Dưới góc nhìn của nhiều thế hệ người Việt, điểm số từ lâu không chỉ là kết quả của một bài thi mà còn được xem như thước đo cho sự nỗ lực, năng lực và cơ hội bước vào tương lai.
Một học sinh đạt 8 hay 9 điểm từng là niềm tự hào của cả gia đình. Còn điểm 10 gần như đồng nghĩa với sự xuất sắc hiếm có. Thế nhưng, mùa tuyển sinh đại học những năm gần đây đang cho thấy một thực tế khác. Nhiều thí sinh đạt tổng điểm 26,5, 27, thậm chí 28 điểm vẫn thấp thỏm chờ đợi, không dám chắc mình có thể bước chân vào ngành học hoặc ngôi trường đã theo đuổi suốt nhiều năm. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đó lại là câu chuyện rất thật của giáo dục hiện nay.
Điều thay đổi không phải ở năng lực của học sinh, mà ở cách thức tuyển sinh và mức độ cạnh tranh của hệ thống.
Nếu như trước đây, kết quả của một kỳ thi gần như quyết định toàn bộ cơ hội vào đại học, thì nay bức tranh tuyển sinh đã trở nên đa dạng và phức tạp hơn rất nhiều. Các trường đại học đồng thời sử dụng nhiều phương thức xét tuyển như học bạ, đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét tuyển kết hợp với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, tuyển thẳng và xét điểm thi tốt nghiệp THPT. Mỗi phương thức đều có những ưu điểm riêng, nhưng đi kèm với đó là một thực tế: số lượng chỉ tiêu dành riêng cho thí sinh xét bằng điểm thi tốt nghiệp không còn lớn như trước.
Nói một cách dễ hiểu, cuộc đua không còn diễn ra trên một đường chạy duy nhất. Khi cánh cửa được mở theo nhiều hướng khác nhau, áp lực cạnh tranh ở từng hướng cũng tăng lên. Điều đó lý giải vì sao có những em đạt mức điểm mà trước đây gần như chắc chắn đỗ đại học, nay vẫn phải cân nhắc từng nguyện vọng, từng khả năng rủi ro. Đặc biệt, ở những ngành học được xã hội đánh giá cao về cơ hội nghề nghiệp như kinh tế, luật, ngoại thương, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo hay y khoa, khoảng cách giữa người đỗ và người trượt đôi khi chỉ được tính bằng vài phần mười điểm.
Tất nhiên, điểm số vẫn quan trọng, nhưng không còn là tấm vé bảo đảm cho sự yên tâm tuyệt đối. Điều các em cần không chỉ là học giỏi hơn, mà còn phải hiểu rõ cách tuyển sinh vận hành, biết lựa chọn chiến lược phù hợp và chuẩn bị nhiều phương án cho tương lai của mình.
Điều đặc biệt của mỗi mùa tuyển sinh đại học không nằm ở những khoảng cách quá lớn, mà thường nằm ở những con số rất nhỏ. Nếu hỏi điều gì khiến hàng nghìn gia đình mất ăn mất ngủ sau ngày công bố điểm thi, câu trả lời có lẽ không phải là chênh lệch 5 hay 10 điểm. Thứ ám ảnh nhất lại thường là 0,25 điểm.
Một phần tư điểm – con số tưởng như rất nhỏ trên bảng điểm – nhưng trong thực tế lại có thể trở thành ranh giới mong manh giữa đỗ và trượt, giữa niềm vui vỡ òa và sự tiếc nuối kéo dài nhiều năm. Không ít thí sinh đạt kết quả rất cao, chỉ thiếu đúng vài phần mười điểm để chạm tới ngành học mơ ước. Khoảng cách ấy nhỏ đến mức người ngoài nhìn vào có thể nghĩ rằng “chỉ thiếu một chút thôi”, nhưng với người trong cuộc, đó là cả một câu chuyện khác.
Làm việc nhiều năm trong lĩnh vực giáo dục, tôi từng gặp không ít trường hợp như vậy. Có một thí sinh từng chia sẻ với tôi rằng em thiếu đúng 0,25 điểm để vào ngành Luật mà mình theo đuổi từ những năm đầu trung học phổ thông.
