Bước xuống từ ôtô, Nguyễn Bích Hồng Diễm, 32 tuổi, được bốn vệ sĩ cao hơn 1,8 m che ô, hộ tống dạo phố tại một khu thương mại ở phường Sài Gòn, TP HCM. Đây là buổi ghi hình theo trào lưu “tiểu thư xuống phố” của Diễm.
Cô chi gần 40 triệu đồng để trả công cho đội ngũ quay phim, bốn vệ sĩ và mua trang phục thiết kế riêng. Ngoài ra, Diễm còn mang theo nhiều trang sức kim cương để lên hình. “Làm lĩnh vực kinh doanh, tôi muốn xây dựng hình ảnh sang trọng, quyền lực trên mạng xã hội”, Diễm nói.
Tại Hà Nội, Hoài Thu, 23 tuổi, chi 6 triệu đồng để thực hiện video tương tự tại phố đi bộ Hồ Gươm. Cô thuê xe VinFast VF 9, hai vệ sĩ cùng ba thợ quay chụp. Thu dành ba ngày tập dáng bước xuống xe, cách xoay người. Video của cô đạt gần hai triệu lượt xem trên nền tảng mạng xã hội. “Cảm giác có người đưa đón, che ô giữa phố giúp tôi trải nghiệm việc trở thành nhân vật chính như phim”, Thu nói.
Hơn một tuần qua, hàng trăm người dùng mạng xã hội hưởng ứng xu hướng quay video “tiểu thư xuống phố”, bắt nguồn từ các phim ngắn của Trung Quốc. Đặc trưng của nội dung này là xây dựng hình tượng nữ giới tự chủ kinh tế, doanh nhân thành đạt hay người có gia thế giàu có. Xu hướng này lan sang các quốc gia Đông Nam Á như Singapore, Malaysia, Indonesia và Việt Nam qua mạng xã hội TikTok.
Anh Trần Bình, 35 tuổi, chủ một studio ở TP HCM cho biết hai tuần qua đã tiếp nhận hàng trăm lượt khách đặt hàng tư vấn gói quay “tiểu thư dạo phố”. Khách hàng chủ yếu từ 25-35 tuổi. Khác với video thời trang đơn giản, trào lưu này yêu cầu êkíp lên tới 5-10 người và phức tạp hơn, gồm đạo diễn hình ảnh, kỹ thuật viên ánh sáng và trợ lý đóng vai vệ sĩ. Về thiết bị, nhóm cần chuẩn bị nhiều đèn công suất lớn và đèn tạo hiệu ứng màu.
“Nhiều khách đặt dịch vụ trọn gói lên đến vài chục triệu đồng”, anh Bình nói.
Gần chục năm làm trong lĩnh vực quay chụp, anh Bình cho biết ngày càng nhiều khách hàng muốn trải nghiệm cảm xúc cá nhân, xây dựng hình ảnh, video theo xu hướng. Các trào lưu như: Soái ca môtô dạo phố hay giả làm người nổi tiếng bị chụp lén được khách nữ ưa chuộng. Anh cho biết thêm, việc kết hợp với các dịch vụ khác giúp nhóm quay phim tiếp cận tệp khách hàng đa dạng, có cả người nước ngoài.
Đánh giá về xu hướng này, ông Hoàng Hà, giảng viên Học viện Phụ nữ Việt Nam, nhận định trào lưu phản ánh nhu cầu đời sống hiện đại theo thị hiếu số. Việc chọn không gian công cộng như trung tâm thương mại hay khách sạn lớn nhằm tận dụng hiệu ứng đám đông. Người tham gia không chỉ cần đăng video, mà còn muốn trực tiếp trải nghiệm cảm giác được chú ý.
“Với nhiều người trẻ, sự giàu có đôi khi không còn là một mục tiêu xa xôi mà trở thành một hình mẫu có thể mặc thử, diễn thử”, ông Hà nói.
Việc người tiêu dùng chi nhiều hơn cho những giá trị vô hình là tín hiệu cho thấy nền kinh tế trải nghiệm (Experience economy hay Lifestyle economy) bước vào giai đoạn bùng nổ. Học giả B. Joseph Pine II và James H. Gilmore đề cập khái niệm này từ cuối thập niên 1990. Họ chỉ ra một doanh nghiệp hay nền kinh tế lớn mạnh không chỉ nhờ kinh doanh sản phẩm hữu hình, mà là sự cộng hưởng của việc “bán” những điều vô hình như cảm xúc, câu chuyện. Trải nghiệm càng độc đáo, cá nhân hóa và có chiều sâu cảm xúc, giá trị sẵn sàng chi trả càng cao.
