ, trong khi một số thiết bị bay không người lái (drone) nhỏ hơn cơ động bên dưới như những chiếc xúc tu.
Một nguồn tin am hiểu nội dung phỏng vấn mô tả đội hình UAV Iran “giống như một con sứa”, trong khi những người khác nói rằng phi công F-15E đã gọi đó là “bãi mìn drone treo lơ lửng trên không”.
Thông tin đã gây ra tranh luận gay gắt trong cộng đồng tình báo Mỹ. Nếu mô tả của phi công F-15E là chính xác, đây có thể là dấu hiệu cho thấy Iran đã đạt bước tiến đáng kể trong công nghệ điều khiển UAV và drone theo mạng lưới, cho phép nhiều thiết bị phối hợp hoạt động như một thực thể thống nhất.
Một số quan chức tình báo Mỹ bày tỏ hoài nghi về độ tin cậy của lời kể, lưu ý rằng phi công có khả năng bị chấn động não trong quá trình máy bay bị bắn hạ và chờ giải cứu, gây ảnh hưởng nhận thức và ký ức. Đây là lần thứ hai phi công này phải phóng ghế thoát hiểm trong vòng hơn một tháng, sau khi bị lực lượng Kuwait bắn nhầm hồi đầu tháng 3.
Những chuyên viên tình báo phụ trách phỏng vấn cũng nghi ngờ lời kể của phi công, đến mức một người đã rằng “anh có chắc chắn đã thật sự nhìn thấy thứ mà anh đang kể cho chúng tôi không?”.
Không quân Mỹ và Bộ tư lệnh Trung tâm, cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, từ chối bình luận về thông tin. Văn phòng Tình báo Quốc gia Mỹ không phản hồi đề nghị bình luận.
Giới chuyên gia cho rằng nếu đội hình UAV và drone nói trên thực sự tồn tại, nó sẽ dựa vào công nghệ mạng lưới mesh, cho phép một người điều khiển cùng lúc nhiều thiết bị. Các thiết bị trong mạng cũng có thể liên lạc trực tiếp với nhau, giúp duy trì hoạt động ngay cả khi một phần hệ thống liên lạc bị gây nhiễu hoặc phá hủy.
Nga và Trung Quốc được cho là đã sở hữu năng lực tương tự. Một số nguồn tin cũng cho biết Iran có thể đã nhận hỗ trợ công nghệ từ hai quốc gia trong những năm gần đây, dù mức độ hợp tác chưa được làm rõ.
Emma Bates, chuyên gia về tác chiến UAV, nhận định khả năng điều phối nhiều thiết bị thành một đội hình thống nhất sẽ mở ra thách thức lớn đối với các phương pháp phòng thủ hiện nay.
“Nếu bầy drone tự sát đủ sức lập thành đội hình và điều phối lực lượng dự bị để đánh bồi sau đòn mở màn, đó sẽ là năng lực rất đáng gờm. Chúng ta sẽ cần bỏ ra rất nhiều tiền, tốn rất nhiều máu và tài sản, để tự vệ trước những bầy drone có năng lực phối hợp kiểu đó”, bà cảnh báo.
Với việc cuộc đàm phán hòa bình bị đình trệ và Tổng thống Mỹ Donald Trump không đặt ra thời hạn để chấm dứt xung đột, câu hỏi được quan tâm nhất lúc này là bên nào có thể chịu đòn để chờ đối phương giương cờ trắng trước.
Tổng thống Trump đã sử dụng chiến thuật phong tỏa biển để gây sức ép lên Iran, tương tự như đã làm với Venezuela. Ông Trump tự tin rằng Mỹ có lợi thế về thời gian và việc phong tỏa sẽ sớm khiến nền kinh tế Iran sụp đổ, buộc nước này nhượng bộ như Venezuela. Trả lời báo chí tại Nhà Trắng ngày 23.4, ông Trump nói không vội trong việc đàm phán và nhấn mạnh điều ông muốn là "thỏa thuận tốt nhất, tồn tại mãi mãi", theo Reuters.
Trong khi đó, Iran cho rằng nước này đang ở thế cửa trên. Iran đã từ chối tham dự cuộc đàm phán được chuẩn bị vào đầu tuần này và tuyên bố sẽ không mở eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa. Việc ông Trump tự động gia hạn ngừng bắn có thể được Tehran xem là dấu hiệu xuống nước.