Em vẫn tiếp tục học ở một ngành khác, vẫn tốt nghiệp đúng hạn, vẫn có công việc ổn định. Thế nhưng nhiều năm sau, khi nhắc lại mùa tuyển sinh năm ấy, điều em nhớ nhất không phải là việc mình đã học gì hay làm gì sau đó, mà là cảm giác đứng trước cánh cửa ước mơ rồi nhìn nó khép lại chỉ vì một khoảng cách quá nhỏ.
Sự tiếc nuối ấy không xuất phát từ thất bại, mà xuất phát từ cảm giác đã ở rất gần điều mình mong muốn.
Thực tế, 0,25 điểm trên bảng kết quả không hề nhỏ như chúng ta tưởng. Đằng sau con số ấy có thể là hàng tháng trời ôn luyện, là những buổi tối học đến khuya, là những lần tự vượt qua sự mệt mỏi và áp lực của tuổi học trò. Đôi khi, đó chỉ là một công thức được nhớ chính xác vào phút cuối, một lần bình tĩnh hơn khi gặp câu hỏi khó, hay đơn giản là không tô nhầm đáp án trong những giây cuối cùng của bài thi. Những chi tiết tưởng như rất nhỏ ấy lại có thể tạo nên khác biệt quyết định trong một cuộc cạnh tranh mà hàng nghìn thí sinh cùng hướng tới một số lượng chỉ tiêu có hạn.
Sau khi điểm thi được công bố, nhiều người vẫn nghĩ rằng cuộc đua đại học gần như đã ngã ngũ. Thực tế không hẳn như vậy. Với không ít thí sinh, chặng đường quan trọng nhất lại bắt đầu từ thời điểm này. Bởi điểm số chỉ phản ánh kết quả của một kỳ thi, còn khả năng trúng tuyển phụ thuộc rất nhiều vào cách lựa chọn nguyện vọng. Nói cách khác, mùa tuyển sinh 2026 không chỉ là cuộc cạnh tranh về năng lực học tập mà còn là bài kiểm tra về sự tỉnh táo, khả năng phân tích và tư duy chiến lược của mỗi thí sinh và gia đình.
Nhiều năm theo dõi công tác tuyển sinh, tôi nhận thấy một thực tế khá thú vị. Không phải lúc nào người có điểm cao hơn cũng là người đạt được kết quả tuyển sinh tốt hơn. Có những em đạt điểm rất cao nhưng đăng ký nguyện vọng theo cảm tính, chỉ tập trung vào một vài ngành có mức cạnh tranh khốc liệt, cuối cùng lại rơi vào thế bị động.
Ngược lại, có những em điểm số không quá nổi bật nhưng hiểu rất rõ năng lực của bản thân, nắm chắc thông tin tuyển sinh và xây dựng chiến lược đăng ký hợp lý nên vẫn bước vào được môi trường học tập phù hợp với mong muốn của mình. Điều đó cho thấy trong tuyển sinh hiện đại, hiểu mình đôi khi quan trọng không kém việc cố gắng vượt lên người khác.
Lựa chọn thông minh trước hết là biết nhìn thẳng vào thực tế. Nếu mức điểm của mình đang ở nhóm cạnh tranh cao, hãy mạnh dạn theo đuổi ngành học yêu thích. Nhưng nếu điểm số chỉ ở ngưỡng sát điểm chuẩn các năm trước, cần bình tĩnh đánh giá mọi khả năng thay vì chỉ đặt cược vào một phương án duy nhất.
Một bộ hồ sơ nguyện vọng tốt không phải là bộ hồ sơ chỉ toàn những lựa chọn “mơ ước”, mà là bộ hồ sơ có sự cân bằng giữa khát vọng và tính khả thi. Trong đó, có những nguyện vọng để chinh phục, có những nguyện vọng để bảo đảm an toàn và có cả những phương án dự phòng nếu kịch bản không diễn ra như mong đợi.
Điều tôi luôn muốn chia sẻ với các học sinh là đừng biến một nguyện vọng thành toàn bộ tương lai của mình. Một ngành học tốt có thể mở ra nhiều cơ hội, nhưng không có ngành học nào đủ sức quyết định toàn bộ cuộc đời một con người.