Ông Hà cho biết, việc chi tiêu mạnh tay để kiến tạo hình ảnh mang lại tác động hai chiều. Liên tục mô phỏng cuộc sống không sát thực tế tài chính đòi hỏi người tham gia phải phân định rõ giữa giải trí và đời thực, tránh lạm chi hoặc chịu áp lực tâm lý từ những kỳ vọng ảo.
Mai Phương, 30 tuổi, chọn bối cảnh một tiệm làm tóc tại phường Thanh Xuân, Hà Nội để quay video “Kể cả đi làm tóc cũng phải sang trọng”.
Phương làm việc trong lĩnh vực kinh doanh. Cô cho biết việc quay video giúp cô hình dung về ước mơ trở thành phụ nữ tự chủ kinh tế. “Tham gia trào lưu mang lại niềm vui ngắn hạn. Tôi lấy đó làm động lực để bản thân tiếp tục làm việc”, Phương nói.
Theo đầu bếp Vũ Nhất Thông, Trung tâm Eric Cooking Class, TP HCM, sự đối lập này không bắt nguồn từ khả năng tính toán của thực khách mà là kết quả của 5 cơ chế tâm lý trong hành vi tiêu dùng.
Ông Thông phân tích, cách trình bày và định giá của mô hình xiên nướng đã tác động trực tiếp đến quyết định gọi món của khách hàng qua các yếu tố sau.
Những khoản chi nhỏ ít tạo áp lực
Trong kinh tế học hành vi, khách hàng thường trải qua "nỗi đau khi chi tiền" khi đối mặt với một khoản tiền lớn. Con số 199.000 đồng cho một đĩa thịt tạo rào cản tâm lý, khiến họ tính toán xem món ăn có đáng tiền hay không. Ngược lại, mức giá 15.000 - 20.000 đồng của mỗi que xiên tạo cảm giác đây chỉ là khoản chi nhỏ lẻ. Khách hàng ít cảm thấy áp lực tài chính nên quyết định gọi món diễn ra gần như tức thì, dẫn đến việc tổng hóa đơn bị đẩy lên cao.
Càng được lựa chọn, khách càng gọi nhiều
Nếu gọi một đĩa thịt tảng lớn, thực khách chỉ có một trải nghiệm duy nhất. Nhưng với thực đơn hàng chục loại xiên nướng, khách hàng được trao quyền tự do kết hợp (mix & match). Việc tự tay chọn từng xiên tạo ra cảm giác tò mò, biến việc gọi món thành một trải nghiệm khám phá. Khi đó, sự tập trung của não bộ chuyển hướng sang sự đa dạng của món ăn thay vì nhẩm tính số tiền đã tiêu.
Xiên nướng tạo cảm giác phần ăn nhiều hơn
Đây là bẫy thị giác trong ngành ẩm thực. Cùng một khối lượng thịt 200 gram, nếu trải trên đĩa phẳng sẽ tạo cảm giác ít ỏi. Tuy nhiên, khi lượng thịt này được chia nhỏ, xiên vào que tre và xen kẽ cùng rau củ, phần ăn trông sẽ có cảm giác đầy đặn hơn. Thực khách sẽ nghĩ mình nhận được lượng đồ ăn nhiều hơn so với thực tế.
Ăn từng xiên khiến bữa ăn hấp dẫn hơn
Việc ăn theo xiên tạo ra một nhịp điệu lặp lại: cầm lên, cắn, nhai và bỏ que xuống. Chu trình ngắn này mang lại cảm giác hoàn thành mục tiêu liên tục, thúc đẩy thực khách chuyển ngay sang que tiếp theo mà ít có khoảng nghỉ để cảm thấy no hay ngán, khác biệt hoàn toàn với việc phải ngồi cắt và nhai một phần thịt lớn.