"Vấn đề thật sự vào lúc này là nước nào chịu đau giỏi hơn", sử gia quân sự Max Boot, nhà nghiên cứu an ninh quốc gia tại Viện Nghiên cứu hội đồng quan hệ ngoại giao (CFR, Mỹ), nói với AP. Nhà nghiên cứu Brian Carter tại Viện Doanh nghiệp Mỹ đánh giá: "Chế độ Iran cực kỳ cứng rắn về ý thức hệ. Những nhân tố đang nắm quyền rất quyết tâm giành chiến thắng cuộc chiến và có vẻ sẵn sàng chịu đựng thiệt hại kinh tế cực lớn để đạt được điều đó".
Giới chuyên gia cho rằng Tổng thống Trump có thể coi chiến thuật phong tỏa là yếu tố dẫn đến thành công tại Venezuela và mang sang áp dụng với Iran. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng thành công đó chủ yếu nhờ việc bắt Tổng thống Nicolas Maduro và sự hợp tác của người lên thay là bà Delcy Rodriguez. Trong khi đó, Iran lại là một thách thức hoàn toàn khác, cả về địa lý, chính trị lẫn quân sự.
Khác với Venezuela, Iran án ngữ vị trí yết hầu của tuyến hàng hải quan trọng, ảnh hưởng đến 20% dầu mỏ của thế giới. Điều này đồng nghĩa thế giằng co càng kéo dài, nền kinh tế toàn cầu càng bị thiệt hại. Đòn bẩy của Iran tại eo biển Hormuz trao cho nước này lợi thế trong giai đoạn đàm phán vì những rủi ro kinh tế, đặc biệt là khi giá xăng dầu tại Mỹ tăng cao trong năm bầu cử, có thể buộc Tổng thống Trump phải dỡ bỏ phong tỏa.
Quân đội Mỹ tuyên bố không có tàu nào trốn thoát sự phong tỏa và đang tăng cường lực lượng tại khu vực với tàu sân bay thứ 3 đã hiện diện, chiếc USS George H.W.Bush. Tuy nhiên, các hãng tình báo vận tải đường biển cho biết nhiều tàu chở dầu Iran đã rời khỏi vịnh Ba Tư bằng những chiêu thức khác nhau.
Theo dự báo, cuộc chiến phong tỏa sẽ còn kéo dài thêm một thời gian khi Mỹ và Iran tìm cách khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz và chờ xem nước nào sẽ phản ứng trước dưới sức ép từ thiệt hại kinh tế.
"Các tàu thuyền bắt buộc phối hợp với lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khi qua eo biển Hormuz. Phương tiện chỉ được phép đi qua eo biển theo tuyến đường do Iran công bố. Di chuyển trên tuyến khác là rất nguy hiểm và chúng tôi nghiêm cấm điều này", IRGC cho biết hôm nay.
Thông báo được đưa ra sau khi IRGC nói rằng "một số cơ quan chức năng công bố luồng di chuyển mới trên eo biển Hormuz", gọi đây là điều không thể chấp nhận. Lực lượng này cho biết tàu thuyền phải phối hợp với hải quân IRGC qua kênh 16 khi qua eo biển, đồng thời cảnh báo sẽ xử lý những phương tiện vi phạm quy định, song chưa nêu biện pháp cụ thể.
Kênh 16 hàng hải, tần số 156.800 MHz trên dải tần VHF, là kênh quốc tế dành riêng cho các cuộc gọi khẩn cấp, an toàn và báo động cứu nạn trên biển. Tất cả phương tiện trên biển đều phải trực canh liên tục trên kênh 16 để đảm bảo an toàn hàng hải.
Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp, thuộc Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), ngày 18/6 cho biết "luồng di chuyển phía nam, dọc theo bờ biển Oman, được đảm bảo không có thủy lôi và là tuyến đường khuyến nghị", đồng thời công bố loạt tọa độ xác định hướng đi an toàn.
Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới đi qua. Tuyến hàng hải trọng yếu này bị đóng cửa sau khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Iran dỡ phong tỏa eo biển Hormuz theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6, đồng thời tuyên bố luồng di chuyển duy nhất được Tehran cho phép là hành lang chạy dọc theo bờ biển nước này.