Thực tế đã chứng minh rất nhiều người thành công không đi đúng con đường mà họ từng dự định ở tuổi 18. Có người học một ngành nhưng làm một nghề khác. Có người khởi nghiệp từ những lĩnh vực hoàn toàn không liên quan đến tấm bằng đại học. Có người từng xem việc trượt nguyện vọng một là thất bại lớn nhất, nhưng vài năm sau lại nhận ra đó chỉ là một khúc quanh nhỏ trên hành trình trưởng thành. Chính vì vậy, trong những ngày còn lại của mùa tuyển sinh, điều cần nhất không phải là lo lắng thêm về những gì đã qua, mà là dành thời gian nghiên cứu kỹ các phương án phía trước.
Các em hãy đọc kỹ đề án tuyển sinh, tham khảo phổ điểm, xem xét nhu cầu nhân lực của từng ngành nghề và quan trọng nhất là lắng nghe chính bản thân mình. Điểm số có thể các em đến trước một cánh cửa, nhưng sự lựa chọn đúng đắn mới là yếu tố quyết định các em sẽ đi được bao xa sau khi bước qua cánh cửa ấy.
Và đó mới là bài học quan trọng nhất mà mùa tuyển sinh nào cũng để lại cho những người trẻ đang đứng trước ngưỡng cửa trưởng thành.
Đề thi văn lớp 10 năm 2026 của thí sinh TP.HCM được đánh giá là thời sự, gần gũi với học sinh THCS, cho các em nhiều "đất diễn", thể hiện bày tỏ quan điểm đa chiều.
Tại điểm thi lớp 10 tại Trường THCS Lê Lai, phường Phú Định, TP.HCM, nhiều học sinh bước ra cổng trường và nói cười sảng khoái. Có em còn cười tươi, bày tỏ niềm thích thú với đề văn và nói "Sở GD-ĐT tặng quà 1.6 quá đã".
Thí sinh Gia Hân, học sinh Trường THCS Bình Đông, cho biết đề nhẹ nhàng, nữ sinh chọn đề số 1 trong phần viết bài văn nghị luận xã hội. Nữ sinh này đánh giá, đề yêu cầu thí sinh viết bài văn nghị luận về vấn đề thiếu cảm xúc, khô cứng và cằn cỗi cảm xúc của một số bạn trẻ hiện nay, từ đó đề xuất giải pháp để thế giới cảm xúc của người trẻ phong phú những sắc màu tươi đẹp, đây là một đề bài gần gũi với đời sống giới trẻ.
Gia Hân nhận thấy thực tế hiện nay nhiều bạn sống khép kín, sống trong thế giới riêng của mình, ít bày tỏ cảm xúc với người khác, một phần đến từ áp lực học tập, làm việc, cuộc sống bận rộn với nhiều mối lo toan đã khiến nhiều bạn trẻ thu mình lại. Thí sinh này cũng cho rằng việc quá tập trung trên thế giới ảo đã khiến nhiều người quên đi thế giới thật với những người thân yêu quanh mình.
"Đề thi cũng gửi gắm nhiều thông điệp sống tích cực, sống biết quan tâm tới chính mình và mọi người xung quanh tới tất cả chúng em", Gia Hân chia sẻ.
Hai trang đề thi chính thức môn văn vào lớp 10 của Sở GD-ĐT TP.HCM
ẢNH: THÚY HẰNG
Thoải mái sau giờ thi văn sáng nay, nhiều học sinh Trường THCS Lê Lai, THCS Bình Đông cảm thấy mình đã ôn trúng, chuẩn bị trúng nhiều dẫn chứng thực tế và những giải pháp để đưa vào bài nghị luận xã hội hôm nay.
Phước Lâm, thí sinh Trường THCS Lê Lai, chọn đề 2 trong phần viết bài văn nghị luận xã hội, đề yêu cầu "Viết bài văn nghị luận với nhan đề "Thấu hiểu cảm xúc để biết sống yêu thuơng".
Thí sinh này cho rằng "thấu hiểu cảm xúc" ở đây, là thấu hiểu cảm xúc của chính bản thân mình, của cha mẹ, anh em, bạn bè, thầy cô quanh mình. Em cũng dẫn chứng tới một số vụ bắt nạt học đường, học sinh vô cảm, không sẻ chia với những khó khăn của người xung quanh mình trong thực tế và nêu một số giải pháp.