Các bữa ăn của người Việt thường mang tính tập thể. Việc chia một đĩa thịt lớn cho nhiều người thường gây bất tiện. Xiên nướng giải quyết vấn đề này bằng tính "cá nhân hóa". Mỗi người có thể chọn đúng hương vị mình thích, việc chia sẻ trở nên văn minh, công bằng, từ đó kích thích nhóm khách đông người gọi thức ăn nhiều hơn.
Thiết kế thực đơn tác động đến quyết định gọi món
Chủ quán thường cài cắm các xiên rau củ giá rẻ (5.000 - 8.000 đồng) vào thực đơn để tạo "mỏ neo" tâm lý, khiến khách mặc định mặt bằng giá của quán rất thấp. Các loại rau củ này còn đóng vai trò làm mới khẩu vị, giúp khách đỡ ngán và tiếp tục ăn thịt. Bên cạnh đó, việc đặt các món cao cấp (ví dụ bò Wagyu 50.000 đồng) cạnh món trung bình (bò Mỹ 25.000 đồng) sẽ tạo hiệu ứng so sánh, thúc đẩy khách hàng chọn món 25.000 đồng vì cho rằng đây là một món hời.
Dù các hiệu ứng tâm lý giúp tăng trải nghiệm và doanh thu, đầu bếp Vũ Nhất Thông nhấn mạnh chất lượng món ăn vẫn là yếu tố cốt lõi. Việc lạm dụng rau củ để độn món ăn hoặc sử dụng nguyên liệu kém chất lượng tẩm ướp đậm vị có thể lừa được cảm giác của khách trong lần đầu, nhưng vị giác sẽ quyết định việc họ có quay lại hay không.
"Kinh doanh ẩm thực không chỉ là bán một xiên thịt mà là tạo ra trải nghiệm khiến thực khách hài lòng. Chất lượng thực sự mới là yếu tố định đoạt thành công lâu dài của nhà hàng", ông khẳng định.
Nỗi sợ gánh nợ lần nữa buộc nữ giảng viên đại học ở Nghệ An, áp dụng những biện pháp kiểm soát chồng có phần cực đoan. Chị nhờ bố mẹ chồng thi thoảng gọi điện kiểm tra đột xuất; các con cài ứng dụng định vị trên điện thoại, ôtô của bố. Vào những đêm có trận đấu, chị ngồi xem cùng chồng. Tài khoản ngân hàng bị kiểm soát, mọi biến động số dư đều phải giải thích lý do.
"Tôi tuyên bố nếu phát hiện anh ấy cá độ lần nữa sẽ nộp đơn ly hôn ngay lập tức", chị Hà nói.
Cùng hoàn cảnh, chị Minh Thư, 32 tuổi, ở Hưng Yên lắp camera giám sát tích hợp tính năng thu âm tại phòng khách để theo dõi chồng.
Chồng Thư là người "có máu đỏ đen", từng vài lần mang nợ hàng trăm triệu đồng, thậm chí bị chủ nợ đến đập phá nhà cửa dịp Tết 2025. Đầu năm 2026, bố mẹ đẻ Thư bán đất ở quê để trả nợ cho con rể.
Dịp World Cup 2026, Thư giữ thẻ ngân hàng, mỗi ngày đưa chồng 100.000 đồng ăn sáng, đổ xăng. Cô liên hệ bạn bè của chồng, lập nhóm với vợ của họ để theo dõi chéo và học các thuật ngữ của giới cờ bạc như "nhà cái", "cửa trên", "tài xỉu", "chấp bóng" để đọc tin nhắn của chồng. "Chồng vay nợ chơi bời nhưng mẹ con tôi gánh hậu quả", Thư cho biết.
Sống trong cảnh bị giám sát chặt chẽ, anh Quốc Thái (chồng Thư) thừa nhận cuộc sống ngột ngạt nhưng đành chịu vì mình đã sai. Anh bỏ mọi cuộc vui bên ngoài và những lời chế giễu từ bạn bè. "Xem bóng đá một mình rất cô đơn, mất hết cảm xúc nhưng tôi phải chấp nhận để lấy lại lòng tin từ vợ", anh Thái nói.
Mạng xã hội đang lan truyền hàng loạt video, bài viết chia sẻ bí quyết bảo vệ tài sản mùa giải, thu hút hàng trăm nghìn lượt tương tác. Dưới các bài đăng, phần lớn ý kiến đồng cảm với hành động của chị em phụ nữ. Thực tế cho thấy nỗi lo này hoàn toàn có cơ sở trước sự bủa vây của các đường dây đánh bạc trực tuyến.