Bản ghi nhớ công nhận Iran có một số hình thức kiểm soát với eo biển. Văn bản đề cập Iran và Oman sẽ xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải, không quốc gia nào được thu phí trong 60 ngày, song không đề cập tới điều kiện nào sau đó.
Iran nhiều lần khẳng định quyền thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Các quan chức Iran cho biết đây không phải là phí quá cảnh, mà là phí dịch vụ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vận tải biển nhận định đây là cách né tránh về mặt câu chữ.
Iran và Oman ngày 23/6 thông báo thành lập nhóm công tác chung giữa Bộ Ngoại giao hai nước để "đạt được thỏa thuận về quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, các dịch vụ sẽ được cung cấp liên quan đến vấn đề này, cũng như chi phí đi kèm phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế".
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sau đó nói eo biển Hormuz là tuyến đường biển quốc tế, không quốc gia nào được thu phí quá cảnh hoặc lệ phí khác. Ông khẳng định đây là thông lệ chung đối với mọi tuyến hàng hải quốc tế, nhấn mạnh rằng Mỹ "kỳ vọng điều này phải được áp dụng tại eo biển Hormuz".
Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, ông Trần Thanh Mẫn - Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khóa XV - tiếp tục được Quốc hội tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch Quốc hội khóa XVI.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Việt Nam, nhân dịp này, lãnh đạo Nghị viện các nước Lào, Trung Quốc, Campuchia đã gửi điện và thư chúc mừng.
Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane bày tỏ vui mừng khi ông Trần Thanh Mẫn được bầu giữ chức Chủ tịch Quốc hội Việt Nam, khẳng định việc ông được tiếp tục được bầu giữ chức Chủ tịch Quốc hội thể hiện sự tin tưởng và đánh giá cao của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam dành cho ông.
Chủ tịch Quốc hội Lào tin tưởng với năng lực và kinh nghiệm phong phú, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn sẽ lãnh đạo Quốc hội Việt Nam thực hiện hiệu quả các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan lập pháp, qua đó đóng góp quan trọng vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam ngày càng hùng cường, đồng thời nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường khu vực và quốc tế.
Ông Saysomphone Phomvihane mong muốn tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Quốc hội Việt Nam, nhằm củng cố và phát huy mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân Lào - Việt Nam. Đồng thời ông nhấn mạnh kỳ vọng quan hệ giữa Quốc hội hai nước sẽ ngày càng phát triển, đi vào chiều sâu và đơm hoa kết trái.
Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc Trung Quốc Triệu Lạc Tế chúc mừng ông Trần Thanh Mẫn được bầu giữ chức Chủ tịch Quốc hội.
Ông nhấn mạnh Trung Quốc và Việt Nam là hai nước láng giềng hữu nghị xã hội chủ nghĩa, núi liền núi, sông liền sông, đánh giá quan hệ song phương tiếp tục phát triển sâu sắc, đặc biệt là hợp tác và giao lưu giữa Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc Trung Quốc và Quốc hội Việt Nam.
Ông Triệu Lạc Tế khẳng định sẵn sàng cùng Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thực hiện nhận thức chung chiến lược của lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai nước, tăng cường hợp tác giữa hai cơ quan lập pháp, góp phần xây dựng pháp chế xã hội chủ nghĩa của mỗi nước và thúc đẩy việc xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Trung Quốc - Việt Nam có ý nghĩa chiến lược.
Chủ tịch Quốc hội Campuchia Khuon Sudary chúc mừng Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tiếp tục được bầu giữ chức Chủ tịch Quốc hội khóa XVI.
Bà bày tỏ tin tưởng dưới sự lãnh đạo xuất sắc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội Việt Nam sẽ đạt nhiều thành tựu mới, đặt nền móng vững chắc cho mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045.
Chủ tịch Quốc hội Khuon Sudary cũng bày tỏ mong muốn được tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vun đắp hơn nữa cho quan hệ láng giềng tốt đẹp, hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài giữa hai nước, thúc đẩy hợp tác lấy con người làm trung tâm, vì lợi ích chung của hai nước và người dân.