Cô Trần Ngọc Phương Yên, bộ phận chuyên môn Công ty Gia sư eTeacher, nhận định đề thi văn vào lớp 10 năm 2026 của Sở GD-ĐT TP.HCM giữ nguyên định dạng đề thi theo những năm gần đây. Với phần II, điểm khác so với đề thi minh họa của Sở GD-ĐT năm 2026, đó là đề thi minh họa yêu cầu học sinh đọc hiểu văn bản thông tin, viết bài văn nghị luận xã hội, còn đề chính thức là đọc hiểu văn bản nghị luận, viết bài văn nghị luận xã hội.
"Năm nay, ở phần I, đề lựa chọn một tác phẩm truyện vừa mang hơi thở mới của thời đại, vừa bám vào những vấn đề rất mới. Độ phân hóa của đề cao. Với phần II, đề thi đổi mới hơn khi cho học sinh 2 sự lựa chọn với 2 độ phân hóa đề khác nhau, để cả học sinh không chuyên hay học sinh có thế mạnh về ngữ văn đều có đất để thể hiện", cô Phương Yên nhận định.
Cũng theo cô Phương Yên, "Đề văn thi lớp 10 của TP.HCM hay, thoát ly khỏi lối mòn, có độ phân hóa cao và đòi hỏi ở học sinh về sự soi chiếu bản thân. Tuy nhiên, thách thức đối với các bạn học sinh nằm ở chỗ chỉ với 120 phút nhưng đề chứa một khối lượng ngữ liệu quá lớn với mật độ chữ khá dày đặc, dẫn đến các bạn học sinh dễ mất thời gian ở phần đọc đề. Do đó với đề thi này cũng yêu cầu học sinh phải có kỹ năng đọc đề nhanh, nắm ý tốt, độ chín trong tư duy để xử lý các câu hỏi vận dụng".
Ngày 10-4, tại kỳ họp thứ 2 (chuyên đề), HĐND tỉnh Đồng Nai đã thông qua nghị quyết quy định chính sách thu hút, hỗ trợ nguồn nhân lực chất lượng cao về làm việc tại Trường đại học Đồng Nai giai đoạn 2026-2030.
Theo nghị quyết, tỉnh Đồng Nai sẽ chi trả hỗ trợ một lần bằng ngân sách nhà nước với mức 400 triệu đồng/người đối với giáo sư, 350 triệu đồng/người đối với phó giáo sư và 300 triệu đồng/người đối với tiến sĩ.
Trường hợp một người thuộc nhiều đối tượng thì chỉ được nhận mức cao nhất.
Chính sách này cũng áp dụng hỗ trợ cho đội ngũ cán bộ, viên chức đang làm việc tại Trường đại học Đồng Nai có trình độ tương đương.
Để được hưởng mức hỗ trợ trên, người được hưởng chính sách trên phải đáp ứng điều kiện về độ tuổi (nam không quá 55 tuổi, nữ không quá 52 tuổi tại thời điểm nộp hồ sơ) và tốt nghiệp đúng chuyên ngành với nhu cầu cần thu hút của Trường đại học Đồng Nai.
Quy định thu hút nguồn nhân lực cũng yêu cầu văn bằng do nước ngoài cấp phải được Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan có thẩm quyền công nhận.
Người thụ hưởng chính sách trên bắt buộc phải ký cam kết làm việc từ đủ 6 năm liên tục trở lên tại trường.
Nghị quyết cũng quy định rõ trách nhiệm bồi thường hoàn trả kinh phí đối với trường hợp tự ý chuyển công tác, nghỉ việc hoặc bị kỷ luật buộc thôi việc trong thời gian cam kết.
Trường hợp đã được nhận hỗ trợ phải bồi thường 100% kinh phí đã nhận nếu bị kỷ luật buộc thôi việc trong vòng 3 tháng kể từ ngày tuyển dụng.
Ngoài ra mức bồi thường cũng chia nhiều mức nếu thời gian công tác chưa đảm bảo thời gian đã cam kết.
Tập đoàn giáo dục và công nghệ New Oriental tháng trước công bố báo cáo về xu hướng du học ở Trung Quốc năm 2026, dựa trên khảo sát hơn 6.900 học sinh và phụ huynh.