Số liệu từ Bộ Công an cho thấy lực lượng chức năng đã triệt phá 52 vụ cá độ, bắt 140 nghi phạm trong World Cup 2022. Đến World Cup 2026, công an các tỉnh thành liên tiếp triệt phá nhiều đường dây quy mô lớn. Ngày 22/6, Công an Hà Nội triệt phá nhóm cá độ do Trần Trung Hiếu cầm đầu, khởi tố bốn người tổ chức đánh bạc với lượng tiền giao dịch hàng chục tỷ đồng.
Chuyên gia tâm lý Trịnh Trung Hòa (Hà Nội) nói nhu cầu thưởng thức bóng đá là chính đáng, việc kìm hãm đam mê dễ gây xích mích hôn nhân. Tuy nhiên, trường hợp bạn đời có tiền sử cờ bạc, biện pháp quản lý chặt mang tính bắt buộc nhằm bảo vệ tài sản nhưng đôi khi có thể phản tác dụng.
Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý học, chuyên gia cho rằng các biện pháp siết tài chính, cấm túc, ngắt Internet chỉ mang lại hiệu quả tức thời. Về lâu dài, việc này khiến nam giới chống đối, tìm cách nói dối và làm rạn nứt niềm tin.
Sự kiểm soát quá mức tạo ra những xung đột trong đời sống hôn nhân. Chồng chị Lệ Hà cho biết kể từ lần mang nợ hai năm trước, anh đã rút ra bài học, tránh xa cờ bạc để tập trung làm ăn nhưng vợ vẫn không tin tưởng. "Các biện pháp áp đặt, đỉnh điểm là cài định vị khiến tôi thấy mình bị xúc phạm, muốn bùng nổ, phá vỡ các cam kết", anh nói.
Tránh đẩy mâu thuẫn lên cao, chuyên gia Trịnh Trung Hòa đề xuất phương pháp "lạt mềm buộc chặt". Người vợ có thể chủ động chuẩn bị đồ ăn đêm, tạo không gian xem bóng đá tại nhà, truyền đi thông điệp tôn trọng sở thích cá nhân. Đi kèm cùng sự nhượng bộ, hai bên vạch ra ranh giới minh bạch về trách nhiệm việc nhà, chăm con và tài chính. "Bản chất việc giữ gìn tổ ấm phụ thuộc vào năng lực đàm phán, sự thấu cảm, ý thức tự giác của hai người trưởng thành. Đam mê cá nhân tuyệt đối không được xâm phạm trách nhiệm chung", ông Hòa nói.
Áp dụng phương pháp mềm mỏng từ kỳ Euro 2024 đến World Cup 2026, chị Thu An, 37 tuổi, ở Hà Nội thấy có hiệu quả. Chị không cấm đoán, chủ động nấu nướng và mời bạn bè của chồng đến nhà xem bóng đá. Chị không kiểm tra điện thoại hay tài khoản ngân hàng mà chọn nhắc nhở về trách nhiệm nuôi dạy con.
"Thể hiện sự tin tưởng giúp chồng tự giác điều chỉnh hành vi", chị An nói.
Các hệ thống giải trí truyền hình là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến hóa đơn tiền điện tăng cao. Đầu thu truyền hình cáp, đầu ghi DVR, tivi, máy chơi game và các thiết bị phát trực tuyến (streaming) thường hoạt động 24/7, ngay cả khi màn hình đã tắt.
"Nhiều thiết bị không bao giờ thực sự chuyển sang chế độ ngủ tiết kiệm năng lượng. Chúng vẫn tiếp tục tải xuống các bản cập nhật, duy trì kết nối mạng và hoạt động ngầm liên tục. Trong suốt một năm, những thiết bị này có thể âm thầm làm tăng đáng kể chi phí tiền điện của chủ nhà", Jeri Goodkin Dausey, CEO của nhà thầu xây dựng SBC ở Miami nói.
Bà khuyên nên rút phích cắm các thiết bị giải trí này khi không sử dụng trong thời gian dài, đặc biệt là khi cả gia đình đi du lịch, về quê để thấy rõ sự thay đổi trên hóa đơn.
Bộ sạc điện thoại cắm sẵn tại ổ điện
Thói quen để nguyên bộ sạc tại ổ cắm khi không kết nối với máy cũng là tác nhân gây lãng phí năng lượng.
Theo chuyên gia Dausey, hầu hết các bộ sạc vẫn tiêu thụ một lượng điện năng nhỏ ở chế độ chờ (vòng lặp không tải) bất cứ khi nào chúng được cắm vào nguồn điện.
Xét riêng từng bộ sạc thì mức tiêu thụ không đáng kể, nhưng nếu cắm nhiều bộ sạc liên tục ở khắp các phòng trong nhà, lượng năng lượng lãng phí tích lũy theo thời gian sẽ trở thành một con số đáng lưu tâm.
Tủ lạnh đời cũ hoặc tủ lạnh đặt ở nhà kho, gara
Nhiều gia đình tận dụng tủ lạnh cũ đặt ở nhà kho hoặc gara để tích trữ thêm thực phẩm. Tuy nhiên, đây lại là một trong những nơi tiêu thụ nhiều điện năng nhất trong gia đình.
Nếu thiết bị đã qua nhiều năm sử dụng, hệ thống máy nén suy giảm hiệu suất và lớp cách nhiệt kém sẽ khiến thiết bị phải hoạt động vất vả hơn nhiều so với các mẫu tủ lạnh tiết kiệm năng lượng hiện đại. Đặc biệt tại các khu vực có khí hậu nắng nóng hoặc vào mùa hè, tủ lạnh đặt ở những không gian không có điều hòa này sẽ hoạt động kém hiệu quả hơn do phải chống chọi với nhiệt độ môi trường cực cao.
Máy tính để bàn và thiết bị văn phòng tại nhà
Dù làm việc tại nhà hay chỉ sở hữu một góc làm việc nhỏ, các thiết bị công nghệ trong phòng này đều có thể đang tiêu tốn ngân sách của bạn. Các thiết bị như máy tính để bàn (PC), màn hình rời, máy in và các phụ kiện đi kèm thường tiêu thụ điện năng liên tục suốt ngày đêm nếu không được ngắt nguồn hoàn toàn.
Chuyên gia khuyên hãy kích hoạt chế độ ngủ (Sleep) tự động sau một khoảng thời gian nhất định không sử dụng và chủ động tắt nguồn, ngắt điện các thiết bị văn phòng hoàn toàn sau giờ làm việc.
Máy điều hòa không được bảo dưỡng
Hệ thống điều hòa không khí tiêu thụ nhiều điện năng hơn hầu hết các thiết bị gia dụng khác. Do đó, lười bảo dưỡng máy lạnh là lý do trực tiếp khiến hóa đơn tiền điện tăng vọt.
Khi bụi bẩn bám dày vào bộ lọc và dàn lạnh bị tắc, luồng không khí lưu thông vào nhà sẽ bị cản trở. Điều này dẫn đến việc máy nén phải hoạt động quá tải, chạy lâu hơn để đạt được và duy trì mức nhiệt độ đã cài đặt.
Đường ống dẫn khí bị rò rỉ hoặc việc bỏ bê bảo trì định kỳ càng khiến hiệu suất của máy sụt giảm nghiêm trọng.
Thiết bị nhà thông minh và hệ thống Wi-Fi
Bên cạnh các thiết bị đời cũ, công nghệ hiện đại cũng đóng góp một phần không nhỏ vào lượng điện tiêu thụ ngầm. Loa thông minh, camera an ninh, bộ điều nhiệt, bộ định tuyến Wi-Fi (router) và các bộ khuếch đại tín hiệu là những vật dụng luôn trong trạng thái bật và kết nối internet liên tục.
Khi xu hướng nhà thông minh ngày càng phổ biến, lượng điện năng tiêu thụ ngầm (vampire power) cũng ngày một tăng.
Chuyên gia khuyến nghị những điều chỉnh nhỏ như sử dụng ổ cắm điện thông minh có chức năng hẹn giờ tắt, nâng cấp các thiết bị cũ và vệ sinh hệ thống điều hòa định kỳ sẽ tạo ra sự khác biệt rõ rệt theo thời gian.