Theo đó, Anh giữ vững ngôi vương, là điểm đến được ưa thích năm thứ 7 liên tiếp nhờ chất lượng giáo dục ổn định, chính sách thị thực linh hoạt và hệ thống hỗ trợ sinh viên quốc tế bài bản. Còn đặc khu Hong Kong xếp thứ hai, tăng sức hút nhờ lợi thế về địa lý, môi trường an toàn và sự tương đồng về ngôn ngữ.
Ngược lại, Mỹ lần đầu tiên tụt xuống vị trí thứ ba, sau nhiều năm đứng nhất (giai đoạn 2015-2019) và nhì (2020-2025). Môi trường chính sách không ổn định ở Mỹ khiến các gia đình thận trọng hơn.
Dữ liệu từ báo cáo OpenDoors cũng cho thấy lượng du học sinh Trung Quốc ở Mỹ đã giảm từ hơn 370.000 vào năm học 2019/2020, còn 265.000 người vào năm ngoái. Tỷ lệ sinh viên nước này trong tổng số sinh viên quốc tế cũng từ 35% xuống còn 22%.
Cũng theo báo cáo, do lạm phát toàn cầu, chi phí du học trung bình của sinh viên Trung Quốc năm qua đã lên tới 605.000 NDT (khoảng 87.800 USD), cao nhất trong 12 năm. Do đó, học phí và các chính sách học bổng là những yếu tố mà du học sinh nước này phải cân nhắc nhiều thứ hai.
Chiến lược du học của nhiều người cũng thực tế hơn. Theo Charles Sun, người sáng lập China Education International, các gia đình ngày càng ưu tiên lợi tức đầu tư, sự an toàn và triển vọng nghề nghiệp hơn là "theo đuổi danh vọng".
Hơn một nửa số người được hỏi cho biết có kế hoạch nộp đơn đến 2-3 quốc gia hoặc vùng lãnh thổ cùng lúc để dự phòng rủi ro trước những thay đổi về chính sách.
Về ngành học, Kỹ thuật lần thứ 10 liên tiếp dẫn đầu về mức độ phổ biến, chiếm 22% tổng số hồ sơ vì triển vọng việc làm tốt và bằng cấp được công nhận rộng rãi.
Guo Yuqi, 24 tuổi, thạc sĩ ngành Trí tuệ nhân tạo tại Đại học Lĩnh Nam (Hong Kong), chia sẻ có thẻ cư trú tại Hong Kong sẽ giúp con cái cô sau này tiếp cận nguồn lực giáo dục tốt hơn. Trong khi đó, cơ hội ở lại làm việc tại Anh hay Mỹ hiện nay là "gần như không thể" do chính sách thị thực khắt khe.
"Tôi từng cân nhắc đi Anh, nhưng cuối cùng từ bỏ vì cảm thấy bỏ ra 500.000 NDT học phí mà không thu lại được kết quả tương xứng thì không đáng", cô nói.
Một trường hợp khác - Zhao Mengyuan, 23 tuổi, chọn học thạc sĩ Kinh tế doanh nghiệp tại Đại học Goethe Frankfurt, Đức, vì quốc gia này miễn học phí, mỗi học kỳ chỉ mất vài trăm euro phí quản lý. Tổng chi phí sinh hoạt hàng năm chỉ khoảng 100.000 NDT, thấp hơn nhiều so với các nước nói tiếng Anh.
Zhao dự định về nước sau khi tốt nghiệp. Cô tin tấm bằng quốc tế sẽ mang lại lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường lao động Trung Quốc, dù hiện tại chưa có kỳ vọng cụ thể về mức lương hay lộ trình sự nghiệp.
Trung Quốc là một trong những nguồn du học sinh lớn nhất thế giới, trong nhóm đông nhất tại Mỹ, Anh, Australia,.. Tuy nhiên, dữ liệu gần đây từ Bộ Giáo dục Trung Quốc cho thấy số sinh viên ra nước ngoài đã giảm xuống mức thấp nhất trong một thập kỷ vào năm ngoái (570.000 người). Khoảng 9/10 người hồi hương sau khi tốt nghiệp.
